Chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu, đảm bảo sinh kế dân cư và vận hành sản xuất

Với đặc thù vị trí địa lý, địa hình nên lĩnh vực nông nghiệp tại địa phương chịu ảnh hưởng nặng từ hạn mặn, hàng năm, trên địa bàn tỉnh Đồng Tháp bị ảnh hưởng hạn hán và xâm nhập mặn kéo dài 3 đến 6 tháng mỗi năm.

Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đồng Tháp Nguyễn Đức Thịnh cho biết: Hạn mặn năm 2026 xuất hiện trễ hơn trung bình nhiều năm khoảng 15 ngày và trễ hơn năm 2025 khoảng 20 ngày.

Nhờ chủ động phòng chống hạn, xâm nhập mặn cũng như triển khai những giải pháp thích ứng linh hoạt nên tỉnh Đồng Tháp đã ứng phó hữu hiệu, bảo vệ an toàn các vùng sản xuất trọng điểm đang mang lại hiệu quả kinh tế cao, giúp người dân an cư lạc nghiệp, giảm nhẹ thiên tai trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng rõ nét.

Để chủ động ứng phó hạn mặn năm 2026, bảo đảm sản xuất, ngay từ cuối năm 2025, ngành đã tham mưu cho Ủy ban nhân dân tỉnh ban hành nhiều chỉ đạo, phương án phòng, chống hạn mặn, làm cơ sở để các ngành, địa phương chủ động thực hiện.

Tại các xã phía đông của tỉnh nằm trong vùng ngọt hóa dự án Gò Công, chính quyền địa phương đã chủ động triển khai các kế hoạch ứng phó hạn, xâm nhập mặn, khuyến cáo người dân thực hiện các giải pháp thích ứng với tình hình hạn, xâm nhập mặn nên hoạt động sản xuất được đảm bảo. Các đơn vị cấp nước chủ động bơm trữ nước ngọt, vận hành hệ thống dự phòng và sẵn sàng mở các điểm cấp nước miễn phí khi cần thiết.

Đối với xã cù lao ven biển Gò Công của tỉnh Đồng Tháp là xã Tân Phú Đông và xã Tân Thới, tình hình cung cấp nước sinh hoạt cho người dân trong mùa hạn mặn 2025-2026 được đảm bảo nhờ công tác chủ động ứng phó hạn, xâm nhập mặn được triển khai sớm, đạt hiệu quả.

Ông Lê Thanh Đằng, Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Tân Phú Đông, tỉnh Đồng Tháp cho biết: Nhằm đảm bảo nước sinh hoạt trong mùa khô, xã tích cực tuyên truyền, vận động người dân tận dụng các ao, mương để lót bạt trữ nước ngọt phục vụ sinh hoạt. Ngoài ra, địa phương vận động một số mạnh thường quân hỗ trợ đầu tư các tuyến ống dẫn nước sạch phục vụ dân sinh. Đối với những khu vực vùng sâu, xa nguồn nước sinh hoạt, chính quyền địa phương đề nghị Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên cấp nước Tiền Giang mở vòi nước công cộng phục vụ người dân đến lấy sử dụng miễn phí.

Ngoài ra, tình hình biến đổi khí hậu còn thể hiện rõ nét qua tác động trực tiếp đến hệ thống rừng phòng hộ ven biển, "lá chắn" hữu hiệu trong góp phần bảo vệ an toàn tuyến đê biển Gò Công dài 21,2 km cùng 63.000 ha đất tự nhiên phía trong đê, trong đó có khoảng 43.000 ha đất canh tác và đảm bảo an toàn tính mạng khoảng 600.000 hộ dân của các địa phương vùng duyên hải phía đông nằm trong dự án ngọt hóa Gò Công của tỉnh Đồng Tháp trước thiên tai, mưa bão hàng năm.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đồng Tháp, thời gian qua, diện tích đất rừng phòng hộ ven biển của tỉnh bị ảnh hưởng trầm trọng do nước biển dâng xâm thực và xói sạt lớ. Với bờ biển có chiều dài 32 km, trước kia bên ngoài bờ biển của tỉnh có một đai rừng phòng hộ khá dày từ 100 mét – 800 mét. Tuy nhiên, gần đây, rừng phòng hộ ven biển đã bị suy thoái dần và có nơi bị mất trắng; diện tích đất rừng ven biển Gò Công bị mất mỗi năm trung bình từ 15 - 20ha. Bên cạnh đó, tốc độ bồi lắng các bãi bồi ven biển, ven sông chậm và không ổn định. Do đó, diện tích trồng mới rừng phòng hộ hàng năm đạt thấp. Năng suất nuôi trồng thủy sản giảm do ảnh hưởng bởi sự thay đổi thời tiết; gia tăng thiệt hại của ngành đánh bắt, giảm giá trị sản xuất của ngành; giảm nguồn lợi thủy sản tại vùng biển.

Là người dân cư ngụ ở phía trong đê biển, ông Đặng Văn Suốt, 49 tuổi, người dân ở xã Gò Công Đông, tỉnh Đồng Tháp cho biết: Đai rừng phòng hộ trước đây còn nhiều lắm, nằm phía ngoài đê cách xa đê biển hàng trăm mét nhưng do sóng biển lớn tấn công trực tiếp vào rừng cây gây xói lở, đánh bật gốc rừng cây dần dần. Đặc biệt vào mùa gió chướng và mưa bão hàng năm, nhiều hàng cây to bị sóng đánh bật gốc trơ trọi.

Trước thực trạng trên, nhằm chống sạt lở bờ biển, tạo quỹ đất để khôi phục rừng ngập mặn, đảm bảo an toàn và tài sản cho người dân, bảo vệ tuyến đê biển Gò Công, giảm thiệt hại do thiên tai, Ủy ban nhân dân tỉnh Đồng Tháp đã phê duyệt và triển khai thực hiện dự án chống xói lở bờ biển Gò Công (đoạn từ cầu Rạch Bùn đến Đèn Đỏ).

Dự án được xây dựng trên địa bàn hai xã Tân Điền và xã Gò Công Đông, tỉnh Đồng Tháp với mục tiêu nhằm đồng bộ, phát huy hiệu quả với đoạn đã đầu tư, chống sạt lở bờ biển, tạo quỹ đất để khôi phục rừng ngập mặn, đảm bảo an toàn và tài sản cho người dân, bảo vệ tuyến đê biển Gò Công, giảm thiệt hại do thiên tai.

Tổng mức đầu tư xây dựng gần 336 tỷ đồng, từ nguồn vốn ngân sách Trung ương và ngân sách địa phương; trong đó, vốn ngân sách Trung ương 281 tỷ đồng, phần còn lại ngân sách địa phương. Thời gian thực hiện dự án trong 4 năm, từ năm 2025 đến năm 2028.

Bà Lê Thị Hồng Phương, Phó Chủ tịch UBND xã Gò Công Đông, tỉnh Đồng Tháp trao đổi: Nhằm góp phần cho dự án chống xói lở bờ biển từ Rạch Bùn đến Đèn Đỏ của xã Gò Công Đông được sớm triển khai, Ủy ban nhân dân xã đã chỉ đạo Phòng Kinh tế tiến hành khảo sát 12 hộ bị ảnh hưởng bởi dự án này, trong đó là có 5 hộ nuôi nghêu với diện tích khoảng 15,3 héc ta. Ủy ban nhân dân xã Gò Công Đông cũng đang kiến nghị Ủy ban nhân tỉnh thống nhất cho hỗ trợ di dời đối với 5 hộ này có nuôi nghêu sang vị trí khác để đảm bảo tiến độ thực hiện dự án theo đúng tiến độ. Người dân ở xã Gò Công Đông nói riêng và trong khu vực nói chung rất phấn khởi khi được Trung ương và tỉnh quan tâm, đầu tư dự án nhằm hạn chế tình trạng sạt lở, bảo đảm an toàn sản xuất và cuộc sống trước nguy cơ thiên tai xảy ra hàng năm.

Đối với tình hình sạt lở do ảnh hưởng của biến đổi khí hậu, trong năm 2025, trên địa bàn tỉnh Đồng Tháp xảy ra 258 điểm sạt lở với tổng chiều dài khoảng 46.118 mét. Riêng trong 7 tháng đầu năm 2026, trên địa bàn tỉnh đã xảy ra 101 vị trí sạt lở, sụp lún bờ sông, kênh, rạch của 26 xã, phường với tổng chiều dài khoảng 14.554m, kinh phí đề xuất hỗ trợ khoảng 234,463 tỷ đồng.

Tại xã Hiệp Đức, xã chuyên canh sầu riêng của tỉnh Đồng Tháp, tập trung nhiều ở cù lao Tân Phong với hơn 1.600 ha, tình hình triều cường diễn biến phức tạp kết hợp với mưa lớn thường xuyên đe dọa tuyến đê bảo vệ vùng chuyên canh sầu riêng. Theo thống kê, địa phương có 9 đoạn sạt lở sạt lở, sụp sún bờ sông, kênh, rạch; trong đó, sạt lở mới là 7 đoạn với tổng chiều dài 667 mét; ước kinh phí dự kiến khắc phục 15.263 triệu đồng.

Ông Phạm Công Trang, Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Hiệp Đức, tỉnh Đồng Tháp trao đổi: Về lâu dài, để bảo vệ vườn cây ăn trái của người dân một cách căn cơ, bền vững trước diễn biến cực đoạn của biến đổi khí hậu, ủy ban nhân dân xã đã khảo sát 16 cống đập trên địa bàn và kiến nghị Ủy ban nhân dân tỉnh và Trung ương xem xét, bố trí nguồn vốn để đầu tư, xây dựng các cống đập trên địa bàn cù lao Tân Phong của xã Hiệp Đức.

Trên cơ sở khảo sát thực tế, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã có Công văn số 10361/SNN&MT-CCTL ngày 15/7/2026 đề nghị Sở Tài chính có ý kiến về nguồn kinh phí 185,054 tỷ đồng để làm cơ sở trình Ủy ban nhân dân tỉnh phê duyệt chủ trương và hỗ trợ kinh phí cho các địa phương khắc phục 61 danh mục, với tổng chiều dài khoảng 5.766 mét; đối với 40 vị trí sạt lở còn lại địa phương chủ động xử lý bằng nguồn ngân sách cấp xã.

 Tăng cường khả năng chống chịu, năng lực thích ứng linh hoạt

Chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu theo Kết luận số 26-KL/TW ngày 24/4/2026 của Bộ Chính trị về phòng, chống sụt lún, sạt lở, ngập úng, hạn hán, xâm nhập mặn vùng Đồng bằng sông Cửu Long giai đoạn 2026-2035, bên cạnh các giải pháp công trình, tỉnh Đồng Tháp tập trung triển khai giải pháp "thuận thiên" để ứng phó với biến đổi khí hậu.

Theo Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Đồng Tháp Nguyễn Thành Diệu, tỉnh Đồng Tháp tiếp tục tăng cường triển khai các hoạt động thích ứng với biến đổi khí hậu, trong đó tập trung vào công tác quản lý, đầu tư, xây dựng, duy tu, bảo dưỡng công trình phòng chống thiên tai; đầu tư xây dựng hệ thống khu dân cư, cụm tuyến dân cư an toàn; hoàn chỉnh các công trình phòng, chống hạn hán, xâm nhập mặn.

Trong năm 2025, tỉnh Đồng Tháp đã xây dựng và đưa vào sử dụng công trình phòng, chống áp thấp nhiệt đới, bão gồm 3 công trình trồng rừng thay thế, phục vụ yêu cầu phòng hộ, bảo vệ môi trường và giảm nhẹ tác động của bão, áp thấp nhiệt đới. Địa phương đã triển khai 54 công trình phòng, chống sạt lở bờ sông, bờ biển gồm 29 công trình chuyền tiếp và 25 công trình mở mới.

Trong đó, 27 công trình đã hoàn thành, chủ yếu là các tuyến đê biển, kè sông và công trình xử lý sạt lở trọng điểm, góp phần bảo vệ khu dân cư, đất sản xuất và hạ tầng thiết yếu và 27 công trình đang triển khai thực hiện, tập trung vào xử lý sạt lở cấp bách tại các tuyến sông, kênh rạch; nâng cấp, gia cố đê bao, kè chống sạt lở và các công trình bảo vệ bờ.

Bên cạnh đó, nhằm nâng cao an toàn cho người dân và phát triển hạ tầng khu dân cư, tỉnh Đồng Tháp đã triển khai các dự án bố trí, ổn định dân cư tại vùng thiên tai, sạt lở và khu vực di cư tự do.

Các dự án đã hoàn thành và đưa vào sử dụng gồm: dự án bố trí dân cư khẩn cấp tại xã Tân Phong (nay thuộc xã Hiệp Đức); dự án bố trí dân cư tại xã Xuân Đông, (nay thuộc xã Bình Ninh); dự án tại Giồng Dúi Thường Phước 1, (nay thuộc xã Thường Phước).

Các dự án tiếp tục triển khai trong năm 2026 gồm: dự án Dinh Bà, Rạch Mã Trường, Kênh 17 và dự án bố trí dân cư tỉnh Đồng Tháp giai đoạn 2021-2025 (gồm 04 dự án thành phần). Những dự án này góp phần ổn định chỗ ở, bảo đảm an toàn tính mạng, giảm thiểu rủi ro thiên tai và tạo nền tảng phát triển hạ tầng tại các khu dân cư trọng yếu.

Đặc biệt, tỉnh Đồng Tháp quyết tâm đình chỉ việc xây dựng công trình có dấu hiệu không bảo đảm an toàn hoặc có nguy cơ gây sạt lở, ảnh hưởng đến dòng chảy, thoát lũ. Kiên quyết tổ chức di dời hoặc có phương án chủ động chống sạt lở, sơ tán khi có tình huống xấu nhằm bảo đảm an toàn, hạn chế thiệt hại cho người và tài sản.

Đối với nhà ở an toàn trước thiên tai, Ủy ban nhân dân tỉnh Đồng Tháp giao cơ quan chuyên môn nghiên cứu, đề xuất các thiết kế mẫu nhà ở an toàn đáp ứng các điều kiện kỹ thuật theo quy định của Bộ Xây dựng và phù hợp với tập quán sinh hoạt, điều kiện sản xuất và truyền thống văn hóa của từng địa phương để người dân tham khảo, áp dụng.

Để phòng, chống hạn hán, xâm nhập mặn trong tình hình diễn biến cực đoan của biến đổi khí hậu, tỉnh Đồng Tháp triển khai công trình đầu tư xây dựng cống ngăn mặn tại đầu các kênh rạch ra sông Tiền trên Đường tỉnh 864 (giai đoạn 1); công trình cống rạch Chợ (thuộc xã Bình Ninh).

Các công trình này nhằm tăng cường khả năng ngăn mặn, giữ ngọt, điều tiết nguồn nước, góp phần bảo đảm nguồn nước phục vụ sinh hoạt và sản xuất nông nghiệp, nhất là trong điều kiện hạn hán, xâm nhập mặn diễn biến phức tạp trong mùa khô.

Trong năm 2026, tỉnh Đồng Tháp tiếp tục quan tâm đầu tư xây dựng, tu bổ, nâng cấp hệ thống công trình thủy lợi và thực hiện nạo vét các tuyến sông, kênh, rạch nhằm bảo đảm tiêu thoát lũ, chủ động phòng, chống ngập úng, hạn hán và xâm nhập mặn. Các hoạt động được triển khai tập trung vào việc gia cố, sửa chữa, nâng cấp đê bao, bờ bao, cống, trạm bơm, kết hợp nạo vét lòng dẫn các tuyến kênh, rạch nội đồng, khơi thông dòng chảy, nâng cao năng lực trữ, dẫn và tiêu nước, phục vụ sản xuất nông nghiệp và dân sinh. Việc thực hiện được lồng ghép trong kế hoạch thủy lợi hằng năm, gắn với yêu cầu phòng, chống thiên tai và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Để tiếp tục thực hiện có hiệu quả công tác ứng phó với biến đổi khí hậu trong thời gian tới, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Đồng Tháp Nguyễn Thành Diệu, tỉnh Đồng Tháp cho biết thêm: Ủy ban nhân dân tỉnh Đồng Tháp đề xuất, kiến nghị đến Trung ương có cơ chế, chính sách mang tính đột phá nhằm thu hút các nguồn vốn ngoài ngân sách đầu tư vào các dự án thích ứng, ứng phó với biến đổi khí hậu.

Tỉnh Đồng Tháp đề nghị Trung ương hỗ trợ địa phương thực hiện đẩy mạnh hợp tác quốc tế trong ứng phó với biến đổi khí hậu, tiếp cận các dự án viện trợ của các tổ chức phi Chính phủ trong việc ứng phó với biến đổi khí hậu. Ưu tiên bố trí nguồn vốn trung hạn, vốn dự phòng ngân sách Trung ương để tỉnh thực hiện 06 dự án phòng chống sạt lở bờ sông, bờ biển cấp bách và dự án chuyển nước ngọt với tổng mức đầu tư 2.974 tỷ đồng; các công trình trọng điểm trong giai đoạn 2026-2030, nhằm giảm thiểu nguy cơ sạt lở, bảo vệ dân cư và cơ sở hạ tầng thiết yếu.

Đồng thời, tỉnh Đồng Tháp kiến nghị Trung ương xem xét, hỗ trợ nguồn kinh phí thực hiện các dự án bố trí ổn định dân cư vùng thiên tai, với tổng số hộ dự kiến khoảng 3.631 hộ nhằm bảo đảm an sinh xã hội, ổn định dân cư và nâng cao khả năng chống chịu của cộng đồng trước thiên tai, đồng thời góp phần thực hiện các mục tiêu phát triển bền vũng của địa phương.