Nhận định về việc Thủ tướng Timor Leste Kay Rala Xanana Gusmão sẽ thăm chính thức Việt Nam và tham dự AFF lần thứ ba, ông Veeramalla Anjaiah cho rằng đây là sự kiện có ý nghĩa đặc biệt đối với quá trình hội nhập của Timor Leste khi nước này đã trở thành thành viên của ASEAN cũng như tương lai phát triển của Cộng đồng ASEAN.

Theo ông Anjaiah, việc lãnh đạo cấp cao Timor Leste tham dự AFF 2026 cho thấy nước này coi trọng vai trò của ASEAN và mong muốn tham gia sâu hơn vào các tiến trình hợp tác khu vực ngay sau khi trở thành thành viên thứ 11 của ASEAN vào tháng 10/2025. Đây không chỉ là cơ hội để Timor Leste khẳng định cam kết đối với các mục tiêu chung của ASEAN mà còn giúp nước này tăng cường kết nối với các đối tác trong khu vực nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.

Nhà nghiên cứu cho rằng chủ đề của Diễn đàn năm nay - “Cùng định hình tương lai chung: Hòa bình, thịnh vượng, lấy người dân làm trung tâm”, phản ánh đúng những ưu tiên phát triển của ASEAN trong giai đoạn mới, đồng thời phù hợp với nhu cầu hội nhập và phát triển của Timor Leste.

Theo chuyên gia Indonesia, việc gia nhập ASEAN mở ra nhiều cơ hội quan trọng cho Timor Leste, từ thu hút đầu tư, phát triển cơ sở hạ tầng, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực đến cải thiện đời sống người dân. Trong bối cảnh ASEAN đang triển khai Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045 với mục tiêu xây dựng một khu vực tự cường, sáng tạo, phát triển bền vững và lấy người dân làm trung tâm, sự tham gia của Timor Leste sẽ góp phần làm phong phú hơn tiến trình hội nhập khu vực.

Ông Anjaiah cho rằng tương lai của ASEAN vẫn rất triển vọng khi khu vực tiếp tục duy trì vai trò là một trong những động lực tăng trưởng quan trọng của kinh tế toàn cầu. Với dân số hơn 700 triệu người, ASEAN đang hướng tới mục tiêu trở thành một trung tâm kinh tế năng động, thúc đẩy chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo và thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững. Trong tiến trình đó, Timor Leste sẽ có cơ hội tiếp cận các nguồn lực phát triển, kinh nghiệm quản trị và các cơ chế hợp tác khu vực để đẩy nhanh quá trình hiện đại hóa đất nước.

Đề cập quan hệ Việt Nam - Timor Leste, ông Anjaiah đánh giá hai nước có nền tảng hữu nghị tốt đẹp được xây dựng trong nhiều năm qua. Việt Nam là một trong những quốc gia tích cực ủng hộ Timor Leste gia nhập ASEAN và luôn đồng hành cùng nước này trong quá trình hội nhập khu vực.

Theo ông, việc Việt Nam mở Đại sứ quán tại Dili trong năm 2026 là dấu mốc quan trọng, thể hiện quyết tâm của hai nước trong việc làm sâu sắc hơn quan hệ song phương. Việt Nam và Timor Leste cũng đang thể hiện duy trì sự phối hợp chặt chẽ tại các diễn đàn khu vực và quốc tế.

Chuyên gia của CSEAS cho rằng trong tương lai, tiềm năng hợp tác giữa hai nước còn rất lớn, đặc biệt là trong các lĩnh vực thương mại, đầu tư, giáo dục, đào tạo nguồn nhân lực, an ninh và hợp tác khu vực. Với kinh nghiệm phát triển kinh tế và hội nhập quốc tế của Việt Nam, Timor Leste có thể học hỏi nhiều bài học quý báu nhằm thu hẹp khoảng cách phát triển và nâng cao năng lực cạnh tranh trong ASEAN.

Ở góc độ khu vực, ông Anjaiah nhận định việc Timor Leste trở thành thành viên đầy đủ của ASEAN sẽ có tác động tích cực đối với cấu trúc hợp tác và an ninh khu vực trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn ngày càng gia tăng. Ông dự báo với tư cách là thành viên mới, Timor Leste sẽ tích cực tham gia thực hiện các mục tiêu và tầm nhìn chung của ASEAN, đồng thời phối hợp với các nước thành viên trong việc duy trì hòa bình, ổn định và phát triển bền vững ở Đông Nam Á. Nước này được kỳ vọng sẽ đóng góp vào nỗ lực tăng cường đoàn kết nội khối, củng cố khả năng chống chịu trước các thách thức an ninh truyền thống và phi truyền thống, cũng như thúc đẩy tinh thần tương trợ giữa các quốc gia thành viên.

Nhà nghiên cứu Anjaiah tin rằng việc Timor Leste gia nhập ASEAN không chỉ mang lại lợi ích cho riêng quốc gia trẻ nhất Đông Nam Á mà còn góp phần nâng cao tính bao trùm của ASEAN, củng cố vai trò trung tâm của Hiệp hội trong cấu trúc khu vực đang định hình, hướng tới xây dựng một cộng đồng ASEAN hòa bình, gắn kết, thịnh vượng, tự cường và lấy người dân làm trung tâm trong những thập niên tới.