Bất kỳ ai cũng có thể mắc cúm mùa. Nguy cơ nhiễm bệnh và biến chứng thường cao hơn ở một số nhóm đối tượng, trong đó có trẻ em do hệ miễn dịch của trẻ chưa hoàn thiện, khả năng chống lại virus cúm còn hạn chế. Khi mắc bệnh, trẻ có thể xuất hiện sốt cao, quấy khóc, bỏ bú hoặc các biến chứng ở đường hô hấp dưới. 

Theo bác sĩ chuyên khoa II Phạm Công Khắc, Phó Giám đốc Trung tâm Nhi khoa, Bệnh viện Bạch Mai, phần lớn trẻ mắc cúm mùa có thể hồi phục sau vài ngày đến khoảng một tuần. Cúm mùa không phải lúc nào cũng diễn biến nhẹ ở một số trẻ, đặc biệt là trẻ nhỏ và trẻ có bệnh nền, cúm có thể diễn biến nặng và gây ra những biến chứng nguy hiểm nếu không được phát hiện, điều trị kịp thời. Các phụ huynh cần chủ động phòng bệnh, tiêm vaccine cúm hằng năm, theo dõi sát tình trạng của trẻ và đưa trẻ đi khám khi có dấu hiệu bất thường.

Bác sĩ Phạm Công Khắc cho biết, nếu được chăm sóc và theo dõi phù hợp, phần lớn trẻ mắc cúm có thể hồi phục sau vài ngày đến khoảng một tuần song không nên vì vậy mà coi cúm mùa là một bệnh hoàn toàn lành tính. Cúm là bệnh nhiễm virus đường hô hấp có khả năng lây lan rất nhanh. Trẻ thường khởi phát bệnh khá đột ngột với sốt, ho, đau họng, nghẹt hoặc chảy nước mũi, đau đầu, đau mỏi cơ và mệt nhiều. Trẻ nhỏ có thể biểu hiện không điển hình như quấy khóc, bú kém, nôn, tiêu chảy hoặc li bì.

Điều đáng lo ngại là cúm có thể gây ra nhiều biến chứng. Những biến chứng thường gặp gồm viêm tai giữa, viêm xoang, mất nước và làm nặng thêm bệnh hen phế quản hoặc các bệnh mạn tính sẵn có. Các biến chứng nặng hơn bao gồm viêm phổi do virus cúm, bội nhiễm vi khuẩn, suy hô hấp, viêm cơ tim, viêm não hoặc bệnh não do cúm, co giật, viêm cơ, tiêu cơ vân, sốc và suy đa cơ quan. Một số trường hợp có thể phải điều trị hồi sức tích cực, thở máy và vẫn có nguy cơ tử vong.

Những trường hợp có nguy cơ bệnh nặng và biến chứng cao gồm: Trẻ dưới 5 tuổi, đặc biệt là trẻ dưới 2 tuổi; trẻ mắc bệnh phổi mạn tính hoặc hen phế quản; trẻ có bệnh tim bẩm sinh hoặc bệnh tim mạn tính; trẻ mắc bệnh thần kinh, bệnh thần kinh - cơ, động kinh hoặc chậm phát triển thần kinh; trẻ có bệnh thận, gan, bệnh máu, đái tháo đường hoặc rối loạn chuyển hóa; trẻ suy giảm miễn dịch, mắc bệnh ung thư, đang hóa trị hoặc sử dụng thuốc ức chế miễn dịch; trẻ phải sử dụng aspirin hoặc các thuốc chứa salicylate kéo dài.

“Cần nhấn mạnh rằng trẻ trước đó hoàn toàn khỏe mạnh vẫn có thể mắc cúm nặng. Vì vậy, phụ huynh không nên chỉ dựa vào việc trẻ có bệnh nền hay không mà cần đưa trẻ đi khám ngay nếu có một trong các dấu hiệu như: thở nhanh, khó thở, rút lõm lồng ngực, tím môi; li bì, khó đánh thức, kích thích bất thường hoặc co giật; bỏ bú, không uống được, nôn nhiều, tiểu ít hoặc có dấu hiệu mất nước; sốt cao kéo dài; tình trạng đã đỡ nhưng sau đó sốt và ho nặng trở lại; hoặc bệnh nền của trẻ đột ngột xấu đi”, bác sĩ Phạm Công Khắc cảnh báo.

Theo bác sĩ, trẻ nhỏ cần được tiêm vaccine cúm định kỳ hằng năm vì hai lý do chính. Thứ nhất, virus cúm liên tục biến đổi. Thành phần vaccine phải được cập nhật thường xuyên để phù hợp hơn với những chủng virus được dự báo sẽ lưu hành trong mùa tiếp theo. Thứ hai, miễn dịch bảo vệ sau tiêm sẽ giảm dần theo thời gian. Việc trẻ đã từng tiêm vaccine hoặc đã từng mắc cúm trong năm trước không có nghĩa là trẻ được bảo vệ đầy đủ trong những năm tiếp theo.

Sau khi tiêm, cơ thể thường cần khoảng hai tuần để hình thành mức kháng thể bảo vệ. Vì vậy, lý tưởng nhất là tiêm trước thời điểm cúm lưu hành tăng khoảng hai tuần, thay vì chờ đến khi có nhiều người xung quanh mắc bệnh mới đưa trẻ đi tiêm.

Tại các quốc gia có khí hậu nhiệt đới như Việt Nam, virus cúm có thể lưu hành quanh năm và có thể tăng vào một số thời điểm, đặc biệt trong mùa mưa hoặc khi thời tiết thay đổi. Do đó, phụ huynh không nên quá phụ thuộc vào một tháng cố định mới tiêm. Có thể lựa chọn một thời điểm tương đối cố định mỗi năm, phù hợp với lịch sinh hoạt và thời điểm vắc-xin cập nhật sẵn có, để duy trì tiêm nhắc đều đặn cho trẻ. Nếu đã bỏ lỡ thời điểm dự kiến nhưng cúm vẫn đang lưu hành, việc tiêm muộn vẫn có thể mang lại lợi ích.

Đối với trẻ cần tiêm 2 mũi, cha mẹ nên đưa trẻ tiêm mũi đầu sớm hơn để có đủ thời gian tiêm mũi thứ hai cách ít nhất 4 tuần và hoàn thành miễn dịch trước giai đoạn cúm lưu hành mạnh.

Bác sĩ Phạm Công Khắc khuyến cáo, phòng chống cúm mùa cần kết hợp đồng thời nhiều biện pháp, trong đó tiêm vaccine hằng năm là biện pháp chủ động quan trọng nhất. Bên cạnh tiêm chủng, gia đình cần duy trì những thói quen phòng bệnh thường xuyên như: Hướng dẫn trẻ rửa tay bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn tay, đặc biệt sau khi ho, hắt hơi, đi học về và trước khi ăn. Che miệng, mũi bằng khăn giấy hoặc khuỷu tay khi ho, hắt hơi; bỏ khăn giấy đúng nơi quy định. Hạn chế để trẻ tiếp xúc gần với người đang sốt, ho hoặc có triệu chứng nhiễm trùng đường hô hấp. Giữ nhà ở và lớp học thông thoáng; hạn chế không gian kín, đông người trong thời điểm dịch lưu hành mạnh.

Khuyến khích đeo khẩu trang khi trẻ hoặc người chăm sóc có triệu chứng đường hô hấp, khi đến cơ sở y tế hoặc khi phải ở nơi đông người có nguy cơ lây nhiễm cao. Không cho trẻ đang sốt hoặc có biểu hiện cúm đến trường, tham gia hoạt động tập thể hay tiếp xúc với người cao tuổi, trẻ nhỏ và người có bệnh nền. Bảo đảm trẻ được nghỉ ngơi, uống đủ nước và có chế độ dinh dưỡng phù hợp. Không tự ý sử dụng kháng sinh vì kháng sinh không có tác dụng điều trị virus cúm. Đưa trẻ có nguy cơ cao hoặc có biểu hiện nặng đi khám sớm để được đánh giá và cân nhắc điều trị thuốc kháng virus kịp thời.