Thưa ông, Luật Dân số đã được Quốc hội thông qua,xin ông cho biết tiến độ xây dựng và ban hành các văn bản hướng dẫn thi hành đã được triển khai như thế nào để các chính sách đi vào cuộc sống?

Ngay sau khi Quốc hội bấm nút thông qua Luật Dân số, Bộ Y tế đã nhanh chóng chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan tham mưu cho Chính phủ xây dựng các văn bản hướng dẫn.

Tính đến nay, hệ thống hành lang pháp lý đã cơ bản định hình. Cụ thể, ngày 15/5 vừa qua, Chính phủ đã chính thức ban hành Nghị định số 168, hướng dẫn chi tiết và đề ra các biện pháp thi hành một số điều của Luật Dân số.

Về phía Bộ Y tế, Bộ đã ban hành Thông tư 11 và Thông tư 12 quy định cụ thể về công tác sàng lọc trước sinh và sơ sinh, cùng hàng loạt văn bản hướng dẫn chuyên môn nghiệp vụ liên quan. Việc ban hành đồng bộ các văn bản này nhằm đảm bảo tính kịp thời, giúp các chính sách mới của Luật Dân số sớm đi vào cuộc sống một cách hiệu quả.

Vậy công tác dân số thời gian tới sẽ tập trung vào những chính sách trọng tâm nào, thưa ông?

Thời gian tới, Bộ Y tế sẽ tập trung nguồn lực triển khai đồng bộ các giải pháp xoay quanh các chính sách: Nâng cao chất lượng dân số; thích ứng với già hóa dân số; chăm sóc sức khỏe người cao tuổi; giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh; và duy trì mức sinh hợp lý.

Trong đó, nâng cao chất lượng dân số là nhiệm vụ căn cơ, hướng tới việc nâng cao chất lượng giống nòi và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho đất nước. 

Để chủ động thích ứng với già hóa dân số, chúng tôi đang xây dựng và triển khai các mô hình chăm sóc sức khỏe người cao tuổi dựa vào cộng đồng và tại nhà, đảm bảo an sinh y tế cho nhóm đối tượng này.

Về giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh, đây là bài toán cấp bách, đòi hỏi sự can thiệp đồng bộ từ thay đổi nhận thức đến thực thi pháp luật để đưa tỷ số giới tính khi sinh về mức cân bằng tự nhiên.

Về duy trì mức sinh hợp lý, các chính sách đặc biệt chú trọng đến việc thiết kế và triển khai các đề án, giải pháp toàn diện nhằm nâng mức sinh tại những vùng, địa phương đang có xu hướng giảm sinh sâu.

Bên cạnh việc triển khai Luật, các Thông tư, Nghị định, Bộ Y tế sẽ tiếp tục xây dựng các văn bản hướng dẫn chuyên môn cụ thể; đặc biệt nhấn mạnh vào công tác truyền thông dân số, nhấn mạnh nâng cao chất lượng dân số, thích ứng già hóa dân số. 

Việc chuyển trọng tâm "giảm sinh, kế hoạch hóa gia đình" sang "phát triển dân số toàn diện" theo tinh thần Nghị quyết số 21-NQ/TW về công tác dân số trong tình hình mới sẽ tiếp tục được triển khai như thế nào, thưa ông?

Chúng ta đã trải qua 8 năm thực hiện Nghị quyết 21; hiện nay, công tác truyền thông phải chuyển dịch mạnh mẽ và toàn diện: Từ trọng tâm "giảm sinh, kế hoạch hóa gia đình", sang "phát triển dân số toàn diện".

Nếu trước đây, chúng ta tập trung tuyên truyền các cặp vợ chồng dừng lại ở số con quy định để ổn định quy mô dân số, thì tới đây, nội dung truyền thông sẽ hướng tới việc khuyến khích các bạn trẻ dành thời gian tìm hiểu, yêu đương và xây dựng gia đình hạnh phúc bền vững. Mục tiêu cuối cùng là duy trì mức sinh thay thế hợp lý, xây dựng lực lượng lao động trong tương lai và nâng cao chất lượng nhân lực quốc gia.

Bên cạnh đó, các nội dung truyền thông về sàng lọc trước sinh, sơ sinh và chủ động thích ứng với già hóa dân số cũng sẽ được đẩy mạnh.

Thưa ông, dư luận đang rất quan tâm đến việc Luật Dân số mới đã cởi bỏ các điều khoản quy định việc sinh con, để trao quyền chủ động sinh con cho người dân. Điều này mang lại những kỳ vọng gì trong việc giải quyết các hệ lụy dân số, ví dụ như tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh?

Đây thực sự là một bước đổi mới tư duy mang tính bước ngoặt. Luật Dân số mới đã hoàn toàn gỡ bỏ các quy định mang tính áp đặt, hạn chế quyền sinh con. Các cá nhân, cặp vợ chồng giờ đây được toàn quyền chủ động quyết định về thời gian sinh, số lượng con và khoảng cách giữa các lần sinh sao cho phù hợp nhất với điều kiện của gia đình. Đối với cán bộ, đảng viên, hiện cũng đã có hướng dẫn rõ ràng về việc không xem xét xử lý kỷ luật khi sinh con thứ ba trở lên.

Việc cởi bỏ các điều khoản này được kỳ vọng sẽ giải quyết tận gốc rễ bài toán mất cân bằng giới tính khi sinh. Thực tế trước đây, do bị giới hạn số lượng con, nhiều gia đình đã tìm mọi cách can thiệp y tế hoặc lựa chọn giới tính thai nhi để đảm bảo có bằng được con trai. Khi rào cản về số lượng con được dỡ bỏ, áp lực này sẽ không còn; tình trạng cố gắng lựa chọn giới tính sẽ giảm dần, đưa tỷ số giới tính khi sinh về mức cân bằng tự nhiên.

Tất nhiên, để thay đổi được tư duy truyền thống và định kiến "thích con trai" đã ăn sâu bám rễ, không thể trong ngày một ngày hai mà cần có thời gian để từng bước thay đổi. Tuy nhiên, với việc luật pháp hóa quyền chủ động sinh con, kết hôn và nuôi dạy con cái, chúng ta có thể tin tưởng rằng, cơ cấu dân số của Việt Nam sẽ phát triển ổn định và bền vững hơn.

Xin trân trọng cảm ơn ông!