Trước thực trạng này, Ban chấp hành Đảng bộ tỉnh Đồng Nai khóa XI ban hành Nghị quyết số 14-NQ/TU, ngày 22/4/2024 về thúc đẩy công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng và hỗ trợ, tái định cư trên địa bàn. Qua 2 năm triển khai, công tác giải phóng mặt bằng, đặc biệt là tái định cư tại Đồng Nai có nhiều chuyển biến tích cực, góp phần đẩy nhanh tiến độ dự án.

Tháo gỡ vướng mắc, ổn định cuộc sống người dân

Sau khi nhường đất phục vụ cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu, cuối năm 2024, gia đình bà Trần Thị Sáu được cấp lô đất tái định cư với diện tích 125m2 tại Khu tái định cư Long Đức (xã Bình An). Bà đã xây nhà và chuyển về đây sinh sống hơn 1 năm. Theo bà Sáu, hệ thống giao thông, điện, nước, trường học ở Khu tái định cư Long Đức tốt hơn so với nơi cũ. Khu tái định cư gần khu công nghiệp nên con, cháu trong gia đình đi làm, đi học thuận tiện, an toàn hơn. Nhiều hộ trước đây làm nông nghiệp, sau khi chuyển đến khu tái định cư sinh sống đã mở cửa hàng tạp hóa, đi làm công nhân và các nghề dịch vụ khác.

Theo UBND xã Long Thành, trên địa bàn xã có nhiều dự án trọng điểm quốc gia như: sân bay Long Thành và tuyến giao thông kết nối (tuyến T1, T2), cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu. Quá trình thực hiện, địa phương gặp nhiều khó khăn, vướng mắc trong công tác giải phóng mặt bằng, tái định cư.
Cụ thể, tháng 6/2023, cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu khởi công. Để triển khai dự án, huyện Long Thành (cũ) cần thu hồi hàng trăm ha đất, ảnh hưởng đến khoảng 2.700 hộ dân; trong đó có trên 1.500 hộ cần bố trí tái định cư. Thời điểm đó, địa phương chưa có khu tái định cư phục vụ dự án. Quá trình thu hồi đất phục vụ cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu, địa phương phát hiện hàng trăm trường hợp sang nhượng đất bằng giấy viết tay, xây nhà trên đất nông nghiệp, xây nhà trên đất người khác. Trong khi đó, hiện trạng 2 khu tái định cư phục vụ dự án là đất rừng sản xuất, đất cao su; cần nhiều thời gian thực hiện các thủ tục đất đai, điều chỉnh quy hoạch mới xây dựng được.

Năm 2024, các ngành chức năng của tỉnh Đồng Nai đã cùng vào cuộc tháo gỡ, đề ra chính sách nhằm đảm bảo lợi ích của các hộ có hồ sơ nhà đất phức tạp; tái định cư cho hộ phụ; hỗ trợ tiền thuê nhà trọ cho người dân trong thời gian chờ cấp đất tái định cư. Địa phương đẩy nhanh xây dựng 3 khu tái định cư gồm: Lộc An - Bình Sơn (diện tích hơn 280ha), Long Đức (gần 30ha) và Long Phước (khoảng 34ha) để bố trí cho khoảng 9.000 hộ dân. Các khu tái định cư trên được xây dựng gần trục đường chính, khu công nghiệp tạo thuận lợi cho người dân đi làm, kinh doanh dịch vụ. Đến nay, các hộ thuộc diện tái định cư trong vùng dự án đều được bố trí chỗ ở đầy đủ, người dân ổn định cuộc sống ở nơi mới.

Ông Phạm Đức Hoàng, Phó Chủ tịch UBND phường Trấn Biên cho biết, phường đang triển khai 28 dự án (nhiều dự án giao thông lớn như: đường trục trung tâm Biên Hòa, đường ven sông Đồng Nai, đường ven sông Cái). Địa phương phải thu hồi hơn 760 ha đất, ảnh hưởng đến hàng nghìn hộ, trong đó nhiều hộ thuộc diện tái định cư. Đến nay, phường đã bố trí tái định cư cho gần 220 hộ và đang xây dựng Khu tái định cư Thống Nhất - Tân Mai để tiếp tục bố trí chỗ ở cho khoảng 300 hộ dân.

Theo UBND phường Trấn Biên, quá trình thu hồi đất, ngoài bồi thường, hỗ trợ, người dân đặc biệt quan tâm đến chỗ ở khi nhường đất phục vụ dự án, đây là nguyện vọng rất chính đáng. Trước đây, do chậm xây dựng khu tái định cư nên việc thu hồi đất một số dự án gặp nhiều khó khăn. Khoảng 2 năm qua, phường Trấn Biên xác định tái định cư phải đi trước một bước. Địa phương ưu tiên đối tượng không đủ điều kiện tái định cư được thuê, mua nhà ở xã hội. Khi được đảm bảo chỗ ở, người dân đồng thuận, nhanh chóng di dời, nhường đất phục vụ dự án.

Nhiều chuyển biến tích cực trong tái định cư

Trước đây, công tác giải phóng mặt bằng, tái định cư trên địa bàn Đồng Nai tồn tại nhiều bất cập. Các địa phương chưa chủ động lập quy hoạch, bố trí quỹ đất xây dựng khu tái định cư. Trên địa bàn tỉnh xảy ra tình trạng dự án đã hoàn thành (cao tốc Phan Thiết - Dầu Giây, mở rộng Quốc lộ 20) nhưng người dân vẫn chưa nhận tiền bồi thường, chưa được cấp đất tái định cư, phải ở trọ.

Theo UBND tỉnh Đồng Nai, từ năm 2024 đến nay, tỉnh đã triển khai gần 230 dự án có thu hồi đất, ảnh hưởng gần 23.000 hộ dân. Từ khi có Nghị quyết 14, công tác giải phóng mặt bằng, tái định cư có chuyển biến tích cực, một số “điểm nghẽn” từng bước được tháo gỡ (đất sang nhượng bằng giấy viết tay, tái định cư hộ phụ). Công tác bàn giao mặt bằng phục vụ các dự án được đẩy nhanh. Người đứng đầu cấp ủy tại một số địa phương đã trực tiếp lãnh đạo, chỉ đạo, thường xuyên kiểm tra, giám sát việc thực hiện; trực tiếp xuống địa bàn gặp dân, lắng nghe, giải quyết các yêu cầu chính đáng, hợp pháp của người dân...

Ngoài ra, cả hệ thống chính trị đã vào cuộc tuyên truyền giúp người dân nắm rõ chủ trương, chính sách liên quan đến thu hồi đất; qua đó tạo đồng thuận trong quá trình giải phóng mặt bằng triển khai dự án. Các địa phương đã chủ động lập quy hoạch, ưu tiên quỹ đất và tập trung nguồn lực đẩy nhanh xây dựng khu tái định cư nhằm bố trí chỗ ở cho các hộ bị thu hồi đất. Các khu tái định cư hiện nay cơ bản có hệ thống hạ tầng hoàn chỉnh, đồng bộ, tốt hơn so với nơi ở cũ của các hộ có đất bị thu hồi; góp phần hình thành các khu dân cư tập trung, khu đô thị mới khang trang, hiện đại.

Bên cạnh những kết quả đạt được, công tác giải phóng mặt bằng, tái định cư tại Đồng Nai vẫn còn những hạn chế; đặc biệt là việc bàn giao mặt bằng phục vụ các dự án vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu. Một số địa phương chậm xây dựng khu tái định cư; chậm cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất tại các khu tái định cư; việc xác định nghĩa vụ tài chính cho các hộ được bố trí tái định cư còn bất cập. Công tác đào tạo nghề cho người dân bị thu hồi đất còn hạn chế.

Giải phóng mặt bằng, tái định cư là nhiệm vụ chính trị quan trọng

Theo UBND tỉnh Đồng Nai, từ năm 2026 - 2030, dự kiến Đồng Nai sẽ triển khai gần 750 dự án, trong đó có nhiều dự án giao thông lớn, ảnh hưởng đến hàng chục nghìn hộ dân như: đường Vành đai 4 - Thành phố Hồ Chí Minh, đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, đường sắt sân bay Long Thành - Thành phố Hồ Chí Minh và các tuyến đường kết nối sân bay Long Thành. Theo kế hoạch, từ nay đến năm 2030, tỉnh chi khoảng 10.000 tỷ đồng để xây dựng hơn 70 khu tái định cư (mỗi khu diện tích từ 20 - 50ha với đầy đủ hệ thống hạ tầng), bố trí chỗ ở cho gần 47.000 hộ dân.

Để đẩy nhanh tiến độ giải phóng mặt bằng, ổn định cuộc sống người dân, Đồng Nai tiếp tục quán triệt sâu sắc quan điểm của Đảng về quản lý, sử dụng đất đai, xác định công tác thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư là nhiệm vụ chính trị quan trọng, có ý nghĩa quyết định đối với việc triển khai các dự án. Quá trình thu hồi đất, địa phương đảm bảo hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người dân và nhà đầu tư, trong đó lấy người dân làm trung tâm; chú trọng bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của người có đất thu hồi.

Tỉnh huy động sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị, tăng cường công tác tuyên truyền, vận động, tạo sự đồng thuận của nhân dân trong quá trình triển khai dự án; kịp thời giải quyết các kiến nghị, khiếu nại của người dân, hạn chế phát sinh điểm nóng, bảo đảm ổn định an ninh trật tự trên địa bàn. Đồng Nai gắn việc thực hiện Nghị quyết 14 với các chương trình, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh, nhất là các dự án hạ tầng giao thông, khu công nghiệp, đô thị, các dự án trọng điểm; tăng cường quản lý Nhà nước về đất đai, xây dựng, kiên quyết ngăn chặn tình trạng xây dựng trái phép.