Việc Việt Nam trở thành quốc gia đầu tiên ở Đông Nam Á và là nước thứ 3 trên thế giới phê chuẩn Công ước Liên hợp quốc (LHQ) về chống tội phạm mạng (Công ước Hà Nội) vào tháng 4 vừa qua đã thể hiện cam kết chính trị mạnh mẽ của Việt Nam đối với tiến trình hội nhập quốc tế, đồng thời khẳng định vai trò tích cực, chủ động của Việt Nam trong thúc đẩy hợp tác toàn cầu về phòng, chống tội phạm mạng.

Trong cuộc phỏng vấn gần đây với phóng viên TTXVN, Đại sứ Vũ Lê Thái Hoàng, Trưởng Phái đoàn Việt Nam tại LHQ và các tổ chức quốc tế tại Vienna (CH Áo), cho biết việc phê chuẩn Công ước Hà Nội có ý nghĩa quan trọng đối với Việt Nam trên nhiều phương diện. Trước hết, điều này thể hiện rõ cam kết chính trị mạnh mẽ của Đảng và Nhà nước về hội nhập quốc tế trong tình hình mới, phù hợp với tinh thần Nghị quyết số 59-NQ/TW ngày 24/01/2025 của Bộ Chính trị.

Đại sứ Vũ Lê Thái Hoàng khẳng định Việt Nam không chỉ tham gia mà còn chủ động đóng góp vào việc định hình và vận hành các quy tắc ứng xử, cơ chế quản trị trên không gian mạng, cũng như trong hợp tác quốc tế về phòng, chống tội phạm mạng. Bên cạnh đó, việc tham gia Công ước Hà Nội tạo điều kiện để Việt Nam khai thác hiệu quả các cơ chế trao đổi thông tin và hợp tác quốc tế, qua đó chủ động hội nhập và góp phần bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa trên không gian mạng.

Không chỉ dừng lại ở đó, theo Đại sứ Vũ Lê Thái Hoàng, với tư cách là một trong những quốc gia đi đầu tham gia Công ước Hà Nội, Việt Nam có thể trở thành “cầu nối” giữa các nhóm quốc gia phát triển (sở hữu công nghệ) và các quốc gia đang phát triển trong việc chia sẻ kinh nghiệm, đào tạo năng lực và chuyển giao kỹ thuật phòng, chống tội phạm mạng. Hơn nữa, Đại sứ Vũ Lê Thái Hoàng nhấn mạnh việc sớm ký và phê chuẩn Công ước Hà Nội của Việt Nam cũng có thể tạo động lực và hình mẫu để các quốc gia láng giềng đẩy nhanh tiến trình trong nước, tham gia vào mạng lưới phòng, chống tội phạm mạng toàn cầu.

Đồng quan điểm, nhiều chuyên gia quốc tế cho rằng việc Việt Nam sớm phê chuẩn Công ước Hà Nội đã phát đi tín hiệu mạnh mẽ về cam kết đối với chủ nghĩa đa phương và nỗ lực thúc đẩy quản trị không gian mạng toàn cầu.

Giáo sư Stephen Nagy đến từ Đại học Cơ đốc giáo quốc tế ở Tokyo (Nhật Bản) nhận định Việt Nam đang khẳng định vai trò là một “đối tác quốc tế đáng tin cậy” trong quá trình xây dựng các khuôn khổ hợp tác đa phương về không gian mạng. Ông nhấn mạnh: “Việt Nam đang ngày càng khẳng định vị thế là một trong những quốc gia đi đầu về an ninh mạng tại Đông Nam Á, đồng thời thể hiện sự nghiêm túc với vai trò của một bên tham gia có trách nhiệm ở cả cấp độ khu vực và toàn cầu”.

Đến nay đã có 75 quốc gia ký kết Công ước Hà Nội. Theo quy định, Công ước sẽ có hiệu lực nếu hơn 40 nước ký kết phê chuẩn, hoàn thành thủ tục hiệu lực nội bộ. Sau khi có hiệu lực và được thực thi, Công ước Hà Nội hứa hẹn sẽ trở thành công cụ pháp lý quan trọng có tính phổ quát, bao trùm toàn cầu cho tất cả quốc gia thành viên hợp tác phòng, chống tội phạm mạng.

Tuy nhiên, một số nhà phân tích cho rằng các yếu tố địa chính trị có thể ảnh hưởng đến tiến trình phê chuẩn của từng quốc gia. Đặc biệt, nhiều quốc gia nhỏ có thể cần thêm thời gian để đánh giá lập trường và cách tiếp cận của các cường quốc đối với quản trị không gian mạng trước khi đưa ra cam kết chính thức.

Dù vậy, ông Nagy cho rằng Công ước Hà Nội có thể góp phần củng cố niềm tin quốc tế vào năng lực của các nước đang phát triển trong việc tham gia định hình các khuôn khổ quản trị toàn cầu. Chuyên gia người Canada khẳng định nếu được triển khai hiệu quả trên thực tế, Công ước sẽ giúp gia tăng niềm tin đối với những quốc gia như Việt Nam trong vai trò thúc đẩy và dẫn dắt các sáng kiến hợp tác quốc tế nhằm đóng góp vào ổn định trật tự toàn cầu.

Ông Nagy nhấn mạnh: “Công ước Hà Nội cũng thách thức quan điểm cho rằng các nước đang phát triển chỉ đơn thuần tuân theo các quy tắc do các nền kinh tế phát triển đặt ra, đồng thời cho thấy các nước phát triển và đang phát triển hoàn toàn có thể cùng hợp tác, đồng dẫn dắt để cung cấp các lợi ích công cho cộng đồng quốc tế”.

Việc Việt Nam chủ động tham gia và sớm phê chuẩn Công ước Hà Nội được các chuyên gia đánh giá là bước đi phù hợp với tầm nhìn phát triển của đất nước trong kỷ nguyên số.

Giáo sư Carl Thayer, chuyên gia nghiên cứu về Việt Nam tại Học viện Quốc phòng Australia, thuộc Đại học New South Wales thì đánh giá: "Dưới sự lãnh đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Việt Nam đang đẩy mạnh cải cách bộ máy theo hướng tinh gọn, hiệu quả hơn, đồng thời thúc đẩy hội nhập quốc tế sâu rộng và chuyển đổi số". Ông Thayer nhận định những bước đi này phản ánh nỗ lực của Việt Nam trong việc thích ứng với những thay đổi nhanh chóng của môi trường kinh tế và công nghệ toàn cầu.

Giáo sư Thayer cho rằng Việt Nam hiện không chỉ hướng tới duy trì tốc độ tăng trưởng kinh tế, mà còn tìm cách chuyển đổi mô hình phát triển theo hướng bền vững hơn, giảm dần sự phụ thuộc vào đầu tư nước ngoài và gia công chi phí thấp. Thay vào đó, Việt Nam đang ưu tiên xây dựng nền kinh tế dựa trên đổi mới sáng tạo, công nghệ cao, chuyển đổi số và gia tăng hàm lượng giá trị nội địa trong chuỗi sản xuất.

Chuyên gia Australia khẳng định trong bối cảnh đó, vai trò chủ động của Việt Nam trong định hình các chuẩn mực toàn cầu về không gian mạng không chỉ góp phần tăng cường hợp tác an ninh quốc tế, mà còn hỗ trợ tham vọng xây dựng một nền kinh tế số an toàn và có khả năng chống chịu cao trong tương lai.

Hiện Bộ Công an hiện đang chủ trì xây dựng Kế hoạch thực hiện Công ước Hà Nội, trong đó có việc chuyển hóa các quy định của Công ước vào hệ thống pháp luật trong nước. Theo Đại sứ Vũ Lê Thái Hoàng, đây là công việc lớn, đòi hỏi sự tham gia của tất cả các Bộ, ngành liên quan. Trong phạm vi chức năng của mình, Đại sứ Vũ Lê Thái Hoàng chia sẻ Bộ Ngoại giao sẽ tiếp tục thúc đẩy, kết nối hợp tác song phương và đa phương, đồng thời thúc đẩy các sáng kiến triển khai Công ước, trong đó có đề xuất thành lập Trung tâm khu vực của Văn phòng Liên Hợp Quốc về chống Ma túy và Tội phạm (UNODC) về chống tội phạm mạng tại Hà Nội. Bộ cũng sẽ phối hợp với UNODC vận động các quốc gia tiếp tục ký kết và phê chuẩn để Công ước sớm có hiệu lực.

Đại sứ Vũ Lê Thái Hoàng cho biết thêm để thúc đẩy phổ quát hóa và triển khai hiệu quả Công ước, Việt Nam dự kiến tập trung vào việc tăng cường hợp tác quốc tế thực chất, bao gồm chia sẻ dữ liệu, hỗ trợ kỹ thuật, đào tạo nguồn nhân lực và chuyển giao công nghệ; thúc đẩy kết nối giữa chính phủ, các trung tâm, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và tổ chức quốc tế trong lĩnh vực an ninh mạng và an toàn dữ liệu; đồng thời phát huy vai trò tiên phong trong việc định hình các quy tắc, chuẩn mực đạo đức và khung pháp lý quốc tế liên quan đến công nghệ. Bên cạnh đó, Việt Nam cũng sẽ thúc đẩy các sáng kiến khu vực và toàn cầu, gắn việc thực thi Công ước với các lĩnh vực như an ninh mạng, chuyển đổi số, kinh tế số và quản trị dữ liệu.

Đại sứ chia sẻ các tổ chức quốc tế như như Tổ chức Cảnh sát Hình sự quốc tế (INTERPOL), UNODC cũng đang tích cực vận động các nước tham gia Công ước Hà Nội. Trong vai trò của mình, Việt Nam sẽ tích cực phối hợp với các tổ chức nói trên để ngày càng có nhiều nước tham gia vào các cơ chế hợp tác trong Công ước. Cụ thể, trong đầu tháng 6 tới, Việt Nam sẽ phối hợp với UNODC tổ chức chia sẻ kinh nghiệm tham gia Công ước với các quốc gia bên lề Kỳ họp lần thứ 35 của Ủy ban LHQ về Phòng ngừa tội phạm và tư pháp hình sự, diễn ra tại thủ đô Vienna.