Từ môn thể thao xa lạ đến đam mê đại chúng

Từ trên cao nhìn xuống, quảng trường công cộng trong khuôn khổ chặng đua F1 Thượng Hải như một bức tranh khảm sống động, nơi đám đông tự chia thành từng mảng màu theo đội đua yêu thích: đỏ Ferrari, cam McLaren hay xanh Mercedes.

Giữa “biển màu” ấy là Quách Tiêu Dao, người sáng lập một câu lạc bộ F1 khu vực với khoảng 500 thành viên. Xung quanh cô là những người hâm mộ háo hức chờ nhận các món đồ do chính cô thiết kế: từ nhẫn khắc khẩu hiệu “Still We Rise” của tay đua Lewis Hamilton đến những “giấy chứng nhận kết hôn” mang hình ảnh thần tượng.

Theo trang tin Sixth Tone, văn hóa trao đổi vật phẩm (merch) giữa người hâm mộ đã phát triển mạnh tại chặng đua F1 Trung Quốc năm nay. Đây là sự kiện được tổ chức thường niên từ năm 2004, chỉ gián đoạn trong giai đoạn 2020-2023 do đại dịch.

Trong vài năm trở lại đây, F1 - từng khá xa lạ với công chúng Trung Quốc - đã tăng trưởng nhanh chóng. Dữ liệu từ Nielsen Sports cho thấy lượng người hâm mộ tại quốc gia này tăng gần 40% chỉ trong giai đoạn 2024-2025. Sự bùng nổ này kéo theo sự hình thành của một cộng đồng fan đặc thù, nơi hoạt động giao lưu, trao đổi đồ lưu niệm và các câu lạc bộ khu vực trở thành trung tâm.

Chặng đua năm 2026 ghi nhận hơn 230.000 lượt khán giả trong ba ngày, mức cao nhất trong lịch sử sự kiện. Đáng chú ý, hơn hai phần ba người tham dự đến từ ngoài Thượng Hải, trong khi khách quốc tế chiếm khoảng 14%.

Không phải lúc nào F1 cũng được đón nhận rộng rãi tại Trung Quốc. Quách Tiêu Dao nhớ lại thời trung học đầu những năm 2000, khi bạn bè quan tâm đến bóng rổ, bóng đá hay các ca sĩ nổi tiếng như Châu Kiệt Luân, cô lại dành thời gian theo dõi các giải đua quốc tế.

Sự yêu thích ấy từng khiến cô trở nên lạc lõng. Nhiều người thậm chí nhầm tưởng đua xe chỉ là trò chơi mô hình. Tuy nhiên, với cô, đây là một môn thể thao thực thụ, đòi hỏi kỹ năng cao và chiến thuật phức tạp.

Niềm đam mê được nuôi dưỡng từ gia đình, khi cô thường thức khuya cùng cha để xem các chặng đua trực tiếp.

Hiện tại, sau hơn 20 năm, cô không chỉ là khán giả mà còn trở thành người tổ chức, dẫn dắt cộng đồng fan. Những kinh nghiệm từ việc tham gia các fandom âm nhạc trước đây đã giúp cô mang văn hóa “đổi đồ fan” vào F1, tạo nên bản sắc riêng.

Mỗi năm, cô đều nâng cấp ý tưởng thiết kế, từ nam châm, móc khóa đến standee và sticker. “Tôi luôn muốn sáng tạo hơn, độc đáo hơn và bắt kịp xu hướng”, cô chia sẻ.

Làn sóng mới từ truyền thông và chiến lược thương mại

Bên cạnh những người hâm mộ lâu năm, cộng đồng F1 tại Trung Quốc đang thu hút lượng lớn người mới, nhiều trong số đó tiếp cận môn thể thao này thông qua phim ảnh, tài liệu và nội dung trên mạng xã hội như Bilibili hay TikTok.

Một số khán giả trẻ cho biết họ đến với F1 một cách tình cờ, thậm chí chưa hiểu rõ luật thi đấu khi lần đầu xem trực tiếp. Tuy nhiên, chính hệ sinh thái nội dung đa dạng lại đóng vai trò “cửa ngõ” đưa họ đến gần hơn với môn thể thao này.

Theo các chuyên gia trong ngành, bước ngoặt của F1 tại Trung Quốc đến sau khi Liberty Media mua lại Formula One Group. Tập đoàn này đã tái cấu trúc toàn diện mô hình kinh doanh, đẩy mạnh nội dung số, mạng xã hội và storytelling, biến F1 từ một môn thể thao thuần túy thành sản phẩm giải trí đa nền tảng.

Các sản phẩm truyền thông như loạt phim tài liệu hay bộ phim điện ảnh “F1: The Movie” với sự tham gia của Brad Pitt đã góp phần mở rộng tệp khán giả. Riêng bộ phim này thu về hơn 56 triệu USD tại Trung Quốc, trở thành một trong những phim Hollywood thành công nhất năm.

Song song đó, sự tham gia ngày càng nhiều của các thương hiệu nội địa cũng cho thấy F1 đang bước vào giai đoạn “đại chúng hóa”. Các chiến dịch hợp tác thương mại, sản phẩm đồng thương hiệu và không gian trưng bày chủ đề đua xe trong trung tâm thương mại ngày càng phổ biến.

Sự kết hợp giữa yếu tố thể thao, giải trí và thương mại đang tạo nên một hệ sinh thái fandom độc đáo, nơi những chiếc nhẫn khắc slogan hay những món đồ tự thiết kế không chỉ là kỷ niệm, mà còn là biểu tượng của một cộng đồng đang lớn mạnh nhanh chóng.