Hoàn thiện luật để bảo vệ bên yếu thế

Ông Ngọ Duy Hiểu, Phó Chủ tịch Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam nhấn mạnh, Luật BHXH có vai trò quan trọng trong đảm bảo an sinh xã hội. Luật không chỉ bảo vệ người lao động khi còn làm việc mà còn đảm bảo cuộc sống khi về hưu, do đó các quy định cần rõ ràng, chặt chẽ và phù hợp thực tiễn.

Ở góc độ quản lý nhà nước, ông Nguyễn Duy Cường, Phó Cục trưởng Cục tiền lương và BHXH, Bộ Nội vụ cho biết: Hệ thống tổ chức và chức năng của các cơ quan BHXH đã có nhiều thay đổi sau lần sửa luật năm 2024. Đặc biệt, mô hình chính quyền địa phương mới không còn cấp trung gian, đòi hỏi phải điều chỉnh quy định để phù hợp với thực tiễn vận hành hiện nay.

Một trong những nội dung được quan tâm là vị trí pháp lý của cơ quan BHXH. GS.TS Lê Minh Thông, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban pháp luật của Quốc hội phân tích rằng: Khi BHXH chuyển về Bộ Tài chính, cần xác định rõ mối quan hệ giữa cơ quan này với bộ chủ quản, với người đóng và người thụ hưởng. Nếu không làm rõ, việc vận hành và cung cấp dịch vụ công sẽ gặp nhiều khó khăn.

Liên quan đến Hội đồng quản lý Quỹ BHXH, GS.TS Lê Minh Thông đề nghị phải quy định cụ thể hơn về mức độ độc lập cũng như trách nhiệm của từng thành viên. Việc xác định rõ vai trò giữa Hội đồng và Bộ Tài chính sẽ giúp nâng cao tính minh bạch, đồng thời đảm bảo hiệu quả giám sát trong quản lý và sử dụng quỹ BHXH.

Một điểm đáng chú ý khác là quy định về chế độ dưỡng sức, phục hồi sức khỏe đối với đơn vị không có tổ chức công đoàn. Dự thảo luật trao quyền quyết định cho người sử dụng lao động, tuy nhiên GS.TS Lê Minh Thông cho rằng cần bổ sung điều kiện ràng buộc, bao gồm việc phải căn cứ vào đề nghị của người lao động và hồ sơ y tế nhằm đảm bảo quyền lợi cho bên yếu thế.

Đề xuất quỹ dự phòng bảo vệ người lao động

Từ góc độ kỹ thuật và thông lệ quốc tế, bà Nguyễn Diệu Hồng, chuyên gia lĩnh vực an sinh xã hội nhấn mạnh, quỹ BHXH cần đáp ứng đồng thời nhiều tiêu chí như an toàn, sinh lời, thanh khoản và mang lại lợi ích xã hội. Theo bà Hồng, việc chỉ nhấn mạnh yếu tố an toàn mà chưa cân bằng với các tiêu chí khác có thể làm giảm hiệu quả sử dụng quỹ trong dài hạn.

Bà Nguyễn Diệu Hồng cũng bày tỏ lo ngại về đề xuất cho phép quỹ BHXH gửi tiền tại các ngân hàng thương mại có vốn nhà nước từ 50% trở lên. Dù đây là hướng mở nhằm tăng khả năng sinh lời, song cần có cơ chế kiểm soát rủi ro chặt chẽ để tránh ảnh hưởng đến tính bền vững của quỹ, đặc biệt trong bối cảnh biến động tài chính ngày càng khó lường.

Từ thực tiễn hoạt động công đoàn, nhiều ý kiến tập trung vào quyền lợi cụ thể của người lao động. Ông Đỗ Văn Thức, Phó trưởng ban Công tác Công đoàn Liên đoàn Lao động TP Hải Phòng nêu thực trạng đáng lo ngại khi nhiều người lao động đến lúc làm thủ tục hưởng chế độ mới phát hiện doanh nghiệp nợ BHXH, dẫn đến việc không được giải quyết quyền lợi đúng hạn.

Trước thực trạng đó, ông Đỗ Văn Thức đề xuất thành lập quỹ dự phòng hoặc sử dụng nguồn tiền phạt từ các doanh nghiệp chậm đóng BHXH để chi trả tạm thời cho người lao động. Giải pháp này được đánh giá có tính nhân văn cao, giúp bảo vệ quyền lợi chính đáng trong khi chờ xử lý trách nhiệm của doanh nghiệp vi phạm.

Ở một góc nhìn khác, ông Vũ Anh Tuấn, Phó Chủ tịch Công đoàn Y tế Việt Nam cho rằng việc đầu tư quỹ để sinh lời là cần thiết, song phải chấp nhận rủi ro ở mức hợp lý. Theo ông Tuấn, cần cân nhắc kỹ lưỡng khi mở rộng kênh đầu tư, đảm bảo vừa tăng trưởng quỹ vừa không làm mất đi yếu tố an toàn vốn là nguyên tắc cốt lõi.

Đối với quy định về chế độ dưỡng sức tại nơi không có công đoàn, ông Vũ Anh Tuấn đề xuất cần ghi rõ việc thực hiện phải dựa trên quy định pháp luật và đề nghị của người lao động. Điều này giúp tạo cơ chế kiểm soát hai chiều, tránh việc người sử dụng lao động tự quyết mà không có sự tham gia của người lao động.