Theo tờ Global Times (Trung Quốc), Iran tuyên bố họ đã gây ra thiệt hại cho chiếc F-35 của Mỹ nhưng Washington chưa xác nhận liệu tiêm kích này có bị trúng đòn tấn công hay không. Mỹ chỉ cho biết rằng chiếc F-35 khi đó đang thực hiện nhiệm vụ chiến đấu nhằm vào mục tiêu ở Iran và đã phải hạ cánh khẩn cấp.

Một chuyên gia quân sự Trung Quốc nói với Global Times rằng nếu thông tin này được xác nhận, đây có thể là một diễn biến đáng chú ý trong sự phát triển của chiến tranh tàng hình.

Kể từ khi F-117 của Mỹ bị lực lượng Nam Tư bắn hạ năm 1999, sự cố này tại Iran nếu được xác nhận, sẽ trở thành ví dụ mới nhất cho thấy máy bay quân sự tàng hình tối tân vẫn có thể bị đánh trúng ngay cả khi lực lượng Mỹ chiếm ưu thế trên không, qua đó đặt dấu hỏi đối với quan niệm về tính “bất khả xâm phạm” của công nghệ này.

Dấu hỏi về số phận siêu tiêm kích F-35 tại Iran

Kênh CNN (Mỹ) ngày 20/23 dẫn hai nguồn thạo tin cho biết một tiêm kích F-35 của Mỹ đã phải hạ cánh khẩn cấp tại căn cứ không quân ở Trung Đông sau khi bị trúng hỏa lực được cho là của Iran.

Ông Tim Hawkins, người phát ngôn của Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) xác nhận máy bay tàng hình thế hệ thứ năm này đang "thực hiện nhiệm vụ chiến đấu trên không phận Iran" khi buộc phải hạ cánh khẩn cấp. Ông Hawkins khẳng định chiếc F-35 đã hạ cánh an toàn và vụ việc đang được điều tra. Cả Mỹ và Israel đều đang sử dụng tiêm kích F-35 trong chiến dịch quân sự chung nhằm vào Iran bùng phát từ ngày 28/2. Loại tiêm kích này có giá hơn 100 triệu USD/chiếc.

Trong khi đó, hãng thông tấn IRNA (Iran) đã đăng tải một video lên tảng mạng xã hội X và khẳng định đó là cảnh quay về chiếc F-35 bị hệ thống phòng không của Iran nhắm mục tiêu và bắn trúng. Trong đoạn video, một cảm biến hồng ngoại của Iran đã phát hiện chiếc F-35 (video dưới, nguồn: X).

Theo Press TV (Iran), ngày 19/3, đơn vị không gian vũ trụ thuộc Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đã tấn công vào “viên ngọc quý” của Không quân Mỹ - tiêm kích tàng hình F-35 Lightning II, qua đó làm thay đổi sâu sắc cục diện chiến lược trong cuộc đối đầu đang diễn ra với Mỹ-Israel.

Trong gần hai thập kỷ, chương trình F-35 được xem là biểu tượng đỉnh cao của sức mạnh quân sự Mỹ. F-35 được thiết kế để xuyên thủng những hệ thống phòng không tiên tiến nhất thế giới gần như không gặp trở ngại. Tuy nhiên, theo Press TV, “huyền thoại” đó đã bị phá vỡ trên bầu trời miền Trung Iran, khi IRGC triển khai hệ thống phòng không do nước này tự phát triển và phơi bày những điểm yếu của F-35.

Khi chiến sự tại Iran bước sang tuần thứ tư, mạng lưới phòng không tích hợp của nước này không chỉ trụ vững trước các đợt không kích dữ dội mà còn từng bước làm lung lay niềm tin vào ưu thế công nghệ của cỗ máy chiến tranh Mỹ-Israel.

Công nghệ hồng ngoại có thể thay đổi cuộc chơi trên không?

Ông Wang Yanan, tổng biên tập tạp chí Aerospace Knowledge nhận định với Global Times ngày 22/3 rằng trong điều kiện bị không kích liên tục, Iran có thể gặp khó khăn khi triển khai các hệ thống radar cảnh báo sớm cỡ lớn bởi chúng thường cồng kềnh, kém cơ động, dễ bị phát hiện.

Theo ông Wang Yanan, các máy bay tàng hình như F-35 sở hữu thiết kế có thể qua mặt radar. Vì vậy, Iran có thể đã dựa nhiều hơn vào những phương thức phát hiện khác không phụ thuộc vào radar, mang tính phân tán và cơ động, đặc biệt là năng lực tìm kiếm bằng tia hồng ngoại, ví dụ như hình thành mạng lưới giám sát hồng ngoại ở độ cao thấp đến trung bình..

Ông Wang Yanan cho biết, khả năng phát hiện bằng tia hồng ngoại tương đối hiệu quả ở độ cao thấp. Mặc dù tầm hoạt động bị hạn chế và không đủ cho việc phát hiện ở khoảng cách xa, nhưng nó có thể được kết hợp với các hệ thống phòng không tầm ngắn, chẳng hạn như tên lửa dẫn đường bằng hồng ngoại vác vai hoặc gắn trên xe. Các hệ thống này có đặc điểm là cơ động và khả năng ngụy trang cao, thường sử dụng chiến thuật "phát hiện, khai hỏa, cơ động rời vị trí".

Ông lưu ý rằng mặc dù F-35 có lợi thế rõ ràng trước radar, nhưng tín hiệu hồng ngoại của tiêm kích này chỉ có thể được giảm thiểu, chứ không biến mất hoàn toàn. Trong tình trạng nhiệt độ thấp, nhiệt lượng từ động cơ vẫn có thể phát hiện được. Trong những kịch bản như vậy, nếu Iran có khả năng phát hiện hồng ngoại cơ bản, họ vẫn có thể xác định và tấn công chiến đấu cơ đối phương.

Ông Wang Yanan đặt vấn đề rằng khi quân đội Mỹ tin họ đã kiểm soát được bầu trời, các máy bay quân sự trong giai đoạn thực hiện nhiệm vụ tấn công có thể lựa chọn bay ở độ cao thấp hơn để gia tăng hiệu quả. Nhưng điều này cũng đồng nghĩa với việc chúng lọt vào vùng tác chiến của các hệ thống phòng không tầm ngắn.

Từ hình ảnh chưa kiểm chứng được lan truyền công khai, có thể suy đoán rằng vụ giao chiến xảy ra ở cự ly tương đối gần, khoảng dưới 10 km. Trong khoảng cách như vậy, khi tên lửa dò tìm hồng ngoại đã khóa mục tiêu, máy bay sẽ rất khó thoát.

Vị chuyên gia cũng lưu ý rằng nếu nhiều tên lửa được phóng đồng loạt, khả năng đánh trúng mục tiêu sẽ tăng lên đáng kể, khiến chiếc máy bay gần như không còn cơ hội thoát thân.

Sự cố này có thể phần nào bắt nguồn từ sự tự tin thái quá của Mỹ, song đồng thời cũng có khả năng tạo ra hiệu ứng khiến Mỹ cẩn trọng hơn trong các chiến dịch sau này.

Tên lửa dẫn đường bằng hồng ngoại thường được sử dụng trong các hệ thống phòng không tầm ngắn và không có khả năng kiểm soát không phận trên diện rộng, do đó ảnh hưởng của chúng đối với ưu thế trên không tổng thể và cục diện chiến trường trên bầu trời Iran là tương đối hạn chế.

Tuy vậy, ông Wang Yanan nhận định chúng vẫn có thể đẩy chi phí hoạt động của quân đội Mỹ lên cao, đồng thời buộc các lực lượng của nước này phải thận trọng hơn khi triển khai máy bay tàng hình, chẳng hạn chặt quy định về độ cao bay, thời điểm xuất kích và không phận hoạt động, qua đó làm tăng gánh nặng cho các chiến dịch của Mỹ và Israel.