Trải qua 97 năm hình thành và phát triển, Công đoàn Việt Nam luôn là chỗ dựa tin cậy của người lao động, là cầu nối bền chặt giữa Đảng, Nhà nước với giai cấp công nhân, là lực lượng quan trọng góp phần xây dựng đất nước trong kỷ nguyên mới.

Chỗ dựa tin cậy của người lao động 

Những năm đầu của thế kỷ XX, trong lúc hoạt động ở phong trào công nhân và Công đoàn quốc tế, Chủ tịch Hồ Chí Minh - lãnh tụ vĩ đại của giai cấp công nhân và dân tộc Việt Nam đã nghiên cứu hình thức tổ chức Công đoàn ở các nước tư bản, thuộc địa và nửa thuộc địa. Từ đó rút ra kinh nghiệm hoạt động công đoàn nói chung và hình thức tổ chức cho Công đoàn Việt Nam nói riêng, đặt cơ sở lý luận và nền tảng tư tưởng cho việc thành lập tổ chức Công đoàn Việt Nam.

Ngày 28/7/1929, tại nhà số 15 phố Hàng Nón, Hà Nội, dưới sự lãnh đạo của Đông Dương Cộng sản Đảng, Đại hội thành lập Tổng Công hội đỏ Bắc Kỳ đã được triệu tập. Đại hội bầu Ban Chấp hành lâm thời Tổng Công hội đỏ Bắc Kỳ do đồng chí Nguyễn Đức Cảnh, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương lâm thời Đông Dương Cộng sản Đảng đứng đầu.

Sự ra đời của Tổng Công hội đỏ Bắc Kỳ có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, đánh dấu sự hình thành tổ chức công đoàn cách mạng tại Việt Nam, đặt nền móng cho hệ thống tổ chức Công đoàn thống nhất trong cả nước. Đây là bước ngoặt trong lịch sử phong trào công nhân Việt Nam, góp phần tập hợp, tổ chức và lãnh đạo giai cấp công nhân đấu tranh vì quyền lợi kinh tế, chính trị; đồng thời gắn bó chặt chẽ với sự nghiệp cách mạng do Đảng lãnh đạo, hướng tới mục tiêu giải phóng dân tộc và xây dựng xã hội mới.

Ngay sau khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời (3/2/1930), Tổng Công hội Đỏ đã trở thành lực lượng nòng cốt, đội quân chủ lực trong cao trào cách mạng 1930-1931 mà đỉnh cao là Xô Viết Nghệ Tĩnh. Lực lượng công nhân, đoàn viên công đoàn đã trở thành hạt nhân của các đội tự vệ, các cuộc bãi công chính trị, góp phần làm nên thắng lợi vĩ đại của Cách mạng Tháng Tám năm 1945, khai sinh ra nước Việt Nam dân chủ cộng hòa.

Đất nước giành độc lập nhưng phải đối mặt với muôn vàn khó khăn và âm mưu xâm lược trở lại của thực dân Pháp. Tháng 7/1946, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam chính thức được thành lập, đánh dấu sự thống nhất của tổ chức Công đoàn trên cả nước. Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam đã tập hợp, đoàn kết, phát huy vai trò tiên phong của giai cấp công nhân vượt qua muôn vàn khó khăn, gian khổ, hy sinh, góp phần cùng quân và dân cả nước làm nên Chiến thắng Điện Biên Phủ (1954) lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu, kết thúc vẻ vang 9 năm kháng chiến chống thực dân Pháp, lập lại hòa bình ở Đông Dương.

Sau Hiệp định Geneve, đất nước tạm thời bị chia cắt. Ở miền bắc, Công đoàn vận động công nhân hăng hái thi đua lao động, khôi phục kinh tế, xây dựng cơ sở vật chất cho chủ nghĩa xã hội. Các phong trào thi đua như: "Sóng Duyên Hải", "Ba quyết tâm" tạo ra khí thế lao động sôi nổi, xuất hiện nhiều Anh hùng Lao động.

Ở miền Nam, Liên hiệp Công đoàn giải phóng miền Nam Việt Nam (1965) ra đời, trở thành ngọn cờ tập hợp công nhân lao động trong các đô thị, vùng tạm chiếm, tổ chức các cuộc đấu tranh chính trị, bãi công làm tê liệt bộ máy của địch, phối hợp với lực lượng vũ trang trong các cuộc tổng tiến công và nổi dậy, góp phần to lớn vào Đại thắng mùa Xuân năm 1975, thống nhất đất nước.

Đất nước thống nhất, non sông thu về một mối. Tháng 6/1976, Hội nghị Công đoàn toàn quốc đã quyết định thống nhất tổ chức Công đoàn hai miền, giữ tên gọi Tổng Công đoàn Việt Nam.

Đại hội lần thứ VI Công đoàn Việt Nam (từ ngày 17 đến 20/10/1988) quyết định đổi tên Tổng Công đoàn Việt Nam thành Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam. Từ đây, dưới sự lãnh đạo của Đảng, Công đoàn tích cực vận động người lao động cùng quân, dân cả nước thực hiện chủ chương đổi mới.

Đổi mới mạnh mẽ tổ chức Công đoàn, nâng cao năng lực đại diện, bảo vệ quyền lợi người lao động

Bước vào thời kỳ đổi mới, tổ chức Công đoàn tiếp tục khẳng định vai trò đại diện, chăm lo, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của đoàn viên, người lao động; chủ động tham gia xây dựng quan hệ lao động hài hòa, ổn định, tiến bộ. Nổi bật là việc tích cực tham gia xây dựng, hoàn thiện chính sách, pháp luật liên quan trực tiếp đến người lao động, trong đó có Luật Công đoàn (sửa đổi) được Quốc hội khóa XV thông qua.

Cùng với đó, công tác chăm lo đời sống đoàn viên, người lao động tiếp tục được mở rộng với nhiều chương trình thiết thực. Thông qua các chương trình, như: Tết sum vầy, Tháng Công nhân, Mái ấm Công đoàn, Phúc lợi đoàn viên…, trong giai doạn 2023-2026, gần 23 triệu lượt đoàn viên, người lao động cả nước được hỗ trợ, chăm lo vào mỗi dịp Tết đến, xuân về với tổng số tiền gần 15 nghìn tỷ đồng.

Đặc biệt, “Bữa cơm Công đoàn” là mô hình mới được hàng vạn công đoàn cơ sở hưởng ứng, góp phần nâng cao chất lượng bữa ăn ca, tăng cường sự gắn kết, sẻ chia giữa người lao động và người sử dụng lao động. Qua 2 năm tổ chức, đã có hơn 20 nghìn công đoàn cơ sở tổ chức “Bữa cơm Công đoàn” với sự tham dự của hơn 5 triệu đoàn viên.

Trên bình diện vĩ mô, Công đoàn chủ động, tích cực tham gia xây dựng chính sách pháp luật, tham gia Hội đồng Tiền lương Quốc gia, đề xuất nâng mức lương tối thiểu vùng, bảo đảm an sinh xã hội, giúp người lao động yên tâm gắn bó với doanh nghiệp, đơn vị.

Theo ông Ngọ Duy Hiểu, Phó Chủ tịch Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam, nhà ở và thu nhập hiện là hai vấn đề lớn nhất đối với công nhân lao động, đồng thời là những nội dung được tổ chức Công đoàn đặc biệt quan tâm. Ngày 16/7/2026, trong quá trình thương lượng tại Hội đồng Tiền lương quốc gia, các bên đã thống nhất mức tăng lương tối thiểu 7,8%. Đây được xem là kết quả vừa góp phần chăm lo tốt hơn cho người lao động, vừa tạo động lực thúc đẩy sản xuất.

Giai đoạn 2026-2030, tổ chức Công đoàn sẽ tiếp tục triển khai các dự án nhà ở xã hội công đoàn tại nhiều địa phương, dự kiến đến năm 2030 có khoảng 15 dự án với gần 10.000 căn hộ.

Bên cạnh đó, Chính phủ cũng đang triển khai Đề án xây dựng 1 triệu căn hộ nhà ở xã hội cho người thu nhập thấp và công nhân khu công nghiệp giai đoạn 2021-2030, mở ra cơ hội để ngày càng nhiều người lao động được tiếp cận nơi ở ổn định.

Công đoàn Việt Nam còn là trung tâm tập hợp, triển khai hiệu quả nhiều phong trào thi đua yêu nước như “Lao động giỏi, Lao động sáng tạo”, “Xanh - Sạch - Đẹp, bảo đảm an toàn, vệ sinh lao động”, “Một triệu sáng kiến”, “Ngày hội Lao động sáng tạo”... Qua đó đã khơi dậy mạnh mẽ tinh thần đổi mới, sáng tạo với hơn 380 nghìn sáng kiến được ứng dụng vào thực tiễn, làm lợi trên 40 nghìn tỉ đồng, góp phần nâng cao năng suất lao động, hiệu quả sản xuất, kinh doanh, ổn định việc làm và đóng góp tích cực vào sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Kết quả đó đã khẳng định trí tuệ, bản lĩnh, tinh thần sáng tạo, trách nhiệm và đóng góp to lớn của giai cấp công nhân Việt Nam đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Bước vào giai đoạn phát triển mới, khi mục tiêu tăng trưởng nhanh, bền vững và xây dựng nền kinh tế hiện đại đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với nguồn nhân lực, vai trò của Công đoàn cũng được mở rộng. Không chỉ chăm lo, bảo vệ quyền lợi người lao động, Công đoàn còn góp phần thúc đẩy học tập suốt đời, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, xây dựng quan hệ lao động hài hòa và khơi dậy tinh thần cống hiến của đội ngũ công nhân.

Phát biểu chỉ đạo tại Đại hội XIV Công đoàn Việt Nam ngày 4/6/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm định hướng, đặt ra yêu cầu Công đoàn Việt Nam phải đổi mới nhanh hơn, sâu hơn, thực chất hơn. Công đoàn không thể mạnh nếu xa công nhân. Công đoàn không thể hấp dẫn nếu người lao động không thấy quyền lợi của mình được bảo vệ tốt hơn. Công đoàn không thể hiện đại nếu vẫn chủ yếu hoạt động bằng giấy tờ, hội họp và khẩu hiệu.

Trong nhiệm kỳ tới, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề nghị Công đoàn Việt Nam tập trung vào một số nhiệm vụ trọng tâm: xây dựng giai cấp công nhân Việt Nam hiện đại, lớn mạnh, xứng đáng là lực lượng tiên phong trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước; lấy đoàn viên, người lao động làm trung tâm của mọi hoạt động công đoàn; đổi mới mạnh mẽ công đoàn cơ sở, coi cơ sở là địa bàn quyết định sức sống của tổ chức Công đoàn; xây dựng quan hệ lao động hài hòa, ổn định, tiến bộ, góp phần giữ vững ổn định xã hội và môi trường phát triển đất nước; xây dựng Công đoàn Việt Nam hiện đại, chuyên nghiệp, số hóa, minh bạch và đủ năng lực đại diện trong tình hình mới; Công đoàn phải tham gia tích cực hơn vào xây dựng Đảng, xây dựng hệ thống chính trị và củng cố nền tảng xã hội của Đảng trong giai cấp công nhân.

Ngay sau Đại hội XIV Công đoàn Việt Nam, ngày 7/6/2026, phong trào “Lao động giỏi - Năng suất cao - Thu nhập tốt” đã được phát động trên phạm vi toàn quốc nhằm khuyến khích người lao động phát huy sáng kiến, làm chủ công nghệ trong bối cảnh chuyển đổi số. Tại Lễ phát động, Bí thư Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch nước Võ Thị Ánh Xuân yêu cầu phong trào thi đua "Lao động giỏi - Năng suất cao - Thu nhập tốt" phải hướng đến xây dựng giai cấp công nhân Việt Nam hiện đại, lớn mạnh, xứng đáng là lực lượng tiên phong trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đaại hóa đất nước như chỉ đạo của đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Đại hội XIV Công đoàn Việt Nam. Gắn phong trào thi đua với việc thực hiện hiệu quả Nghị quyết số 57-NQ/TW, khơi dậy mạnh mẽ tinh thần đổi mới sáng tạo, ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số trong lao động, sản xuất; tạo môi trường để công nhân, người lao động phát huy sáng kiến, cải tiến kỹ thuật, làm chủ công nghệ mới, nâng cao năng suất, chất lượng và hiệu quả công việc. Quan tâm phát hiện, bồi dưỡng, tôn vinh và nhân rộng các điển hình tiên tiến trong công nhân, người lao động.

Theo tinh thần chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm: “Đất nước đang cần một giai cấp công nhân hiện đại hơn, bản lĩnh hơn, sáng tạo hơn. Người lao động đang cần một tổ chức Công đoàn gần gũi hơn, thiết thực hơn, mạnh mẽ hơn”, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam đang triển khai nhiều giải pháp nhằm tham gia cùng cả hệ thống chính trị xây dựng giai cấp công nhân Việt Nam hiện đại, lớn mạnh, trở thành lực lượng tiên phong trong thực hiện nhiệm vụ phát triển nhanh và bền vững đất nước.

Với nền tảng gần một thế kỷ xây dựng và trưởng thành, Công đoàn Việt Nam đang bước vào một giai đoạn phát triển mới mạnh mẽ hơn, thực chất hơn, hiệu quả hơn, tiếp tục khẳng định vai trò là tổ chức đại diện của người lao động, đồng thời là lực lượng quan trọng góp phần thực hiện mục tiêu phát triển đất nước nhanh, bền vững và phồn vinh trong kỷ nguyên mới.