Trong đó, có 5 địa phương báo cáo còn ít cơ sở đã thu hồi, chuyển giao chưa hoàn thành khai thác, xử lý triệt để gồm: Lai Châu, Điện Biên, Cao Bằng, Lạng Sơn, An Giang nhưng vẫn còn nhiều địa phương có số lượng lớn cơ sở nhà, đất cần tiếp tục xử lý bước 2. “Một số Bộ, cơ quan trung ương còn nhiều nhà, đất dôi dư chưa hoàn thành việc xử lý là Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Tòa án nhân dân tối cao”, đại diện Bộ Tài chính cho biết.

Sau sắp xếp đơn vị hành chính và tinh gọn bộ máy, các địa phương đã hoàn thành xử lý bước đầu hơn 26.400 cơ sở nhà, đất. Tuy nhiên, vẫn còn 11.412 cơ sở dôi dư chưa được khai thác hoặc xử lý triệt để. Theo Bộ Tài chính, công tác sắp xếp, bố trí và xử lý trụ sở, nhà đất dôi dư sau sắp xếp đơn vị hành chính đã cơ bản bảo đảm nhu cầu làm việc của các cơ quan, đơn vị theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp; đồng thời tạo thêm nguồn lực cho phát triển kinh tế - xã hội.

Đến nay, các địa phương đã hoàn thành bước đầu việc sắp xếp, xử lý 26.447 cơ sở nhà, đất thuộc phạm vi quản lý sau sắp xếp tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính. Trong số này, 3.015 cơ sở được bố trí làm cơ sở giáo dục, đào tạo; 648 cơ sở làm cơ sở y tế; 2.385 cơ sở được sử dụng cho các thiết chế văn hóa, thể thao và 626 cơ sở phục vụ các mục đích công cộng khác.

Tuy nhiên, theo thống kê của Bộ Tài chính, đối với các cơ sở đã thu hồi, chuyển giao về địa phương quản lý để tiếp tục xử lý, kết quả vẫn còn chậm. Tính đến ngày 27/5, mới có 4.709 cơ sở nhà, đất dôi dư được hoàn thành xử lý hoặc đưa vào khai thác. Trong khi đó, còn 11.412 cơ sở chưa hoàn thành xử lý hoặc chưa được khai thác triệt để.

Đáng chú ý, trong số các cơ sở chưa được khai thác hiệu quả có 5.329 cơ sở đã giao cho tổ chức kinh doanh nhà hoặc tổ chức phát triển quỹ đất quản lý nhưng vẫn chưa đưa vào khai thác; 2.823 cơ sở đã được phê duyệt phương án xử lý nhưng chưa hoàn thành; 3.260 cơ sở chưa có phương án xử lý, khai thác.

Đối với khối bộ, ngành Trung ương, Bộ Tài chính cho biết đã xử lý 3.446 cơ sở nhà, đất, song vẫn còn 702 cơ sở chưa hoàn thành xử lý. Trong đó, 474 cơ sở chưa có quyết định xử lý.

Theo đánh giá của Bộ Tài chính, việc sắp xếp và khai thác lại quỹ nhà, đất dôi dư đã góp phần tạo thêm nguồn lực cho các lĩnh vực giáo dục, y tế, văn hóa và thể thao, đồng thời tiết kiệm khoảng 30.000 tỷ đồng chi phí bồi thường, giải phóng mặt bằng nếu phải xây dựng mới các công trình công cộng tương tự.

Bộ Tài chính cho rằng tiến độ xử lý nhà, đất dôi dư giữa các địa phương còn chưa đồng đều. Một số địa phương còn số lượng lớn cơ sở phải tiếp tục xử lý ở giai đoạn hai; trong khi một số bộ, ngành vẫn còn nhiều nhà, đất dôi dư chưa hoàn thành xử lý.

Cụ thể, trong giai đoạn hiện nay việc xử lý, khai thác ở bước 2 còn gặp phải một số khó khăn như: Khi sắp xếp tổ chức bộ máy, sắp xếp đơn vị hành chính các cấp phát sinh số lượng lớn trụ sở, nhà, đất dôi dư cần đưa vào khai thác, tạo lượng cung lớn; trong khi lượng cầu của khối Nhà nước (để làm trụ sở, cơ sở hoạt động sự nghiệp) và khối ngoài Nhà nước (nhu cầu thuê nhà, đất của tổ chức, cá nhân ngoài nhà nước) ở nơi có tài sản dôi dư giảm (do cơ quan, đơn vị dịch chuyển về trung tâm tỉnh mới, xã mới và sự dịch chuyển của mô hình kinh doanh từ trực tiếp sang online) dẫn tới mất cân đối cung - cầu. 

“Nhiều cơ sở nhà, đất dôi dư có quy mô nhỏ, lẻ, ở các địa bàn khó khăn, vùng sâu, vùng xa, không có lợi thế thương mại, các tổ chức, cá nhân ngoài nhà nước không có nhu cầu thuê trong khi để sử dụng làm các công trình công cộng thì cần có kinh phí và nhân sự quản lý. Nhiều cơ sở nhà, đất dôi dư được giao cho cấp xã quản lý, khai thác, xử lý nhưng một số đơn vị cấp xã còn lúng túng trong triển khai thực hiện”, đại diện Bộ Tài chính thông tin.

Để đẩy nhanh tiến độ, Bộ Tài chính đã trình Chính phủ dự thảo Nghị quyết về cơ chế, chính sách đặc thù nhằm thúc đẩy xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư sau sắp xếp đơn vị hành chính và tinh gọn tổ chức bộ máy.

Phía Bộ Tài chính sẽ tiếp tục rà soát, hoàn thiện hệ thống pháp luật về quản lý, sử dụng tài sản công từ trung ương đến địa phương, đặc biệt là các văn bản quy định chi tiết hướng dẫn chi tiết về tiêu chuẩn, định mức sử dụng tài sản công chuyên dùng và các văn bản phân cấp trong quản lý, sử dụng tài sản công. “Xác định việc thực hiện quản lý, khai thác, xử lý nhà, đất dôi dư là một trong những tiêu chí để đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ (KPI) đối với người đứng đầu Bộ, cơ quan Trung ương, tỉnh, thành phố, xã, phường, đặc khu và cơ quan, tổ chức, đơn vị”, đại diện Bộ Tài chính đề xuất.