Dân nguyện phải làm cho người dân thấy Quốc hội lắng nghe thật, theo dõi thật, giám sát thật và thúc đẩy giải quyết thật.

Nhiệm kỳ Quốc hội khóa XV và Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, Ủy ban Dân nguyện và Giám sát đã tham mưu hoàn thiện thể chế về hoạt động giám sát (Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và Hội đồng nhân dân cùng nhiều nghị quyết quan trọng khác); chuẩn bị các đề án có ý nghĩa nền tảng cho cả nhiệm kỳ; duy trì nền nếp tiếp công dân, xử lý đơn thư, tổng hợp kiến nghị cử tri; bước đầu thúc đẩy chuyển đổi số.

Ghi nhận và đánh giá cao tinh thần trách nhiệm, sự chủ động, nỗ lực rất lớn của Ủy ban Dân nguyện và Giám sát thời gian qua, Chủ tịch Quốc hội cũng chỉ rõ các điểm nghẽn căn bản hiện nay của Ủy ban. Theo đó, định vị về vai trò của Ủy ban chưa thật sự chuyển mạnh sang tham mưu chiến lược; dữ liệu dân nguyện chưa được khai thác đầy đủ làm đầu vào cho giám sát và đôi khi dữ liệu còn phân tán; cơ chế hậu giám sát, theo đến cùng trách nhiệm cần phải siết chặt. Cùng với đó, chuyển đổi số chưa tạo đột phá; công tác phối hợp liên cơ quan có lúc chưa đồng bộ; nguồn lực và năng lực chuyên sâu chưa theo kịp yêu cầu mới.

Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, đã đến lúc, Ủy ban không thể "dậm chân tại chỗ" ở tiếp nhận, tổng hợp, chuyển đơn, theo dõi, báo cáo mà phải trở thành cơ quan tham mưu chiến lược, là nơi phát hiện sớm vấn đề, cảnh báo chính sách, điều hòa hoạt động giám sát và theo đến cùng trách nhiệm thực thi.

Khẳng định "Dân là gốc", "Nhân dân là trung tâm, là chủ thể, là mục tiêu và động lực của phát triển", Chủ tịch Quốc hội cho biết, Quốc hội tiếp tục đổi mới mạnh mẽ, thực chất, hiệu quả hơn, trong đó công tác dân nguyện và giám sát cũng phải đổi mới để ý Đảng quyện với lòng dân.

Về nhiệm vụ trọng tâm thời gian tới, Chủ tịch Quốc hội đề nghị xác lập rõ vai trò mới của Ủy ban trong nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI. Dân nguyện và giám sát phải gắn chặt với nhau. Dân nguyện cung cấp dữ liệu thực tiễn, phản ánh kiến nghị của nhân dân, bất cập của chính sách, hạn chế trong thực thi pháp luật. Giám sát phải xử lý đến cùng những vấn đề nổi lên từ dân nguyện, làm rõ trách nhiệm, tạo chuyển biến cụ thể.

Hoạt động của Ủy ban phải chuyển mạnh từ cách làm hành chính sang tư duy phân tích, dự báo và kiến nghị chính sách. Mỗi kiến nghị phải có căn cứ, có địa chỉ trách nhiệm, có giải pháp và có cơ chế theo dõi đến cùng.

Chủ tịch Quốc hội yêu cầu đổi mới công tác dân nguyện theo hướng thực chất, trách nhiệm. Báo cáo dân nguyện hằng tháng phải được nâng tầm. Không chỉ dừng ở thống kê số đơn, số lượt tiếp công dân, số kiến nghị đã chuyển, mà phải chỉ ra xu hướng nổi lên, lĩnh vực bức xúc, địa bàn phức tạp, cơ quan chậm giải quyết, vụ việc có nguy cơ trở thành điểm nóng… "Dân nguyện phải làm cho người dân thấy Quốc hội lắng nghe thật, theo dõi thật, giám sát thật và thúc đẩy giải quyết thật", Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Về công tác tiếp xúc cử tri, Chủ tịch Quốc hội cũng yêu cầu đổi mới theo hướng thực chất, tránh hình thức. Theo đó, cử tri cần được tạo điều kiện phản ánh đầy đủ tâm tư, nguyện vọng, tình hình kinh tế - xã hội, an ninh trật tự và những vấn đề phát sinh từ cơ sở. "Không ai nắm rõ địa bàn bằng chính người dân ở khu dân cư, thôn xóm, tổ dân phố", Chủ tịch Quốc hội chỉ rõ.

Chủ tịch Quốc hội lưu ý, nâng tầm hoạt động giám sát theo hướng sắc bén, có trọng tâm, có hậu kiểm, có chuyển biến. Ủy ban cần tham mưu để hoạt động giám sát của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội tập trung vào các vấn đề lớn: điểm nghẽn thể chế, tổ chức thực thi, phân bổ nguồn lực, kỷ luật công vụ, chất lượng dịch vụ công… Kết luận giám sát phải có địa chỉ trách nhiệm, thời hạn thực hiện, chỉ số kiểm đếm và cơ chế báo cáo lại; không để kiến nghị giám sát "rơi vào im lặng".

Liên quan đến hai đề án lớn về giám sát, gồm: Đề án về tăng cường vai trò lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động giám sát của Quốc hội, Hội đồng nhân dân và Đề án của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về định hướng trọng tâm hoạt động giám sát nhiệm kỳ Quốc hội, Chủ tịch Quốc hội cho rằng, đây phải là sản phẩm chiến lược của năm 2026 và của cả nhiệm kỳ. Do đó, Ủy ban phải chuẩn bị thật tốt  với tinh thần là giám sát để tháo gỡ điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực, siết chặt kỷ luật thực thi, bảo vệ quyền lợi chính đáng của nhân dân và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.

Nêu rõ chuyển đổi số phải trở thành đột phá trong dân nguyện và giám sát, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh chuyển đổi số không phải là trang bị phần mềm đơn lẻ, mà là đổi mới căn bản phương thức làm việc; cần hình thành nền tảng dữ liệu phục vụ tiếp công dân, xử lý đơn thư, giám sát giải quyết kiến nghị cử tri và hoạt động giám sát. Hệ thống dữ liệu phải dùng được, kết nối được, phân tích được, cảnh báo được, truy vết trách nhiệm được và phục vụ chỉ đạo, điều hành được.

Cùng với đó, Ủy ban nghiên cứu từng bước ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo trong phân loại đơn thư, phát hiện vấn đề lặp lại, nhận diện xu hướng bức xúc xã hội, hỗ trợ lựa chọn nội dung giám sát. Đây cũng là yêu cầu để chuyển từ xử lý sự vụ sang phòng ngừa từ sớm, từ xa.

Chủ tịch Quốc hội yêu cầu xây dựng đội ngũ cán bộ dân nguyện và giám sát có bản lĩnh, kỹ năng, dữ liệu và tư duy chính sách; cần chuẩn hóa quy trình nghiệp vụ, đào tạo chuyên sâu, tăng cường sử dụng chuyên gia, nhà khoa học, xây dựng môi trường làm việc đoàn kết, dân chủ, đổi mới sáng tạo.

Về Diễn đàn giám sát lần thứ 2, Chủ tịch Quốc hội đề nghị Ủy ban tiếp tục tham mưu và chuẩn bị kỹ lưỡng để tổ chức thành công Diễn đàn, trong đó cần tập trung thành phần tham dự, nhất là các chuyên gia, nhà khoa học, đại diện các cơ quan Trung ương và địa phương, đại biểu Quốc hội các khóa trước để chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn; từ đó chú trọng tổng hợp, chắt lọc các ý kiến, đề xuất tại Diễn đàn thành các kiến nghị cụ thể, có giá trị tham mưu cao cho Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Lãnh đạo Quốc hội.