Sau buổi nói chuyện công chúng về mối liên hệ giữa vật lý tô-pô và các hiện tượng khí hậu Trái Đất tại Trung tâm Quốc tế Khoa học và Giáo dục liên ngành (ICISE), Giáo sư Brad Marston, Giáo sư Vật lý Đại học Brown (Hoa Kỳ) và Chủ tịch Hội Vật lý Hoa Kỳ (APS), đã chia sẻ nhiều góc nhìn về triển vọng của nghiên cứu liên ngành cũng như tiềm năng phát triển của khoa học Việt Nam.

Theo GS. Marston, việc phát hiện các trạng thái tô-pô trong khí quyển và đại dương cho thấy những khái niệm tưởng như chỉ thuộc về vật lý lý thuyết hoàn toàn có thể góp phần lý giải các hiện tượng tự nhiên quy mô hành tinh.

Ông cho rằng lịch sử khoa học đã nhiều lần chứng minh các ý tưởng được hình thành trong một lĩnh vực có thể bất ngờ tìm thấy ứng dụng trong một lĩnh vực hoàn toàn khác.

“Điều thú vị là những hiện tượng vật lý được phát hiện trong một bối cảnh thường xuất hiện trở lại trong một bối cảnh khác. Phát hiện về các trạng thái tô-pô trong khí quyển và đại dương chưa hẳn là một bước ngoặt đối với khoa học Trái Đất, nhưng nó cho thấy tiềm năng rất lớn của những khám phá mới khi các ngành khoa học được kết nối với nhau”, ông nhận định.

Đề cập đến vai trò của sóng Kelvin trong hiện tượng Dao động Nam El Niño (ENSO) – một trong những cơ chế khí hậu có ảnh hưởng mạnh nhất đến thời tiết toàn cầu – nhà khoa học Mỹ cho rằng việc nghiên cứu bản chất tô-pô của các hiện tượng khí hậu hiện nay vẫn thuộc phạm vi nghiên cứu cơ bản.

Theo ông, giá trị của khoa học nền tảng thường chỉ được nhìn nhận đầy đủ sau nhiều năm, thậm chí nhiều thập kỷ. Ông dẫn chứng cơ học lượng tử hiện đại được xây dựng từ những năm 1925-1926 nhưng phải nhiều thập niên sau mới tạo nền tảng cho các công nghệ như transistor, pin mặt trời hay laser.

“Hiện còn quá sớm để khẳng định tư duy tô-pô có thể cải thiện các mô hình dự báo khí hậu hay không. Tuy nhiên, trong tương lai, cách tiếp cận này có thể giúp xây dựng những mô hình tốt hơn cho một số dao động khí hậu tác động trực tiếp đến cuộc sống trên Trái Đất”, GS. Marston cho biết.

Trên cương vị Chủ tịch Hội Vật lý Hoa Kỳ – tổ chức quy tụ hơn 50.000 nhà vật lý trên toàn thế giới – ông cũng dành sự quan tâm đặc biệt tới thế hệ trẻ Việt Nam.

Nhắc lại buổi giao lưu với học sinh tại Quy Nhơn, GS. Marston cho biết điều khiến ông ấn tượng nhất là sự hào hứng và tinh thần học hỏi của các em.

“Tôi cảm nhận được nguồn năng lượng rất tích cực từ các học sinh tham dự chương trình. Các em sở hữu điều mà người Nhật gọi là ‘tâm thế của người mới bắt đầu’ – sự cởi mở trước những ý tưởng mới. Đó chính là điều kiện tiên quyết để tạo nên những khám phá khoa học”, ông chia sẻ.

Trở lại Việt Nam lần đầu tiên sau 27 năm kể từ khi tham dự chương trình Rencontres du Vietnam tại Hà Nội năm 1999, GS. Marston cho biết sự thay đổi lớn nhất mà ông cảm nhận được trong chuyến đi lần này chính là sự trưởng thành của hạ tầng khoa học và môi trường hợp tác nghiên cứu quốc tế.

Đặc biệt, ông đánh giá cao vai trò của ICISE trong việc kết nối giới khoa học toàn cầu với Việt Nam.

“Điều gây ấn tượng với tôi nhất là khoa học Việt Nam hiện có một nguồn lực rất giá trị mang tên ICISE. Trung tâm đang trở thành nơi gặp gỡ của các nhà khoa học trên khắp thế giới để trao đổi ý tưởng và thúc đẩy hợp tác nghiên cứu”, ông nói.

Theo GS. Marston, định hướng liên ngành mà ICISE theo đuổi chính là điều kiện thuận lợi để nuôi dưỡng những khám phá mới – nơi các lĩnh vực khoa học khác nhau có thể gặp gỡ, giao thoa và tạo ra các ý tưởng đột phá.

Ông cũng cho rằng vị trí địa lý đặc biệt của Quy Nhơn, nằm giữa biển và núi trên vành đai Thái Bình Dương, mang ý nghĩa kết nối quan trọng, giúp khoa học Việt Nam tăng cường liên kết với cộng đồng nghiên cứu quốc tế trong khu vực và trên thế giới.

“Tôi mong được chứng kiến ICISE tiếp tục phát triển để trở thành một trung tâm quan trọng của các hội nghị khoa học quốc tế trong tương lai”, Chủ tịch Hội Vật lý Hoa Kỳ bày tỏ.