Từ thực tiễn cho thấy, để chính quyền cấp xã vận hành hiệu quả cần đồng thời giải quyết ba vấn đề cốt lõi: Hoàn thiện thể chế, nâng cao năng lực thực thi và bảo đảm điều kiện vận hành. Chỉ khi phân cấp đúng, giao quyền đủ, bảo đảm nguồn lực tương xứng, cấp xã mới thực sự đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Hoàn thiện thể chế đi đôi với phân bổ nguồn lực

Trong chương trình hành động của Ban Chấp hành Trung ương Đảng thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng đã nêu rõ nhiệm vụ: “Vận hành thông suốt tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp; tiếp tục phân định rõ thẩm quyền giữa cấp tỉnh và cấp xã, đồng thời xây dựng cơ chế phối hợp linh hoạt, hiệu quả giữa chính quyền, Đảng, Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị - xã hội, đoàn thể nhân dân”.

Phát biểu kết luận Hội nghị Trung ương 2 (khóa XIV) tháng 3/2026, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh: “Mô hình chính quyền địa phương 2 cấp hiện nay không chỉ là mô hình tổ chức hành chính mới mà còn là “Phương thức quản trị địa phương mới”, nhằm bỏ tầng nấc trung gian để tổ chức vận hành bộ máy chính quyền cơ sở thông suốt, với nguồn lực được phân bổ hợp lý, công nghệ và dữ liệu được sử dụng hiệu quả, phục vụ người dân, doanh nghiệp tốt hơn”.

Người đứng đầu Đảng và Nhà nước ta cũng khẳng định: “Không thể giao thêm nhiệm vụ cho cấp xã mà không giao tương xứng về cơ chế, biên chế, ngân sách, dữ liệu, hạ tầng số và cơ chế giám sát, kiểm tra phù hợp. Vì vậy, phải đảm bảo phương châm: giao quyền đến đâu, bảo đảm nguồn lực đến đó; phân cấp đến đâu, kiểm soát chặt chẽ đến đó; trao nhiệm vụ đến đâu, nâng cao năng lực tương ứng đến đó”.

Những viện dẫn trên cho thấy định hướng rất rõ của Đảng trong việc xây dựng mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Đặc biệt, chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm “giao quyền đến đâu, bảo đảm nguồn lực đến đó” thể hiện yêu cầu phải tạo điều kiện cho cấp xã “mạnh” cả về nhân lực, ngân sách, hạ tầng số, dữ liệu và cơ chế vận hành.

Năm 2025, tỉnh Khánh Hòa đã bổ sung cho ngân sách cấp xã hơn 196,2 tỷ đồng để nâng cấp, sửa chữa, mua sắm trang thiết bị và đáp ứng các nhu cầu cấp thiết phục vụ hoạt động quản lý nhà nước; hơn 76,6 tỷ đồng bảo đảm thực hiện các nhiệm vụ chi thường xuyên và trên 71,8 tỷ đồng mua sắm thiết bị chuyển đổi số, thiết bị đầu cuối phục vụ hoạt động chuyên môn…

Tỉnh Khánh Hòa đang dồn lực để tăng trưởng 2 con số và hoàn thành các tiêu chí trở thành thành phố trực thuộc Trung ương theo tinh thần Nghị quyết số 09-NQ/TW của Bộ Chính trị (khóa XIII) trước năm 2030. Vì vậy, việc điều hành ngân sách được thực hiện theo hướng phân cấp, trao quyền cho cấp xã, đảm bảo nguồn lực chi cho đầu tư công, nhất là các dự án phục vụ trực tiếp hoạt động của cấp xã và hạ tầng hành chính…

Ông Nguyễn Thanh Hà, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Khánh Hòa cho biết, trước mắt, tỉnh lựa chọn 5 xã gồm: Diên Khánh, Diên Lạc, Tân Định, Vạn Ninh và Cam Lâm để đầu tư các nguồn lực xây dựng hạ tầng đô thị, phấn đấu lên phường trong thời gian tới. Đây là những xã có “nội lực” và cơ bản có đủ điều kiện để nâng cao tỷ lệ đô thị hóa, đặc biệt là thu nhập bình quân đầu người. Việc này sẽ được địa phương tập trung thực hiện cao độ trong năm 2026 và năm 2027.

“Điểm sáng” của Khánh Hòa là sau khi thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp đã ban hành ngay Nghị quyết số 01-NQ/TU về tăng trưởng kinh tế hai con số giai đoạn 2025 - 2030. Ban Thường vụ Tỉnh ủy ban hành danh mục các nhiệm vụ đột phá và trọng tâm trên các lĩnh vực quan trọng để làm cơ sở tạo động lực thúc đẩy tăng trưởng. Tỉnh cơ cấu lại đầu tư công theo hướng có trọng tâm, trọng điểm; kiên quyết không chi đầu tư cho các công trình, dự án chưa làm rõ được tính hiệu quả về mặt kinh tế - xã hội.

Vun trồng “cái gốc của mọi công việc”

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: “Cán bộ là cái gốc của mọi công việc”. Người chỉ dạy: “tất cả mọi người, bất kỳ ở một chức vụ nào, cao hay thấp, to hay nhỏ, tất cả mọi người làm thành một bộ máy. Thiếu một người nào hay có một người không làm tròn nhiệm vụ là hỏng cả”. Tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh đến nay vẫn còn nguyên giá trị, đặc biệt khi cả nước đang đổi mới tổ chức bộ máy theo hướng tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả, gần dân và phục vụ nhân dân tốt hơn.

Cấp xã được xác định là cấp gần dân nhất, trực tiếp giải quyết phần lớn thủ tục hành chính và các vấn đề phát sinh từ thực tiễn. Vì lẽ đó, UBND xã, phường, đặc khu được giao nhiều thẩm quyền hơn, trách nhiệm cũng lớn hơn. Cán bộ cơ sở không chỉ cần nắm vững chuyên môn mà còn phải có thêm nhiều kỹ năng khác.

Trường Chính trị tỉnh Khánh Hòa đóng vai trò trung tâm đào tạo, bồi dưỡng cán bộ của hệ thống chính trị cấp cơ sở. Nhà trường đặt mục tiêu đến hết năm 2028 có 100% cán bộ, công chức cấp xã chưa đáp ứng yêu cầu sẽ được bồi dưỡng kiến thức chuyên môn; 100% được tập huấn nghiệp vụ và 50% công chức chuyên môn được bồi dưỡng kiến thức quản lý nhà nước theo mô hình mới. Chương trình đào tạo tập trung vào các kỹ năng quản lý nhà nước tổng hợp, kỹ năng xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, kỹ năng giải quyết thủ tục hành chính và ứng dụng công nghệ thông tin.

Song song với đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, Thạc sĩ Dương Thị Ánh Đào, Trường Chính trị tỉnh Khánh Hòa cho rằng, cần sàng lọc, bố trí lại đội ngũ cho phù hợp với vị trí việc làm, khắc phục tình trạng vừa thừa, vừa thiếu ở một số nơi. Nhà trường tạo ra một hệ sinh thái “nhà trường - cơ sở” liên thông, lý thuyết phải bắt nguồn từ thực tiễn, cập nhật thực tiễn; đào tạo gắn với “năng lực thực hiện công việc”.

Thực hiện Kết luận số 210-KL/TW ngày 12/11/2025 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về tiếp tục xây dựng, hoàn thiện tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị trong thời gian tới, Ban Thường vụ Tỉnh ủy Khánh Hòa đã yêu cầu xây dựng phương án sắp xếp, bố trí cán bộ, công chức, viên chức, người lao động tại các UBND cấp xã (thành lập mới) phù hợp tình hình thực tiễn của địa phương, nguồn lực, kinh nghiệm, trình độ chuyên môn. Khánh Hòa đã điều động, luân chuyển đối với 364 nhân sự. Cùng với đó, UBND tỉnh đã đưa 162 nhân sự có chuyên môn công nghệ thông tin thuộc 8 Tổ hỗ trợ chuyển đổi số về hỗ trợ cho UBND các xã, phường, đặc khu.

Với quyết tâm đổi mới công tác đánh giá cán bộ, Tỉnh Khánh Hòa là địa phương “tiên phong” của cả nước xây dựng bộ công cụ đo lường, đánh giá hiệu quả công việc (KPI) đối với cán bộ, công chức, viên chức trong hệ thống chính trị. Việc chấm điểm theo KPI đã nâng cao tinh thần tự giác, trách nhiệm, tạo động lực đẩy nhanh tiến độ và chất lượng công việc.

Tỉnh ủy Khánh Hòa xây dựng Nghị quyết số 12-NQ/TU về giải pháp nâng cao chất lượng cán bộ, công chức cơ sở giai đoạn 2026 - 2030. Nghị quyết này đặt mục tiêu xây dựng được đội ngũ cán bộ, công chức cơ sở cơ bản đồng đều về chất lượng chuyên môn, có tinh thần trách nhiệm cao trong công việc, “đúng người - đúng việc - đúng địa bàn”. Bên cạnh đó, tỉnh Khánh Hòa có hệ thống các chính sách, chế độ đủ sức thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao tại những lĩnh vực được định hướng chủ đạo…

Đối thoại trực tiếp với cán bộ, công chức cấp xã về khó khăn, bất cập khi thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp, ông Trần Phong, Bí thư Tỉnh ủy Khánh Hòa chia sẻ với những áp lực mà chính quyền cấp xã đang gặp phải và yêu cầu các địa phương tăng cường trao đổi thông tin với cơ quan chuyên môn để được hướng dẫn, hỗ trợ. Mỗi cán bộ, công chức, viên chức cần nỗ lực vượt khó, cùng thực hiện thắng lợi các mục tiêu Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh Khánh Hòa lần thứ I, nhiệm kỳ 2025 - 2030 đề ra.

Tỉnh ủy Khánh Hòa đề xuất với Trung ương Đảng xem xét phân cấp cho Ban Thường vụ Đảng ủy cấp xã có thẩm quyền quyết định, điều chuyển biên chế và bố trí cán bộ, công chức giữa khối Đảng và khối chính quyền. Chính phủ xem xét phương án giao biên chế viên chức khi thành lập mới đơn vị sự nghiệp công lập do ngân sách nhà nước đảm bảo cung ứng các dịch vụ, sự nghiệp công trực thuộc UBND cấp xã…

Mới đây, trong bài viết “Ánh sáng Hồ Chí Minh soi đường cho chúng ta đi”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định: “...các quyết sách đổi mới trong thời gian gần đây, từ tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, sắp xếp đơn vị hành chính, vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp; đổi mới thể chế, hoàn thiện pháp luật; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cải cách hành chính, chuyển đổi số;... cần được soi chiếu bằng tư tưởng Hồ Chí Minh. Soi chiếu để giữ đúng mục tiêu. Soi chiếu để lựa chọn đúng phương pháp. Soi chiếu để mọi đổi mới không xa rời Nhân dân, mọi phát triển không đánh mất bản sắc, mọi cải cách không tách khỏi lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội”.