Ủy viên Trung ương Đảng, Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân Tối cao Nguyễn Huy Tiến chủ trì và chỉ đạo Hội nghị. Chương trình được tổ chức trực tuyến tới gần 400 điểm cầu tại các Viện Kiểm sát nhân dân khu vực và 34 tỉnh, thành phố trên cả nước.

Đây là chương trình triển khai thực hiện Nghị quyết số 205/2025/QH15 của Quốc hội về việc thí điểm khởi kiện vụ án dân sự công ích tại Viện Kiểm sát nhân dân 6 tỉnh, thành phố (gồm: Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Cần Thơ, Đà Nẵng, Quảng Ninh, Đắk Lắk). Nghị quyết được ban hành ngày 24/6/2025, có hiệu lực từ 1/1/2026, cho phép Viện Kiểm sát chủ động khởi kiện vụ án dân sự nhằm bảo vệ các nhóm yếu thế và lợi ích công cộng khi không có người đứng ra khởi kiện.

Nghị quyết này là bước tiến quan trọng trong công tác bảo vệ quyền con người, quyền công dân. Trong đó, nhấn mạnh việc bảo vệ trẻ em, người cao tuổi, người khuyết tật, phụ nữ mang thai…; Can thiệp vào các vụ việc liên quan đến môi trường, đất đai, tài sản công, lợi ích xã hội; Tăng cường vai trò của Viện kiểm sát trong bảo vệ công lý, lợi ích Nhà nước và nhân dân;…

Phát biểu tại Hội nghị, Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân Tối cao Nguyễn Huy Tiến đánh giá việc lựa chọn thí điểm khởi kiện vụ án dân sự công ích tại Viện Kiểm sát nhân dân 6 tỉnh, thành phố là bước phát triển mới về vị trí, vai trò, trách nhiệm của Viện Kiểm sát. Từ việc Viện Kiểm sát giải quyết cho chủ thể khác thực hiện, chuyển sang việc Viện Kiểm sát chủ động phát hiện vi phạm, xác minh thu thập chứng cứ, yêu cầu chấm dứt vi phạm, kiến nghị khắc phục và trực tiếp thực hiện khi có đủ điều kiện để bảo vệ lợi ích công và nhóm người yếu thế.

Khẳng định các yêu cầu và định hướng mới này nằm trong tinh thần Chỉ thị số 06 của Bộ Chính trị về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác Kiểm sát dân sự trong giai đoạn mới, Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân Tối cao đã nhấn mạnh về vai trò, trách nhiệm của Viện Kiểm sát trong bảo vệ lợi ích công và người yếu thế. Trên cơ sở đó, công tác dân sự và tố tụng công ích phải được chuyển hóa thành hành động cụ thể, phải chủ động trong việc phát hiện, nắm thông tin và thực hiện. Đặc biệt tập trung vào việc bảo vệ lợi ích công và các quyền, lợi ích thực chất, hợp pháp của những người không đủ khả năng tự bảo vệ mình.

Theo đánh giá bước đầu, việc thí điểm khởi kiện vụ án dân sự công ích đã đạt được kết quả tích cực, giúp bảo vệ chủ thể thuộc nhóm dễ bị tổn thương, thể hiện tính ưu việt và nhân văn, đem lại nhiều lợi ích cho Nhà nước và nhân dân… Trong đó, bảo vệ cho gần 950 người thuộc nhóm chủ thể dễ bị tổn thương, qua các việc như: Cấp giấy khai sinh, căn cước công dân, bảo hiểm y tế, giấy xác nhận khuyết tật, hưu trí cho các chủ thể là trẻ em, người cao tuổi, người khuyết tật...

Bên cạnh đó, Viện Kiểm sát nhân dân các tỉnh, thành phố còn thực hiện các bước tố tụng, khởi kiện, chấm dứt 96 vụ gây ô nhiễm môi trường; 65 vụ việc lấn chiếm vỉa hè; chấm dứt 5 vụ việc lấn chiếm lòng đường, hành lang an toàn giao thông, hành lang bảo vệ hồ chứa nước, chấm dứt 5 vụ khai thác cát trái phép; chấm dứt tình trạng thi công chậm tại 2 tuyến đường và tại 12 công trình công cộng được sửa chữa, khắc phục tình trạng hư hỏng…

Đặc biệt, Viện Kiểm sát các cấp còn tham gia 3 vụ việc bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, 3 vụ việc bảo vệ di sản văn hoá, danh lam thắng cảnh… Qua việc khởi kiện công ích này, góp phần thu hồi về cho Nhà nước hơn 320.000 m² đất công (trong đó có 140.000 m2 đất rừng), thu hồi gần 80 tỷ đồng nộp Ngân sách Nhà nước, thu nộp về quỹ Bảo hiểm xã hội trên 42 tỷ đồng…

Quá trình thí điểm, tại các Viện Kiểm sát khu vực phát sinh nhiều khó khăn vướng mắc trong công tác phát hiện, tiếp nhận nguồn thông tin vụ việc, trong việc phối hợp, xác minh, thu thập tài liệu, chứng cứ… Khắc phục những tồn tại, hạn chế này, ngành Kiểm sát triển khai 4 nhóm giải pháp về: Giải pháp về công tác quản lý, chỉ đạo, điều hành; Giải pháp nâng cao hiệu quả công tác phát hiện, xử lý nguồn tin; Giải pháp về đào tạo, bồi dưỡng cán bộ; Giải pháp về bảo đảm chế độ chính sách, cơ sở vật chất, điều kiện kỹ thuật phục vụ thực hiện nhiệm vụ.

Trong thời gian tới, ngành Kiểm sát lên kế hoạch tổng hợp những vụ việc điển hình vi phạm quyền dân sự của các chủ thể là nhóm dễ bị tổn thương, lợi ích công… thường xảy ra trong thực tiễn thuộc trường hợp Viện Kiểm sát nhân dân khởi kiện vụ án dân sự của các địa phương đã thực hiện đạt hiệu quả tốt để nhân rộng, tham khảo trong toàn ngành. Từ đó, nâng cao hiệu quả công tác khởi kiện công ích, sớm rút ngắn thời gian thí điểm để đưa công tác này trở thành một trong những nhiệm vụ trọng tâm chính của ngành Kiểm sát.