Mùa khô 2026-2027 được dự báo có nhiều yếu tố bất lợi khi xâm nhập mặn có khả năng xuất hiện sớm từ giữa tháng 11/2026, trong bối cảnh hiện tượng El Nino được dự báo duy trì cường độ mạnh đến rất mạnh, lượng mưa thiếu hụt và mùa mưa kết thúc sớm. Trước nguy cơ này, Đồng Tháp đang triển khai các giải pháp bảo vệ sản xuất, nguồn nước và đời sống dân cư; đồng thời từng bước chuyển từ ứng phó bị động sang chủ động thích ứng, gắn khai thác nguồn lực đất đai với bảo vệ môi trường, tăng trưởng xanh và phát triển bền vững.

Chủ động trước nguy cơ hạn, mặn

Theo Đài Khí tượng Thủy văn tỉnh Đồng Tháp, mùa khô 2026-2027, xâm nhập mặn có khả năng xuất hiện sớm từ giữa tháng 11/2026 và diễn biến phức tạp. Từ tháng 12/2026, ranh mặn 1 g/l có khả năng xâm nhập sâu 25-30 km; trong một số thời điểm, mặn 4 g/l có thể vào sâu 25-30 km. Nếu các yếu tố bất lợi cùng xuất hiện, diễn biến xâm nhập mặn có thể tương đương mùa khô 2015-2016, với thời điểm mặn gay gắt nhất dự kiến vào khoảng tháng 3/2027.

Nguy cơ này gia tăng trong bối cảnh El Nino được dự báo duy trì cường độ mạnh đến rất mạnh, mùa mưa năm 2026 có khả năng kết thúc sớm hơn bình thường 10-15 ngày và lượng mưa thấp hơn trung bình 10-30%. Điều kiện thời tiết, dòng chảy thượng nguồn và thủy triều bất lợi có thể làm gia tăng nguy cơ thiếu nước, hạn hán và xâm nhập mặn, tác động trực tiếp đến sản xuất nông nghiệp và nguồn nước sinh hoạt.

Diễn biến trên tác động trực tiếp đến sản xuất nông nghiệp, nhất là những vùng chuyên canh cây ăn trái có giá trị kinh tế cao. Ngành nông nghiệp tỉnh khuyến cáo người dân không chạy theo mở rộng diện tích mà cần căn cứ khả năng cân đối nguồn nước để quyết định quy mô gieo trồng, nhất là đối với cây lúa.

Tại các vùng chuyên canh cây ăn trái, chính quyền cơ sở và người dân đang triển khai nhiều giải pháp ứng phó. Chủ tịch UBND xã Long Tiên Đỗ Quốc Khánh cho biết, toàn xã hiện có 3.685 ha vườn cây ăn trái, chủ yếu là sầu riêng và mít Thái; trong đó 2.723 ha đang cho thu hoạch, năng suất bình quân hơn 25 tấn/ha. Cùng với phát triển sản xuất, địa phương chú trọng củng cố các điều kiện phục vụ kinh tế vườn, nhất là hệ thống thủy lợi nhằm chủ động nguồn nước.

Hiện 6 tuyến kênh nội đồng với tổng chiều dài 5.290 m đang được nạo vét, kinh phí 760 triệu đồng, phục vụ tưới tiêu, phòng, chống hạn hán, ngập úng và bảo đảm nguồn nước cho sản xuất. Địa phương cũng đang rà soát các tuyến kênh nội đồng còn lại để tiếp tục đề xuất nạo vét, phòng, chống hạn hán, xâm nhập mặn trong mùa khô 2026-2027.

Theo ông Võ Văn Cu, ở ấp Mỹ Hậu, xã Long Tiên, gia đình ông đang canh tác 1,5 ha sầu riêng, gồm hai giống Ri6 và Monthong. Những năm qua, nhờ Nhà nước đầu tư xây dựng các tuyến đê bao bảo vệ vùng cây ăn trái, vườn cây của gia đình ông và nhiều hộ dân trong khu vực không bị ảnh hưởng đáng kể bởi hạn, mặn. Gia đình ông cũng chủ động nạo vét mương vườn để trữ nước khi các cống đóng ngăn mặn, đồng thời hạn chế làm cỏ để giữ ẩm cho vườn sầu riêng, qua đó giảm nhu cầu sử dụng nước trong thời điểm nắng nóng, khô hạn.

Tại các xã ven biển, người dân cũng chủ động tích trữ nước ngọt ngay từ mùa mưa. Ông Nguyễn Văn Đúng, ở xã Tân Phú Đông cho hay, tại những khu vực hệ thống đê bao đã khép kín, các líp trong mương vườn đều được trữ nước để phục vụ tưới tiêu trong mùa khô nên người dân không quá lo lắng. Đối với nước sinh hoạt, gia đình ông đã trữ nước mưa đầy 4 hồ chứa cùng các dụng cụ chứa nước khác để sử dụng trong những tháng mùa khô, nhất là thời điểm xảy ra thiếu nước ngọt.

Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đồng Tháp Nguyễn Đức Thịnh thông tin, theo dự báo của Viện Khoa học Thủy lợi miền Nam và Đài Khí tượng Thủy văn tỉnh Đồng Tháp, nguy cơ hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn do tác động của El Nino đã được nhận diện, tập trung chủ yếu tại vùng Dự án Gò Công và các xã cù lao như Tân Phú Đông, Tân Thới, Ngũ Hiệp, Hiệp Đức... Trên cơ sở đó, Sở đã tham mưu UBND tỉnh phương án ứng phó hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn trong mùa khô 2026-2027 trên địa bàn tỉnh.

Để bảo đảm nguồn nước phục vụ sản xuất, Sở Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Công ty TNHH MTV Khai thác công trình thủy lợi, Đài Khí tượng Thủy văn tỉnh Đồng Tháp, các sở, ngành liên quan và UBND các xã, phường triển khai đồng bộ nhiều giải pháp.

Trước hết, ngành chức năng rà soát, khoanh vùng các khu vực sản xuất trọng điểm, diện tích cây ăn trái, nuôi trồng thủy sản có nguy cơ bị ảnh hưởng bởi hạn, mặn; kiểm tra, sửa chữa kịp thời các công trình thủy lợi; thực hiện ngăn mặn, trữ ngọt, chủ động tiêu úng tại các vùng trũng, tôn cao bờ vùng, bờ thửa.

Đặc biệt, ngành chức năng sẽ vận hành lấy nước chủ động qua cống Xuân Hòa khi độ mặn dưới 1 g/l; đồng thời tích trữ tối đa nguồn nước trong vùng Dự án Gò Công. Các cống kiểm soát mặn trên sông Tiền, phía Vàm Cỏ Tây và các khu vực cù lao sẽ được đóng khi độ mặn vượt ngưỡng cho phép.

Các địa phương chủ động đắp đập ngăn mặn tại những vị trí trọng yếu theo diễn biến thực tế, trong đó có các đập tại cù lao Hiệp Đức và đập ngăn mặn trên sông Ba Rài. Riêng đập ngăn mặn trên sông Cái Bè sẽ được đắp tùy theo diễn biến xâm nhập mặn. Ngành chức năng cũng sẵn sàng khai thác 17 giếng khoan dự phòng để bổ sung nước tưới khi nguồn nước ngọt bị thiếu hụt hoặc nhiễm mặn.

Cùng với các giải pháp công trình, ngành chức năng đẩy mạnh tuyên truyền, vận động người dân tăng cường trữ nước và sử dụng nước tiết kiệm; thông tin sớm để người dân chủ động dự trữ nước trước khi hạn, mặn diễn biến gay gắt. Đối với những khu vực còn khó khăn về nước sinh hoạt, tỉnh dự kiến mở các vòi nước công cộng miễn phí hỗ trợ người dân vùng sâu, ngoài đê và những khu vực chưa có nước tập trung tại các xã phía Đông của tỉnh.

Theo ông Nguyễn Đức Thịnh, đối với vụ Đông Xuân 2026-2027, ngành nông nghiệp xác định khung xuống giống trước ngày 30/10/2026; ưu tiên sử dụng giống ngắn ngày và không bố trí trà lúa muộn nhằm hạn chế tối đa nguy cơ gặp hạn, mặn vào cuối vụ.

Đối với cây ăn quả, Đồng Tháp tiếp tục củng cố hệ thống đê bao, cống ngăn mặn cục bộ; nạo vét kênh mương, ao hồ để tích trữ tối đa nguồn nước ngọt ngay trong mùa mưa. Người dân được khuyến cáo kiểm tra độ mặn trước khi tưới, tủ gốc giữ ẩm và áp dụng các giải pháp tưới tiết kiệm nước; không xử lý ra hoa nghịch vụ hoặc trồng mới tại những vùng nguy cơ cao nhưng chưa chủ động được nguồn nước.

Khai thác đất đai gắn với tăng trưởng xanh

Với dự báo El Nino tiếp tục diễn biến mạnh và nguy cơ xâm nhập mặn cao, việc chuẩn bị các phương án ứng phó ngay từ đầu có ý nghĩa quan trọng. Từ bảo vệ nguồn nước ngọt, củng cố công trình thủy lợi đến điều chỉnh mùa vụ, Đồng Tháp đang từng bước nâng cao khả năng chống chịu của sản xuất và cộng đồng trước tác động của biến đổi khí hậu.

Trước yêu cầu đó, tỉnh đặt công tác quản lý, khai thác nguồn lực đất đai trong mối quan hệ chặt chẽ với bảo vệ môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Mới đây, UBND tỉnh Đồng Tháp đã ban hành Kế hoạch thực hiện Nghị quyết của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh khóa I về quản lý tài nguyên, bảo vệ môi trường, khai thác nguồn lực đất đai giai đoạn 2026-2030 và Kết luận số 75-KL/TW ngày 28/7/2026 Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về bảo vệ môi trường và chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu trong thời kỳ mới.

Theo kế hoạch, tỉnh xác định khai thác hiệu quả nguồn lực đất đai phải gắn với bảo vệ môi trường, phát triển kinh tế xanh và nâng cao khả năng chống chịu trước tác động ngày càng cực đoan của biến đổi khí hậu.

Đáng chú ý, một trong những nhiệm vụ trọng tâm là rà soát, sắp xếp và khai thác hiệu quả quỹ đất công, đất dôi dư sau sắp xếp tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính. Tỉnh đặt mục tiêu đến năm 2030, 100% diện tích đất công, đất dôi dư do Nhà nước quản lý được rà soát, hoàn thiện hồ sơ pháp lý và cập nhật vào cơ sở dữ liệu đất đai; ít nhất 70% diện tích đất đủ điều kiện được khai thác thông qua đấu giá, đấu thầu hoặc cho thuê.

Đồng thời, Đồng Tháp phấn đấu xử lý 80-90% các dự án chậm triển khai thông qua các giải pháp phù hợp như gia hạn có điều kiện, thu hồi hoặc chuyển giao theo quy định.

Đồng Tháp định hướng ưu tiên đầu tư các công trình có khả năng thích ứng với ngập úng, hạn hán, sạt lở, nước biển dâng và thời tiết cực đoan; chủ động bố trí dân cư tại những khu vực an toàn hơn. Đến năm 2030, tỉnh đặt mục tiêu 70% số hộ dân tại các khu vực thường xuyên xảy ra thiên tai có nhà ở an toàn; 80% số hộ tại khu vực có nguy cơ cao về lũ quét, sạt lở được di dời đến nơi an toàn.

Đối với nguồn nước, tỉnh chú trọng các công trình thủy lợi đa mục tiêu, hệ thống cấp nước sinh hoạt và giải pháp trữ nước ngọt. Công tác dự báo hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn, sạt lở được tăng cường để chủ động điều tiết, phân bổ nguồn nước, ưu tiên nước sinh hoạt và các nhu cầu thiết yếu.

Cùng với thích ứng, Đồng Tháp thúc đẩy kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và giảm phát thải carbon; khuyến khích sử dụng năng lượng tiết kiệm, phát triển năng lượng tái tạo và hình thành hệ thống sản xuất nông nghiệp phát thải thấp. Đến năm 2030, tỉnh đặt mục tiêu tỷ trọng năng lượng tái tạo trong tổng cung năng lượng sơ cấp đạt ít nhất 25%; mức tiêu hao năng lượng trên một đơn vị GDP giảm bình quân 1-1,5% mỗi năm.

Chuyển đổi số cũng được xác định là công cụ quan trọng để nâng cao hiệu quả quản lý tài nguyên. Đồng Tháp định hướng xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai, tài nguyên và môi trường đồng bộ từ tỉnh đến xã, phường; từng bước kết nối dữ liệu phục vụ quy hoạch, quản lý đất công, giải quyết thủ tục hành chính và giám sát sử dụng tài nguyên.

Đến năm 2030, tỉnh phấn đấu hơn 90% hồ sơ thủ tục hành chính về đất đai được giải quyết đúng hạn, ít nhất 70% hồ sơ được thực hiện trực tuyến và thời gian xử lý giảm tối thiểu 30%.

Để phòng, chống hạn hán, xâm nhập mặn trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng cực đoan, năm 2026, Đồng Tháp tiếp tục đầu tư xây dựng, tu bổ, nâng cấp hệ thống công trình thủy lợi; nạo vét các tuyến sông, kênh, rạch nhằm bảo đảm tiêu thoát lũ, chủ động phòng, chống ngập úng, hạn hán và xâm nhập mặn.

Tỉnh cũng đề nghị Trung ương hỗ trợ đẩy mạnh hợp tác quốc tế trong ứng phó với biến đổi khí hậu, tiếp cận các dự án viện trợ của các tổ chức phi Chính phủ. Trong đó, địa phương kiến nghị ưu tiên bố trí nguồn vốn trung hạn, vốn dự phòng ngân sách Trung ương để thực hiện 6 dự án phòng, chống sạt lở bờ sông, bờ biển cấp bách và dự án chuyển nước ngọt, với tổng mức đầu tư 2.974 tỷ đồng, nhằm giảm thiểu nguy cơ sạt lở, bảo vệ dân cư và cơ sở hạ tầng thiết yếu.

Đồng Tháp đồng thời kiến nghị Trung ương hỗ trợ kinh phí thực hiện các dự án bố trí, ổn định dân cư vùng thiên tai, với tổng số khoảng 3.631 hộ, góp phần bảo đảm an sinh xã hội, ổn định dân cư và nâng cao khả năng chống chịu của cộng đồng trước thiên tai.