Không chỉ rút ngắn quy trình, giảm thời gian thực hiện thủ tục hành chính, nhiều mô hình số đang tạo thêm điều kiện để doanh nghiệp, hộ kinh doanh và tiểu thương tiếp cận thông tin, ứng dụng phương thức thanh toán mới, kết nối đối tác và mở rộng thị trường. Khi những tiện ích của chính quyền số được đưa sát hơn với hoạt động sản xuất, kinh doanh, công nghệ không còn chỉ là công cụ quản lý mà từng bước trở thành một phần của môi trường phục vụ phát triển tại cơ sở. Đây cũng là việc thực thi theo Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Từ giải quyết thủ tục đến kết nối doanh nghiệp

Với doanh nghiệp, một trong những giá trị dễ nhận thấy nhất từ chuyển đổi số là thời gian dành cho thủ tục hành chính được rút ngắn. Hồ sơ có thể được thực hiện trực tuyến, quá trình tiếp nhận, xử lý trở nên minh bạch hơn, doanh nghiệp chủ động theo dõi tiến độ thay vì phải dành nhiều thời gian đi lại.

Tại phường An Lạc (TP Hồ Chí Minh), chuyển đổi số được đặt trong yêu cầu đổi mới phương thức quản lý khi bộ máy được tinh gọn nhưng khối lượng công việc tăng lên. Theo ông Lê Trương Hải Hiếu, Bí thư Đảng ủy phường An Lạc, trong điều kiện quy mô địa phương, dân cư và nhiệm vụ đều thay đổi sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trở thành giải pháp để bộ máy có thể đáp ứng khối lượng công việc ngày càng lớn. Trên nền tảng các hệ thống chung, địa phương tiếp tục tìm kiếm những giải pháp riêng vừa phục vụ công tác quản lý, vừa tăng tiện ích cho người dân và doanh nghiệp.

Đáng chú ý, từ đặc thù là địa bàn có định hướng phát triển thương mại - dịch vụ, phường An Lạc không dừng ở việc đưa thủ tục hành chính lên môi trường điện tử mà đặt vấn đề làm thế nào để chính quyền số tạo thêm điều kiện cho doanh nghiệp tương tác và giao dịch.

Theo ông Lê Trương Hải Hiếu, từ nhu cầu tăng cường kết nối trong cộng đồng doanh nghiệp, phường đã phối hợp cùng các đơn vị xây dựng nền tảng thương mại điện tử B2B. Thông qua nền tảng này, doanh nghiệp trên địa bàn có thể tương tác với nhau, kết nối với các đối tác bên ngoài và tìm kiếm thông tin phục vụ các nhu cầu về vốn, nguyên liệu, vật tư, đặc biệt là đầu ra sản phẩm. Do mô hình mới được triển khai, địa phương tiếp tục theo dõi, hoàn thiện để nâng hiệu quả hỗ trợ doanh nghiệp.

Cách làm này mở rộng vai trò của chính quyền từ giải quyết thủ tục sang tạo môi trường kết nối. Chính quyền không tham gia trực tiếp vào hoạt động kinh doanh, nhưng có thể tạo thêm những kênh để doanh nghiệp tìm kiếm đối tác, khách hàng và nguồn lực phát triển.

Với ông Lê Tự Minh Phương, Giám đốc Công ty cổ phần Công nghệ Thang máy Việt Đông Hải, những thay đổi đó được nhìn nhận từ thực tế vận hành doanh nghiệp. Theo ông Phương, việc phân cấp giải quyết nhiều thủ tục ngay tại địa phương đã giúp doanh nghiệp tiết kiệm thời gian, giảm chi phí đi lại và chủ động hơn khi xây dựng kế hoạch sản xuất, kinh doanh.

Nhiều giao dịch liên quan đến thuế, bảo hiểm và hồ sơ của doanh nghiệp hiện cũng được thực hiện trực tuyến. Khi hồ sơ được gửi qua hệ thống và thông tin tiếp nhận được phản hồi qua thư điện tử, doanh nghiệp có thể theo dõi tiến độ thay vì phải đến cơ quan chức năng nhiều lần. Những thủ tục trước đây có thể mất nhiều thời gian đi lại thì nay được giải quyết thuận tiện hơn qua môi trường số.

Đặc biệt, việc tham gia kết nối B2B đã tạo cho các doanh nghiệp trên địa bàn phường An Lạc thêm một kênh tiếp cận thị trường. Doanh nghiệp có cơ hội quảng bá thương hiệu trong cộng đồng doanh nghiệp cùng tham gia hệ sinh thái, đồng thời tiếp cận thêm những khách hàng có nhu cầu sử dụng sản phẩm.

Cùng với kết nối B2B, An Lạc cũng hướng tới các phương thức thanh toán số thuận tiện hơn, từ mã QR đến giải pháp thanh toán không tiếp xúc; đồng thời kết nối tổ chức các hoạt động hướng dẫn ứng dụng công nghệ, trí tuệ nhân tạo.

Tuy nhiên, từ thực tế doanh nghiệp, ông Lê Tự Minh Phương cho rằng nhóm doanh nghiệp mới, doanh nghiệp nhỏ và hộ kinh doanh vẫn cần được hỗ trợ nhiều hơn để thích ứng với các phương thức mới. Thông qua các buổi đối thoại, chính quyền có thể vừa tiếp nhận vướng mắc, vừa cung cấp thông tin về chuyển đổi số, nguồn vốn và những giải pháp công nghệ phù hợp.

Đưa tiện ích số đến từng quầy hàng, hộ kinh doanh

Nếu phường An Lạc lựa chọn kết nối doanh nghiệp làm một trong những điểm nhấn, tại xã Thanh An (TP Hồ Chí Minh), chuyển đổi số lại được đưa trực tiếp vào hoạt động hằng ngày của doanh nghiệp nhỏ, hộ sản xuất và tiểu thương.

Trong 6 tháng đầu năm 2026, xã Thanh An có 60/78 doanh nghiệp nhỏ và vừa, tương đương 76,92%, đã ứng dụng các công cụ số như hóa đơn điện tử, hợp đồng điện tử. Ba sản phẩm OCOP (Chương trình Mỗi xã một sản phẩm) đặc trưng gồm trà An An, bơ Tám Thành và dưa lưới Phúc Đạt đã được đăng tải, kinh doanh trên sàn thương mại điện tử của địa phương.

Ở các chợ truyền thống, công nghệ được đưa vào từ một nhu cầu quen thuộc hơn là thanh toán. Chợ Thanh An và chợ An Lập, 100% tiểu thương kinh doanh đã được trang bị mã QR thanh toán. Mô hình “Chợ 4.0” tạo bước chuyển từ giao dịch hoàn toàn bằng tiền mặt sang thanh toán số mà không làm thay đổi quá lớn thói quen mua bán của tiểu thương.

Từ chiếc mã QR tại quầy hàng, xã Thanh An đang tiếp tục mở rộng việc ứng dụng công nghệ sang sản phẩm và địa chỉ kinh doanh. Địa phương đã xây dựng dự án chuẩn hóa, số hóa địa chỉ kinh doanh thông qua vị trí kinh doanh thông minh gắn mã QR cho doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ kinh doanh.

Ông Đặng Minh Hải, Phó Chủ tịch UBND xã Thanh An cho biết, sau hơn một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, địa phương chú trọng đưa các quy trình xử lý công việc lên môi trường số, đồng thời tổ chức các hình thức hỗ trợ để người dân, doanh nghiệp tiếp cận dịch vụ công thuận lợi hơn. Tại Trung tâm Phục vụ hành chính công, cán bộ được bố trí hướng dẫn nộp hồ sơ trực tuyến, đồng thời thiết kế các quầy hướng dẫn và video để người dân, doanh nghiệp có thể tự thực hiện thủ tục.

Tại xã Thanh An, trong 6 tháng đầu năm, 18 Tổ công nghệ số cộng đồng tiếp tục làm cầu nối tại cơ sở; 2.362 lượt người được tuyên truyền, hướng dẫn thanh toán không dùng tiền mặt. “Cổng học tập số cộng đồng xã Thanh An” có hơn 2.700 người đăng ký với hơn 9.400 lượt làm bài kiểm tra.

Đây cũng là nền tảng để những mô hình kinh tế số có thể đi sâu hơn vào cộng đồng. Một tiểu thương có mã QR nhưng không quen thao tác sẽ khó duy trì thanh toán số; một hộ sản xuất được đưa lên sàn thương mại điện tử nhưng thiếu kỹ năng vận hành cũng khó khai thác hiệu quả kênh bán hàng mới.

Nếu Thanh An có điều kiện triển khai các mô hình tập trung tại chợ và với các sản phẩm OCOP, xã Long Hòa (TP Hồ Chí Minh) lại phải giải một bài toán khác, làm thế nào đưa tiện ích của chính quyền số đến các hộ kinh doanh trên địa bàn rộng, dân cư phân bố không tập trung.

Theo ông Nguyễn Ngọc Thạnh, Phó Chủ tịch UBND xã Long Hòa, đặc thù địa bàn rộng khiến việc tiếp cận trực tiếp từng nhóm dân cư gặp khó khăn. Vì vậy, cán bộ phải thường xuyên bám địa bàn, gần dân, sát dân; các lực lượng được tổ chức xuống từng ấp để hướng dẫn thực hiện thủ tục hành chính và sử dụng công nghệ số ngay tại nơi cư trú. Chính quyền cũng duy trì đối thoại trực tiếp tại các ấp để nắm nhu cầu, từ đó điều chỉnh và nhân rộng những cách làm phù hợp.

Cách tiếp cận này đặc biệt có ý nghĩa với các hộ buôn bán nhỏ, lao động tự do – những nhóm khó có điều kiện tham dự thường xuyên các lớp hướng dẫn tập trung. Thay vì chờ người dân, hộ kinh doanh đến trụ sở, lực lượng công nghệ số cộng đồng được đưa xuống địa bàn để hỗ trợ những thao tác cụ thể.

Ở góc độ dịch vụ công, một nội dung có ý nghĩa trực tiếp đối với hoạt động của doanh nghiệp là khai thác lại dữ liệu đã có. Xã Long Hòa đặt mục tiêu số hóa hồ sơ đầu vào, kết quả đầu ra tại Trung tâm Phục vụ Hành chính công và không yêu cầu người dân, doanh nghiệp cung cấp lại những giấy tờ, thông tin đã được số hóa, liên thông trong kho dữ liệu điện tử.

Từ dịch vụ công, xã Long Hòa còn định hướng đưa tiện ích số vào hoạt động mua bán. Trong danh mục nhiệm vụ chuyển đổi số, xã đặt ra mô hình “Chợ công nghệ số”, thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt tại chợ truyền thống, cửa hàng tạp hóa và hướng tới tiểu thương có mã QR thanh toán điện tử.

Thực tế tại các địa phương cho thấy chính quyền số phục vụ phát triển kinh tế không nhất thiết phải bắt đầu bằng một mô hình giống nhau. Điều quan trọng là nhận diện đúng nhu cầu của từng nhóm chủ thể và đặc điểm của từng địa bàn. Ở khu vực tập trung doanh nghiệp, nhu cầu nổi lên là thông tin, đối tác và kết nối thị trường. Với nơi có nhiều hộ sản xuất, tiểu thương, công nghệ cần đi vào các công việc gần gũi như thanh toán, hóa đơn điện tử hay đưa sản phẩm lên sàn thương mại điện tử. Còn tại địa bàn rộng, dân cư phân tán, trước hết phải có lực lượng đủ gần để đưa kỹ năng và tiện ích số đến tận cơ sở.

Khi những tiện ích đó trở thành một phần của hoạt động sản xuất, kinh doanh hàng ngày, chuyển đổi số mới đi trọn hành trình từ nâng cao hiệu quả quản lý đến phục vụ phát triển kinh tế.