Chủ động nguồn nước, ổn định sản xuất

Từ đầu tháng 4 đến nay, thời tiết tại khu vực phía Nam tỉnh Khánh Hòa nắng nóng kèm gió biển mạnh, song các vùng trồng nho, táo, măng tây xanh vẫn sinh trưởng ổn định. Tại làng nho Thái An (xã Vĩnh Hải) với diện tích hơn 200 ha, hệ thống tưới tiết kiệm được các hộ dân, hợp tác xã đầu tư đồng bộ đang phát huy hiệu quả rõ rệt. Dưới những giàn nho trĩu quả, từng tia nước phun mưa tầm thấp được phân bổ đều, giữ ẩm cho đất trong điều kiện nắng nóng kéo dài.

Canh tác khoảng 1 ha nho, anh Nguyễn Thành Vinh cho biết, trước đây việc tưới hoàn toàn thủ công, phải dẫn nước theo từng lãnh nho vừa tốn công, vừa khó đảm bảo lượng nước đồng đều. Vào mùa khô, nhiều diện tích nho bị héo do thiếu nước. Từ khi chuyển sang hệ thống tưới phun mưa tự động, lượng nước sử dụng giảm khoảng 30–40%, đồng thời tiết kiệm đáng kể chi phí nhân công, phân bón và thời gian chăm sóc.

“Chi phí đầu tư lắp đặt hệ thống tưới phun mưa tầm thấp ban đầu khoảng 5 triệu đồng/sào, thời gian sử dụng từ 5–10 năm tùy điều kiện thời tiết. Ở vùng đất ven biển, nho là loại cây trồng cần lượng nước ổn định, nhờ hệ thống tưới tự động, gia đình chủ động nguồn nước, đảm bảo cây nho phát triển ổn định, nhất là trong mùa khô”, anh Vinh chia sẻ.

Không chỉ tiết kiệm nước, công nghệ tưới còn giúp duy trì độ ẩm đất phù hợp với từng giai đoạn sinh trưởng của cây nho. Phương pháp tưới phun mưa giúp hạn chế tình trạng úng cục bộ như tưới tràn, tạo điều kiện cho bộ rễ phát triển khỏe. Đồng thời, người dân có thể kết hợp bón phân qua hệ thống tưới, giảm lượng thất thoát do bốc hơi hoặc rửa trôi, qua đó nâng cao hiệu quả sử dụng vật tư nông nghiệp.

Tại xã Phước Dinh, nơi có điều kiện thổ nhưỡng đất cát ven biển khó canh tác, công nghệ tưới tiết kiệm cũng đang tạo ra những thay đổi rõ rệt trên cây măng tây xanh, một trong những cây trồng chủ lực cho giá trị kinh tế cao. Giữa trưa nắng như đổ lửa, gió biển thổi mạnh qua những triền cát khô, nhưng tại làng Tuấn Tú, cánh đồng măng tây vẫn xanh tốt nhờ hệ thống tưới nhỏ giọt và tưới phun mưa tầm thấp.

Ông Hùng Ky, Giám đốc Hợp tác xã dịch vụ tổng hợp Tuấn Tú cho biết, trước đây sản xuất phụ thuộc vào tưới tràn nên nước phân bố không đều, đầu luống còn chưa kịp thấm thì cuối luống đã khô. Sau khi được tập huấn và hỗ trợ kỹ thuật, các thành viên hợp tác xã đã đầu tư hệ thống tưới tiết kiệm, đến nay diện tích lắp đặt tưới tiết kiệm cho cây măng tây xanh đã lên gần 54 ha.

Trung bình mỗi sào (1.000 m2) canh tác lắp đặt hệ thống tưới phun mưa đầu tư khoảng 5 triệu đồng, còn tưới nhỏ giọt khoảng 10 triệu đồng. Nhờ đó, các xã viên giải quyết được bài toán thiếu nước mùa khô, sản xuất ổn định hơn và có thể mở rộng diện tích ở những vùng khan hiếm nước. Từ hiệu quả thực tế, mô hình tưới tiết kiệm đang được người dân nhân rộng trên nhiều loại cây trồng khác như hành, ngò, đậu phộng, rau màu và cỏ chăn nuôi, ông Hùng Ky chia sẻ thêm.

Việc áp dụng linh hoạt các phương pháp tưới phù hợp với từng địa hình, cây trồng đã giúp giảm từ 20 - 40% lượng nước tưới, giảm khoảng 50% công lao động so với phương pháp truyền thống. Không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế, công nghệ tưới tiết kiệm còn góp phần bảo vệ môi trường. Việc giảm lượng nước sử dụng giúp hạn chế khai thác nguồn nước ngầm, giảm nguy cơ suy thoái tài nguyên nước. Đồng thời, hạn chế rửa trôi phân bón, hóa chất, góp phần bảo vệ đất và hệ sinh thái nông nghiệp, đặc biệt ở những vùng có nguy cơ sa mạc hóa.

Nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng nước

Với Khánh Hòa, địa phương thường xuyên chịu ảnh hưởng bởi hạn hán (nhất là khu vực phía Nam), do đó công tác phát triển hệ thống thủy lợi luôn được địa phương quan tâm đầu tư, xây dựng. Đến nay, toàn tỉnh có 54 hồ chứa nước, 88 trạm bơm, 233 đập dâng và hơn 4.400km tuyến kênh mương được hình thành đã đảm bảo nguồn nước tưới tiêu ổn định cho hàng chục ngàn ha diện tích đất sản xuất nông nghiệp; góp phần quan trọng vào phòng, chống lũ lụt, hạn hán, xâm nhập mặn, bảo vệ đời sống nhân dân.

Nhằm nâng cao hiệu quả khai thác và quản lý nguồn nước, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Khánh Hòa đang đẩy mạnh ứng dụng khoa học – công nghệ và chuyển đổi số. Việc phát triển hạ tầng thủy lợi thông minh đang được triển khai thông qua việc lắp đặt các trạm quan trắc tự động và hệ thống camera giám sát tại các hồ chứa lớn. Những ứng dụng này cho phép kiểm soát chặt chẽ và đưa ra quyết định điều hành nguồn nước theo thời gian thực, tối ưu hóa việc phân phối và tiết kiệm kiểm soát tài nguyên nước. 

Hiện tỉnh Khánh Hòa đang đẩy mạnh cơ cấu lại sản xuất nông nghiệp theo hướng hiện đại, bền vững; trong đó, đẩy mạnh xây dựng mạng lưới thủy lợi đồng bộ, liên thông hệ thống dẫn nước từ các hồ chứa lớn với các hồ nhỏ, đặc biệt hồ Sông Chò 1 (phía Bắc) có dung tích thiết kế hơn 109 triệu m3, hồ Sông Cái (phía Nam) với dung tích thiết kế gần 220 triệu m3. Đẩy mạnh ứng dụng khoa học – công nghệ, với các mô hình tưới tiên tiến, tiết kiệm nước, hoàn thiện các quy trình tưới tiết kiệm trên các loại cây trồng để phát huy tối đa hiệu quả; tăng cường hỗ trợ kỹ thuật, phát triển liên kết sản xuất để khuyến khích nông dân đầu tư, nhân rộng mô hình tưới tiết kiệm.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Khánh Hòa Trịnh Minh Hoàng cho biết, để chủ động ứng phó với mùa khô năm nay, UBND tỉnh đã ban hành văn bản yêu cầu các sở, ngành, địa phương phối hợp các Công ty quản lý, khai thác các công trình thủy lợi rà soát, xây dựng phương án cấp nước cụ thể cho từng khu vực có nguy cơ thiếu nước; xây dựng kịch bản và chủ động triển khai các giải pháp ứng phó phù hợp với từng tình huống. Đẩy nhanh tiến độ thi công các công trình để nâng cao năng lực khai thác nguồn nước và hiệu quả khai thác công trình thủy lợi.

Đồng thời, tăng cường nạo vét cửa lấy nước, hệ thống kênh mương; đắp đập tạm ngăn mặn, trữ ngọt; đào ao, hồ trữ nước; lắp đặt và vận hành trạm bơm dã chiến nhằm tận dụng tối đa nguồn nước, giảm thất thoát, lãng phí. Hướng dẫn người dân áp dụng các biện pháp tưới tiên tiến, tiết kiệm nước, bảo đảm nhu cầu nước tối thiểu cho cây trồng, đặc biệt là cây ăn quả, cây trồng có giá trị kinh tế cao. Ngành Nông nghiệp theo dõi chặt chẽ diễn biến thời tiết, nguồn nước tại các công trình thủy lợi để có phương án điều tiết hợp lý, đảm bảo phục vụ sản xuất trong mùa khô.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến phức tạp, việc kết hợp hiệu quả giữa điều tiết nguồn nước từ các công trình thủy lợi và công nghệ tưới tiết kiệm đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Từ những vùng đất khô cằn, thiếu nước, việc ứng dụng công nghệ đã và đang “đánh thức” tiềm năng sản xuất, góp phần phát triển nền nông nghiệp bền vững tại Khánh Hòa.