Tại Hội thảo, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đoàn Minh Huấn, Phó Giám đốc Thường trực Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh cho biết, trong lịch sử phát triển của lực lượng sản xuất, nhân loại đã từng chứng kiến những bước ngoặt có khả năng tái định nghĩa cách thức tạo lập và phân phối giá trị của toàn bộ nền kinh tế. Sự xuất hiện và phổ biến của thuật toán - hiểu như các cấu trúc toán - logic có khả năng xử lý dữ liệu lớn, học hỏi và ra quyết định - trong hai thập niên đầu thế kỷ XXI là một trong số rất ít những bước ngoặt như vậy.

Từ chỗ vận hành âm thầm trong hậu trường của khoa học máy tính, thuật toán ngày càng trở thành hạ tầng vô hình của cấu trúc kinh tế số. Đi sâu vào bản chất, thuật toán cần được nhìn như một hình thái tư bản mới, một cấu trúc tích lũy giá trị và chi phối quan hệ xã hội trong điều kiện kinh tế số. Điều này đặt ra yêu cầu vừa phải trở về với những khái niệm cốt lõi của kinh tế chính trị của Các Mác về tư bản, vừa phải kết hợp các lý thuyết đương đại về kinh tế số, kinh tế nền tảng, chủ nghĩa tư bản giám sát, quản trị bằng thuật toán, cũng như các nghiên cứu gần đây về lao động nền tảng và kinh tế số ở Việt Nam.

Thuật toán không phải là một công cụ trung tính, càng không chỉ là “một đoạn mã” vận hành bên trong các hệ thống kỹ thuật. Được đặt trong cấu trúc của kinh tế số, thuật toán đã trở thành một hình thái tư bản mới, với đầy đủ các đặc trưng: là tư liệu sản xuất trung tâm trong quá trình chuyển hóa dữ liệu thành giá trị; vận động theo logic tự gia tăng giá trị, dựa trên hiệu ứng mạng và khả năng học hỏi từ dữ liệu; được sở hữu và kiểm soát bởi số ít thực thể, tạo ra quan hệ sản xuất bất đối xứng giữa chủ thuật toán và các chủ thể phụ thuộc; kết tinh thành những thiết chế quyền lực mới, chi phối hành vi, phân bổ cơ hội và tổ chức lại không gian công cộng; là động cơ của những cơ chế chiếm đoạt thặng dư hành vi và địa tô kỹ thuật số trên quy mô chưa từng có.

Nhận diện tư bản thuật toán trong mối liên hệ với các hình thái tư bản khác - tư bản dữ liệu, tư bản hạ tầng tính toán, tư bản nền tảng, tư bản tài chính - giúp chúng ta hiểu rõ hơn cấu trúc của “tư bản kỹ thuật số” đương đại. Từ đó, có thể thấy rằng việc xây dựng thể chế quản trị phù hợp không chỉ là câu chuyện điều chỉnh công nghệ, mà là nhiệm vụ tái cấu trúc quan hệ giữa nhà nước, thị trường và xã hội trong điều kiện mới: bảo đảm lợi ích công, bảo vệ người lao động, thu hẹp bất bình đẳng, đồng thời khẳng định chủ quyền số và năng lực tự chủ của quốc gia.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đặng Quang Định, Viện trưởng Viện Triết học, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh cho rằng, việc nghiên cứu tư tưởng của Các Mác, Ph.Ăngghen và V.I.Lênin về cách mạng hóa công cụ lao động, sự ra đời của nền đại công nghiệp và vai trò của khoa học, công nghệ trong tiến trình lịch sử không chỉ có ý nghĩa lý luận mà còn mang giá trị định hướng thực tiễn to lớn. Trong bối cảnh cách mạng công nghiệp lần thứ tư hiện nay, nhân loại đang chứng kiến sự cách mạng hóa mạnh mẽ của công cụ lao động thông qua trí tuệ nhân tạo, tự động hóa, dữ liệu lớn và công nghệ số. Chính vì vậy, việc trở lại với nền tảng lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin giúp nhận diện rõ quy luật phát triển lịch sử và vai trò của khoa học công nghệ trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội hiện đại…