Phát biểu chỉ đạo hội nghị, Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Phạm Quang Hưng cho biết, hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đang bước vào giai đoạn phát triển mới với nhiều yêu cầu và cơ hội. Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo năm 2025, Nghị định số 125/2026/NĐ-CP của Chính phủ quy định về điều kiện đầu tư và hoạt động trong lĩnh vực giáo dục cùng Kế hoạch khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo giai đoạn 2026-2030 của Bộ Giáo dục và Đào tạo đã tạo lập khuôn khổ pháp lý theo hướng tăng cường phân cấp, phân quyền, mở rộng quyền tự chủ, chuyển từ quản lý theo quy trình, đầu vào sang quản lý theo mục tiêu, sản phẩm và tác động.

Theo Thứ trưởng, hành lang pháp lý đã được mở rộng, quyền tự chủ được trao nhiều hơn cho các cơ sở giáo dục đại học. Điều quan trọng hiện nay là năng lực tổ chức thực hiện và trách nhiệm giải trình của từng cơ sở. Người đứng đầu các trường cần trực tiếp chỉ đạo, tạo môi trường thuận lợi để đội ngũ nhà khoa học phát huy năng lực sáng tạo, đồng thời chịu trách nhiệm về hiệu quả sử dụng nguồn lực, kết quả hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo của đơn vị.

Đánh giá kết quả thời gian qua, Thứ trưởng ghi nhận hoạt động nghiên cứu khoa học trong các cơ sở giáo dục đại học đã có nhiều chuyển biến tích cực. Năng lực nghiên cứu và chất lượng công bố quốc tế từng bước được nâng cao; nhiều nhóm nghiên cứu mạnh, hướng nghiên cứu liên ngành và chương trình hợp tác quốc tế được hình thành. Hoạt động nghiên cứu ngày càng gắn với đào tạo sau đại học, phát triển đội ngũ nhà khoa học trẻ, nghiên cứu khoa học sinh viên; hoạt động sở hữu trí tuệ, chuyển giao công nghệ, khởi nghiệp và hợp tác với doanh nghiệp, địa phương cũng được đẩy mạnh.

Tuy nhiên, kết quả đạt được vẫn chưa tương xứng với tiềm năng. Nhiều nhiệm vụ nghiên cứu còn phân tán, quy mô nhỏ; thiếu các chương trình dài hạn và sản phẩm có tính dẫn dắt. Việc ứng dụng, chuyển giao, thương mại hóa kết quả nghiên cứu còn hạn chế; hạ tầng nghiên cứu, phòng thí nghiệm và dữ liệu chưa đồng bộ; liên kết giữa Nhà nước, nhà trường, nhà khoa học và doanh nghiệp chưa thực sự bền vững.

Để tạo chuyển biến trong giai đoạn tới, Thứ trưởng Phạm Quang Hưng đề nghị các cơ sở giáo dục đại học tập trung thực hiện năm chuyển dịch quan trọng: chuyển từ quản lý theo đầu vào sang quản trị theo mục tiêu, sản phẩm và tác động; từ các đề tài riêng lẻ sang các chương trình nghiên cứu dài hạn, nhóm nghiên cứu mạnh và trung tâm nghiên cứu xuất sắc; từ tư duy "nghiên cứu để công bố" sang nghiên cứu tạo ra tri thức, công nghệ, đào tạo nhân lực và giải quyết các vấn đề thực tiễn; mở rộng hợp tác thực chất giữa Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp, đồng thời tăng cường hợp tác quốc tế; đầu tư có trọng điểm vào khoa học cơ bản, khoa học giáo dục, công nghệ chiến lược và các lĩnh vực thế mạnh của từng cơ sở.

Thứ trưởng khẳng định, Bộ Giáo dục và Đào tạo sẽ tiếp tục phối hợp với các bộ, ngành hoàn thiện cơ chế, chính sách, tháo gỡ các vướng mắc về tài chính, tài sản, sở hữu trí tuệ và thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Ngay sau hội nghị, các cơ sở giáo dục đại học cần rà soát chiến lược phát triển, cụ thể hóa thành các nhiệm vụ với mục tiêu, sản phẩm, nguồn lực, tiến độ và trách nhiệm rõ ràng.

Tại hội nghị, đại diện các cơ sở đào tạo đã tập trung trao đổi bốn nhóm vấn đề: hoàn thiện cơ chế, chính sách và tháo gỡ vướng mắc; phát triển nhóm nghiên cứu mạnh, trung tâm nghiên cứu xuất sắc và hạ tầng nghiên cứu; thúc đẩy sở hữu trí tuệ, chuyển giao công nghệ, thương mại hóa kết quả nghiên cứu và doanh nghiệp khởi nguồn (spin-off); đổi mới đánh giá hoạt động khoa học, công nghệ theo hướng chú trọng chất lượng, hiệu quả ứng dụng và đóng góp cho phát triển kinh tế - xã hội.

Theo báo cáo của Bộ Giáo dục và Đào tạo, năm 2025, năng lực nghiên cứu của các cơ sở giáo dục đại học trực thuộc tiếp tục được nâng cao. Toàn hệ thống có hơn 6.000 công bố thuộc Web of Science, 4.177 công bố thuộc Scopus và 10.267 bài báo đăng trên các tạp chí khoa học trong nước. Hoạt động sở hữu trí tuệ cũng ghi nhận nhiều chuyển biến tích cực với 481 sáng chế, giải pháp hữu ích và tài sản trí tuệ khác được chấp nhận đơn.

Giáo sư, Tiến sĩ Lê Anh Tuấn, Giám đốc Đại học Bách khoa Hà Nội đề xuất thí điểm mô hình doanh nghiệp khởi nguồn công nghệ (spin-off) nhằm thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu trong các trường đại học. Nhà trường kiến nghị Bộ Giáo dục và Đào tạo cho phép triển khai cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) đối với 10-15 doanh nghiệp spin-off trong thời gian 24 tháng, đồng thời áp dụng các cơ chế linh hoạt về định giá tài sản trí tuệ, sử dụng cơ sở vật chất, bảo lưu vị trí công tác của giảng viên tham gia điều hành doanh nghiệp và cơ chế "vùng an toàn trách nhiệm" (Safe Harbour) đối với người ra quyết định.

Từ thực tế triển khai, Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh cũng chia sẻ kinh nghiệm xây dựng hệ sinh thái khoa học - công nghệ theo mô hình ba lớp, gồm kết quả và tác động nghiên cứu; các nguồn lực trực tiếp tạo ra kết quả; hệ thống hỗ trợ với hạ tầng dữ liệu, trung tâm AI, thư viện thông minh, tạp chí khoa học cùng mạng lưới đối tác, hướng tới nâng cao chất lượng nghiên cứu và gia tăng tác động xã hội.

Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh kiến nghị sớm hoàn thiện hệ thống văn bản hướng dẫn thi hành Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; đổi mới cơ chế tài chính theo hướng cấp kinh phí nhiều năm, khoán chi đến sản phẩm cuối cùng; tăng đầu tư cho hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, trung tâm AI và trung tâm dữ liệu nghiên cứu dùng chung; đồng thời giao các đại học trọng điểm chủ trì các chương trình nghiên cứu cấp quốc gia phù hợp với thế mạnh từng lĩnh vực. Việc hoàn thiện đồng bộ thể chế và cơ chế đầu tư sẽ góp phần tháo gỡ các điểm nghẽn trong chuyển giao công nghệ, nâng cao hiệu quả nghiên cứu và đóng góp thiết thực cho phát triển kinh tế - xã hội.