Chuyển mình theo cấu trúc nguồn nhân lực mới

Trong lộ trình đến năm 2026, TP Hồ Chí Minh định hướng giáo dục nghề nghiệp theo sát khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và nhu cầu thực tế của thị trường lao động. Không chỉ cung ứng lao động kỹ thuật, lĩnh vực này đang được xem là một trụ cột quan trọng để nâng chất lượng nguồn nhân lực và tạo đà tăng trưởng bền vững cho thành phố.

Theo ông Nguyễn Chí Thành, Phó Trưởng phòng Giáo dục thường xuyên - nghề nghiệp và đại học (Sở Giáo dục và Đào tạo TP Hồ Chí Minh), sau khi hợp nhất với tỉnh Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, tính đến ngày 31/12/2025, TP Hồ Chí Minh có 478 cơ sở giáo dục nghề nghiệp, gồm 103 đơn vị công lập và 375 đơn vị tư thục. Hệ thống này bao gồm 76 trường cao đẳng, 78 trường trung cấp, 29 trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên, 74 trung tâm giáo dục nghề nghiệp và 221 cơ sở đăng ký hoạt động đào tạo nghề.

Quy mô người học cũng gia tăng đáng kể. Tính đến cuối năm 2025, toàn thành phố có 198.507 người học ở các trình độ giáo dục nghề nghiệp. Trong đó, trình độ cao đẳng chiếm tỷ lệ cao nhất với 96.515 người học (48,62%), trình độ trung cấp có 49.615 người học (24,99%), trình độ sơ cấp 21.779 người học (10,97%) và 30.598 người học tham gia các chương trình đào tạo thường xuyên (15,41%).

Bà Trương Hải Thanh, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo TP Hồ Chí Minh cho biết, cơ cấu này cho thấy xu hướng dịch chuyển rõ nét từ đào tạo ngắn hạn sang đào tạo nguồn nhân lực có trình độ kỹ thuật cao, phù hợp với yêu cầu của quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế. Một trong những điểm nhấn đáng chú ý của giáo dục nghề nghiệp TP Hồ Chí Minh là việc từng bước tiếp cận chuẩn quốc tế trong kiểm định chất lượng đào tạo.

Tính đến cuối năm 2025, TP Hồ Chí Minh có 1 cơ sở giáo dục nghề nghiệp được tổ chức quốc tế công nhận đạt chuẩn kiểm định chất lượng và 8 ngành đào tạo đạt chuẩn quốc tế. Trong đó, Trường Cao đẳng Kỹ thuật Cao Thắng có 4 ngành được Tổ chức ABET (Mỹ) công nhận, gồm: Công nghệ kỹ thuật ô tô; công nghệ kỹ thuật điện - điện tử; công nghệ kỹ thuật cơ khí; công nghệ kỹ thuật nhiệt. Trường Cao đẳng Quốc tế Kent có 4 ngành được Tổ chức NCFE (Vương quốc Anh) công nhận, gồm Truyền thông đa phương tiện; quản trị kinh doanh; quản trị nhà hàng; thương mại điện tử.

Theo đánh giá của Sở Giáo dục và Đào tạo TP Hồ Chí Minh, việc có cơ sở và ngành đào tạo đạt chuẩn quốc tế là minh chứng chất lượng giáo dục nghề nghiệp của thành phố đang từng bước tiệm cận các tiêu chuẩn khu vực và thế giới, tạo nền tảng để người học tham gia cạnh tranh trên thị trường lao động ASEAN và toàn cầu.

“Kỹ năng nghề của sinh viên TP Hồ Chí Minh hoàn toàn có thể cạnh tranh với nguồn nhân lực của các nước trong khu vực và thế giới nếu tiếp tục duy trì và mở rộng chuẩn chất lượng đào tạo”, ông Nguyễn Chí Thành, Phó Trưởng phòng Giáo dục thường xuyên - nghề nghiệp và đại học khẳng định.

Tìm mô hình đào tạo linh hoạt cho thị trường lao động mở rộng

Năm 2025 được xem là dấu mốc đặc biệt của giáo dục nghề nghiệp TP Hồ Chí Minh, khi công tác quản lý nhà nước về giáo dục nghề nghiệp chính thức chuyển từ ngành Lao động - Thương binh và Xã hội sang ngành Giáo dục và Đào tạo, đồng thời diễn ra sự kiện hợp nhất ba địa phương.

Theo bà Trương Hải Thanh, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo TP Hồ Chí Minh, đây là giai đoạn “bản lề lịch sử”, bởi quy mô giáo dục nghề nghiệp của thành phố không còn gói gọn trong ranh giới hành chính cũ mà mở rộng ra toàn vùng kinh tế trọng điểm phía Nam. Điều này vừa tạo ra cơ hội phát triển mới, vừa đặt ra thách thức về tổ chức hệ thống, chất lượng đào tạo và khả năng đáp ứng nhu cầu nhân lực.

Từ thực tiễn đó, ngành giáo dục nghề nghiệp TP Hồ Chí Minh xác định bốn nhiệm vụ trọng tâm cho năm 2026: Tập trung tuyển sinh và cung ứng nhân lực theo nhu cầu xã hội; đẩy mạnh hợp tác quốc tế; tăng cường kiểm định chất lượng; phát huy sức mạnh của các cụm chuyên môn giáo dục nghề nghiệp.

Bà Trương Hải Thanh cho biết, năm 2026 sẽ là năm “sắp xếp - ổn định - bứt phá”, dù không tránh khỏi những xáo trộn trong quá trình sáp nhập và tổ chức lại hệ thống. Trong bối cảnh tái cấu trúc hệ thống đào tạo, nhiều ý kiến tại hội nghị tổng kết công tác giáo dục nghề nghiệp đã đề xuất mô hình “cao đẳng chia sẻ” nhằm tối ưu nguồn lực và nâng cao chất lượng đào tạo.

Theo ông Trần Vân Nam, Phó Hiệu trưởng Trường Cao đẳng FPT Polytechnic, mỗi trường có thế mạnh riêng về cơ sở vật chất và đội ngũ giảng viên. Việc chia sẻ cần tập trung vào cơ sở vật chất đối với các ngành đòi hỏi đầu tư lớn như cơ khí, tự động hóa; đồng thời chia sẻ nguồn lực chuyên gia và giảng viên chất lượng cao.

Thạc sĩ Lê Tấn Cường, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Y tế Bà Rịa - Vũng Tàu, nhấn mạnh việc chia sẻ nguồn lực sẽ tạo ra cạnh tranh lành mạnh, minh bạch, đồng thời giúp các trường nâng cao chất lượng đào tạo và thu hút người học.

Trong khi đó, Thạc sĩ Phan Thị Lệ Thu, Phó Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Viễn Đông đề xuất mở rộng mô hình chia sẻ sang lĩnh vực doanh nghiệp thông qua việc thành lập hội đồng doanh nghiệp theo ngành, triển khai mô hình “học kỳ doanh nghiệp” chung giữa nhiều trường, giúp người học tăng cơ hội thực hành và doanh nghiệp tiếp cận nguồn nhân lực rộng hơn.

Theo ông Phạm Phương Bình, Phó Trưởng phòng Giáo dục thường xuyên - nghề nghiệp và đại học (Sở Giáo dục và Đào tạo TP Hồ Chí Minh), thành phố đang nghiên cứu áp dụng mô hình “Đại học chia sẻ” để từng bước triển khai mô hình “Cao đẳng chia sẻ”, trước mắt tập trung vào cơ sở vật chất và đội ngũ đào tạo, hướng tới xây dựng cộng đồng các trường cao đẳng, trung cấp vững mạnh.

Bên cạnh những kết quả tích cực, thực tiễn cho thấy giáo dục nghề nghiệp TP Hồ Chí Minh vẫn đối mặt nhiều khó khăn, đặc biệt trong công tác tuyển sinh, nhận thức xã hội về học nghề và tốc độ triển khai đào tạo chất lượng cao.

Trong bối cảnh chuyển đổi số, phát triển kinh tế tri thức và cạnh tranh nguồn nhân lực, mục tiêu 28% học sinh, sinh viên theo học các ngành khoa học, kỹ thuật, công nghệ không chỉ là chỉ tiêu giáo dục mà còn là bài toán chiến lược của đô thị lớn nhất cả nước.

Giáo dục nghề nghiệp vì thế không chỉ là “bệ đỡ” cho thị trường lao động, mà đang trở thành một trụ cột quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của TP Hồ Chí Minh. Năm 2026, với vai trò là năm bản lề, sẽ là phép thử cho khả năng chuyển đổi, thích ứng và bứt phá của toàn hệ thống giáo dục nghề nghiệp, từ đó định hình chất lượng nguồn nhân lực của thành phố trong thập niên tới.