Thế giới trong những năm gần đây đã chứng kiến nhiều gián đoạn trong thương mại toàn cầu, từ căng thẳng địa chính trị, biến đổi khí hậu, đến những biến động kinh tế khó lường. Theo ông Trần Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu - Bộ Công Thương, những gián đoạn này cho thấy một sự thật rõ ràng: "Chuỗi cung ứng yếu có thể gây ảnh hưởng tiêu cực đến toàn bộ nền kinh tế".

Ông Hải nhấn mạnh, đảm bảo an ninh chuỗi cung ứng hiện nay không chỉ dừng lại ở việc bảo vệ hàng hóa khỏi các hành vi trộm cắp hay gian lận, mà còn là xây dựng các hệ thống có khả năng chống chịu cao để nhu yếu phẩm và nguyên vật liệu sản xuất có thể lưu thông xuyên biên giới một cách liên tục.

"Để tăng trưởng và duy trì hiệu quả, chúng ta cần thay đổi cách nghĩ và cách làm", ông Hải nói, đồng thời cho rằng cần tăng cường hợp tác công - tư và đầu tư vào chuyển đổi số và logistics xanh.

Nhận định này phản ánh một xu hướng đang được giới chuyên gia quốc tế thảo luận rộng rãi: Chuỗi cung ứng truyền thống, vốn được thiết kế chỉ để tối ưu chi phí và hiệu quả vận hành, đang dần bộc lộ giới hạn trước các cú sốc liên tiếp.

Giáo sư Kulwant Pawar thuộc Trường Kinh doanh - Đại học Nottingham, Chủ tịch Hội nghị quốc tế về Logistics (ISL), giải thích rằng khác với mô hình cũ, chuỗi cung ứng tái tạo chủ động tạo ra giá trị tích cực về môi trường và xã hội bên cạnh lợi ích kinh tế.

Theo ông Kulwant Pawar, việc xây dựng chuỗi cung ứng tái tạo đòi hỏi sự phối hợp từ nhiều bên liên quan. "Doanh nghiệp cần đầu tư vào năng lực số và vận hành bền vững. Cơ quan quản lý cần xây dựng các khung pháp lý và hạ tầng phù hợp. Các trường đại học đóng vai trò quan trọng trong việc đào tạo nguồn nhân lực và phát triển nghiên cứu để hỗ trợ quá trình chuyển đổi này", ông nói.

Những nhận định này được đưa ra tại Hội nghị quốc tế về Logistics lần thứ 30 (ISL 2026), do Đại học RMIT Việt Nam đồng tổ chức tại Hà Nội mới đây, với chủ đề "Regenerative Supply Chain Intelligence" (tạm dịch: Trí tuệ chuỗi cung ứng tái tạo).

Song song với bài toán chống chịu, một câu hỏi khác cũng được đặt ra, đó là làm thế nào để chuỗi cung ứng vừa thông minh vừa có khả năng thích ứng. Tiến sĩ Đinh Hữu Thạnh, đồng sáng lập, Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng giám đốc Bee Logistics, cho rằng gián đoạn trong chuỗi cung ứng đã trở thành trạng thái "bình thường mới", buộc phải nhìn nhận lại bản chất của logistics - từ một lĩnh vực chủ yếu tập trung vào tối ưu chi phí sang một năng lực cạnh tranh dựa trên trí tuệ dữ liệu.

Ông Thạnh cho rằng, doanh nghiệp cần bứt phá khỏi mô hình logistics truyền thống, vốn tập trung chủ yếu vào giảm chi phí và tối ưu quy mô vận hành. Thay vào đó, lợi thế cạnh tranh ngày càng phụ thuộc vào khả năng chuyển đổi dữ liệu thành những dự báo chính xác và các quyết định tự động hóa.

"Lợi thế cạnh tranh ngày nay thuộc về những doanh nghiệp có khả năng nhìn xa hơn, ra quyết định nhanh hơn và thích ứng liên tục", ông Thạnh nói.

Đối với Việt Nam, thách thức không chỉ nằm ở việc ứng dụng công nghệ mới mà còn ở việc đảm bảo các chuỗi cung ứng phát triển theo hướng bền vững và tạo ra giá trị lâu dài. Tiến sĩ Nguyễn Mạnh Hùng, Chủ nhiệm cấp cao bộ môn Quản lý chuỗi cung ứng và logistics tại RMIT Việt Nam, cho biết: "Việt Nam đã trở thành một trung tâm quan trọng trong các chuỗi cung ứng khu vực và toàn cầu, nhờ vào sự tăng trưởng mạnh mẽ của ngành sản xuất và thương mại quốc tế. Điều này tạo cơ hội để chúng ta bứt phá, hướng tới các mô hình chuỗi cung ứng tái tạo".

Ông Hùng nhận định rằng, quá trình này không chỉ đòi hỏi đầu tư vào hạ tầng hay nâng cao hiệu quả vận hành. "Thành công sẽ phụ thuộc vào sự phối hợp hiệu quả giữa các doanh nghiệp và cơ quan quản lý để tích hợp tính bền vững, khả năng thích ứng và trí tuệ số vào toàn bộ hệ sinh thái chuỗi cung ứng. Nếu làm được điều này, chúng ta sẽ có lợi thế lớn để đáp ứng kỳ vọng của khách hàng và nhà đầu tư toàn cầu", ông nói.