Đề ra giải pháp tổng thể

Sau hơn 18 tháng triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW, tại cuộc họp Ban Chỉ đạo Trung ương đã chỉ ra 13 điểm nghẽn trong chuyển đổi số trong các cơ quan nhà nước. Đây là những vấn đề cần được tháo gỡ đồng bộ, bởi chuyển đổi số không chỉ liên quan đến một hệ thống hay một nền tảng riêng lẻ mà liên quan đến cả quy trình vận hành của cơ quan nhà nước trên môi trường số.

Trao đổi với phóng viên báo Tin tức và Dân tộc về giải pháp tháo gỡ những điểm nghẽn này, đại diện Cục Chuyển đổi số quốc gia cho biết, với vai trò là đơn vị tham mưu của Bộ Khoa học và Công nghệ về chuyển đổi số quốc gia, Cục tiếp cận theo hướng không giải quyết riêng lẻ từng hệ thống mà tháo gỡ từ thể chế, kiến trúc, hạ tầng, dữ liệu đến tổ chức thực thi.

Trước hết, về thể chế, Cục tham mưu hoàn thiện khung pháp lý, cơ chế, chính sách về chuyển đổi số, Chính phủ số, kinh tế số, xã hội số, tạo cơ sở chuyển từ ứng dụng công nghệ thông tin sang chuyển đổi tổng thể hoạt động của cơ quan nhà nước trên môi trường số.

Về cách làm, Cục tham mưu xây dựng Khung Kiến trúc tổng thể quốc gia số, định hướng triển khai các nền tảng số dùng chung, dữ liệu dùng chung và hệ thống Chính phủ số theo hướng thống nhất, kết nối, liên thông, kế thừa, qua đó hạn chế đầu tư phân tán, trùng lặp.

Đối với điều kiện triển khai, Cục ban hành, tham mưu ban hành các hướng dẫn kỹ thuật tối thiểu; tổ chức rà soát hiện trạng hạ tầng số, trung tâm dữ liệu, phòng máy chủ, máy tính, phần mềm và thiết bị đầu cuối trong các cơ quan nhà nước. Qua đó, xác định nhu cầu chuẩn hóa, nâng cấp và sử dụng hiệu quả nguồn lực đầu tư.

Cùng với đó, tổ chức thực thi được xác định là một khâu quan trọng. Cục tăng cường theo dõi, đôn đốc, hướng dẫn các bộ, ngành, địa phương triển khai dịch vụ công trực tuyến, số hóa hồ sơ, tái sử dụng dữ liệu và giải quyết thủ tục hành chính trên môi trường số; đồng thời tham mưu hướng dẫn mô hình chuyển đổi số cấp xã để bảo đảm triển khai thống nhất tới cơ sở.

Một giải pháp khác là rà soát, đánh giá và chuẩn hóa thị trường giải pháp. Theo đại diện Cục Chuyển đổi số quốc gia, hơn 1.500 phần mềm, sản phẩm, giải pháp chuyển đổi số đã được rà soát, đánh giá, góp phần minh bạch hóa thông tin, định hướng lựa chọn giải pháp phù hợp, thúc đẩy cung - cầu và hạn chế tình trạng mỗi nơi làm một kiểu.

Như vậy, các giải pháp được Cục tham mưu hướng tới hình thành một chu trình quản lý nhà nước đầy đủ về chuyển đổi số, gồm thể chế, kiến trúc, chuẩn kỹ thuật, đánh giá hiện trạng, điều phối thực thi và thị trường giải pháp được chuẩn hóa. Đây được xem là nền tảng để xử lý các điểm nghẽn một cách căn cơ, đồng bộ.

Vẫn còn tình trạng “có trên hệ thống nhưng chưa dùng thuận tiện”

Trong các điểm nghẽn cần tiếp tục tháo gỡ, chất lượng dịch vụ công trực tuyến là vấn đề có tác động trực tiếp tới người dân và doanh nghiệp cần được các bộ, ngành, địa phương quan tâm chỉ đạo sát sao; trong đó có hoạt động chứng thực, hộ tịch tư pháp chiếm tới 50% đến 70% số lượng làm thủ tục dịch vụ công trực tuyến.

Theo đại diện Cục Chuyển đổi số quốc gia, Nghị quyết số 57-NQ/TW xác định người dân, doanh nghiệp là trung tâm, chủ thể, nguồn lực và động lực của chuyển đổi số, đồng thời đặt mục tiêu đến năm 2030 tỷ lệ sử dụng dịch vụ công trực tuyến đạt trên 80%.

Do đó, yêu cầu hiện nay không còn đơn thuần là đưa nhiều thủ tục hành chính lên môi trường mạng mà phải bảo đảm người dân, doanh nghiệp thực sự sử dụng được dịch vụ một cách thuận tiện, toàn trình, cá nhân hóa và dựa trên dữ liệu.

Thời gian qua, Bộ Khoa học và Công nghệ đã tập trung triển khai một số nhiệm vụ trọng tâm. Trong đó, mô hình cung cấp dịch vụ công trực tuyến được hoàn thiện theo hướng Cổng Dịch vụ công quốc gia trở thành điểm tương tác số thống nhất với người dân, doanh nghiệp; các Hệ thống thông tin giải quyết thủ tục hành chính của bộ, địa phương được tổ chức, kết nối theo kiến trúc thống nhất.

Bên cạnh đó, Bộ thúc đẩy nâng cao chất lượng dịch vụ công trực tuyến toàn trình, tăng cường số hóa, ký số, thanh toán trực tuyến, kết nối và tái sử dụng dữ liệu.

Đáng chú ý, Bộ Khoa học và Công nghệ đã công bố TCVN 14656:2026 về yêu cầu chất lượng trải nghiệm người dùng dịch vụ công trực tuyến; đồng thời xây dựng Bộ tiêu chí đánh giá mức độ sẵn sàng đến từng thủ tục hành chính.

Cách tiếp cận này cho thấy sự thay đổi trong phương thức đánh giá dịch vụ công trực tuyến. Thay vì chỉ xem xét một hệ thống “đã có, đã kết nối”, yêu cầu đặt ra là phải kiểm chứng từng dịch vụ có thực sự vận hành thông suốt hay không.

Bộ cũng đang từng bước hình thành cơ chế giám sát, đo lường độc lập bằng dữ liệu vận hành thay vì chủ yếu dựa vào số liệu tự báo cáo.

Theo Báo cáo số 143/BC-BKHCN, đến ngày 29/5/2026, đã có 15/17 bộ, cơ quan ngang bộ hình thành Hệ thống thông tin giải quyết thủ tục hành chính tập trung và cung cấp các thủ tục thuộc thẩm quyền giải quyết của địa phương.

Một số hệ thống đã phát sinh khối lượng hồ sơ lớn và vận hành tương đối ổn định. Tuy nhiên, mức độ sẵn sàng giữa các bộ, ngành và giữa từng thủ tục vẫn chưa đồng đều.

Qua rà soát thực tế, vẫn còn những thủ tục đã được công khai hoặc cấu hình trên hệ thống nhưng chưa thực sự vận hành toàn trình. Việc kết nối giữa Cổng Dịch vụ công quốc gia, các hệ thống giải quyết thủ tục hành chính, cơ sở dữ liệu và hệ thống chuyên ngành có lúc chưa thông suốt.

Bên cạnh đó, tình trạng chậm đồng bộ trạng thái hồ sơ, thanh toán, ký số hoặc phải cung cấp lại thông tin mà Nhà nước đã có vẫn còn xảy ra.

Đáng chú ý, tỷ lệ hồ sơ trực tuyến cao chưa nhất thiết phản ánh người dân có thể tự thực hiện dịch vụ dễ dàng. Một bộ phận hồ sơ vẫn có sự hỗ trợ hoặc nhập lại của cán bộ.

Điều này cho thấy khoảng cách giữa việc một dịch vụ được đưa lên môi trường mạng và việc người dân thực sự có thể sử dụng dịch vụ một cách thuận tiện vẫn còn tồn tại.

Theo đại diện Cục Chuyển đổi số quốc gia, nguyên nhân chủ yếu không nằm ở định hướng kiến trúc mà ở việc triển khai chưa đồng bộ giữa cải cách thủ tục hành chính, tái cấu trúc quy trình, dữ liệu và hệ thống kỹ thuật.

Trong một số trường hợp, việc triển khai vẫn còn chú trọng vào các chỉ tiêu như “đã kết nối”, “đã công khai”, “đã có hồ sơ trực tuyến”, trong khi chưa kiểm chứng đầy đủ toàn bộ hành trình thực tế của người sử dụng.

Đo chất lượng dịch vụ bằng trải nghiệm thực tế

Để khắc phục tình trạng trên, thời gian tới, Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ tập trung vào ba nhóm nhiệm vụ chính.

Trước hết, Cục phối hợp hoàn thiện Cổng Dịch vụ công quốc gia và các Hệ thống thông tin giải quyết thủ tục hành chính, bảo đảm hoạt động ổn định, thông suốt.

Tiếp theo, Cục phát triển công cụ giám sát, đo lường độc lập chất lượng dịch vụ và trải nghiệm người dùng, từng bước thu thập dữ liệu tự động từ các hệ thống.

Cuối cùng, Cục tiếp tục rà soát đến từng thủ tục hành chính, đẩy mạnh tái cấu trúc dựa trên dữ liệu, bảo đảm thông tin, giấy tờ Nhà nước đã có thì người dân, doanh nghiệp không phải cung cấp lại.

Cách tiếp cận này cũng đặt ra yêu cầu thay đổi thước đo đối với dịch vụ công trực tuyến. Không chỉ đánh giá một hệ thống có được xây dựng hay đã kết nối, mà phải đánh giá toàn bộ hành trình của người sử dụng, từ lúc bắt đầu tìm kiếm thông tin, nộp hồ sơ, thanh toán, bổ sung giấy tờ cho đến khi nhận kết quả.

Từ đó, định hướng được xác định rõ là chuyển từ “có dịch vụ công trực tuyến” sang “dịch vụ được sử dụng thực chất”; từ “đưa biểu mẫu lên mạng” sang “tái thiết kế dịch vụ dựa trên dữ liệu”; từ “đánh giá hệ thống” sang “đánh giá hành trình, trải nghiệm của người sử dụng”; và từ “tự báo cáo” sang “đo lường độc lập bằng dữ liệu vận hành”.

Thước đo cuối cùng của chuyển đổi số trong cung cấp dịch vụ công không phải là có bao nhiêu dịch vụ được công bố trực tuyến, mà là người dân, doanh nghiệp có thực hiện thủ tục nhanh hơn, ít thao tác hơn, không phải cung cấp lại thông tin Nhà nước đã có và được phục vụ ổn định, thuận tiện, minh bạch hay không.

Đây cũng là yêu cầu để chuyển đổi số thực sự đi vào cuộc sống, thay vì chỉ dừng ở việc số hóa các quy trình hiện có.