Nghị định được xây dựng trên cơ sở Luật Thủy lợi năm 2017 và các luật sửa đổi, bổ sung có liên quan, phù hợp với yêu cầu hoàn thiện thể chế, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về thủy lợi trong bối cảnh biến đổi khí hậu và yêu cầu phát triển bền vững.

Một trong những nội dung trọng tâm của Nghị định là quy định chi tiết việc phân loại và phân cấp công trình thủy lợi. Theo đó, các loại công trình như đập, hồ chứa nước; trạm bơm; cống; hệ thống kênh, mương; đường ống; bờ bao và hệ thống công trình thủy lợi được phân loại cụ thể theo quy mô, năng lực phục vụ, lưu lượng, dung tích hoặc diện tích bảo vệ.

Việc phân loại công trình thủy lợi được xây dựng theo các tiêu chí rõ ràng, có phân biệt đặc thù vùng miền, nhất là đối với khu vực Đồng bằng sông Cửu Long. Trên cơ sở đó, Nghị định quy định nguyên tắc phân cấp công trình thủy lợi phục vụ thiết kế, quản lý, vận hành, bảo đảm thống nhất với các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật quốc gia và các quy định pháp luật có liên quan.

Theo Nghị định, cấp công trình thủy lợi được xác định theo nguyên tắc lấy cấp cao nhất trong các tiêu chí về năng lực phục vụ, khả năng trữ nước, đặc tính kỹ thuật và điều kiện địa chất nền. Cấp của công trình đầu mối được xác định là cấp của công trình thủy lợi; các hệ thống dẫn, chuyển nước có cấp thấp hơn hoặc bằng cấp công trình đầu mối và giảm dần theo phạm vi phục vụ.

Nghị định dành một chương quy định rõ yêu cầu về năng lực của tổ chức, cá nhân khai thác công trình thủy lợi. Theo đó, doanh nghiệp khai thác công trình thủy lợi phải có giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp; tổ chức thủy lợi cơ sở phải được thành lập, quản lý theo đúng quy định của pháp luật; cá nhân khai thác công trình phải có đầy đủ năng lực hành vi dân sự và trình độ chuyên môn phù hợp.

Đối với từng loại công trình, nhất là đập, hồ chứa nước và trạm bơm điện cố định, Nghị định quy định chi tiết yêu cầu tối thiểu về số lượng, trình độ chuyên môn, kinh nghiệm của đội ngũ cán bộ quản lý, vận hành. Các yêu cầu này được xây dựng theo hướng phân tầng, tương ứng với mức độ quan trọng, quy mô và tính chất kỹ thuật của công trình, qua đó góp phần nâng cao an toàn công trình, hạn chế rủi ro trong khai thác, vận hành.

Bên cạnh đó, Nghị định nhấn mạnh trách nhiệm đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ cho đội ngũ làm công tác quản lý, khai thác công trình thủy lợi; quy định định kỳ 5 năm, cá nhân trực tiếp quản lý, vận hành công trình phải tham gia đào tạo, bồi dưỡng nâng cao năng lực chuyên môn.

Nghị định quy định cụ thể trình tự, thủ tục phê duyệt phương án bảo vệ công trình thủy lợi, trong đó làm rõ thẩm quyền của Chủ tịch UBND cấp tỉnh và việc phân cấp cho Chủ tịch UBND cấp xã đối với một số công trình trên địa bàn.

Theo quy định, tổ chức, cá nhân khai thác công trình thủy lợi có trách nhiệm lập phương án bảo vệ công trình và trình cơ quan có thẩm quyền phê duyệt. Thời hạn thẩm định, phê duyệt được quy định cụ thể, bảo đảm tính khả thi, minh bạch, phù hợp với yêu cầu cải cách thủ tục hành chính.

Đáng chú ý, đối với các công trình thủy lợi có liên quan đến nhiều đơn vị hành chính cấp tỉnh, Nghị định quy định rõ cơ chế phối hợp và xác định thẩm quyền phê duyệt phương án bảo vệ, góp phần khắc phục tình trạng chồng chéo, lúng túng trong quản lý thời gian qua.

Nghị định cũng quy định chi tiết về việc cấp giấy phép cho các hoạt động trong phạm vi bảo vệ công trình thủy lợi, bao gồm xây dựng công trình mới, lập bến bãi, trồng cây lâu năm, hoạt động du lịch – dịch vụ, nuôi trồng thủy sản, nổ mìn, xây dựng công trình ngầm và một số hoạt động khác.

Nguyên tắc cấp phép được xác định rõ, bảo đảm an toàn công trình thủy lợi, không ảnh hưởng đến nhiệm vụ của công trình, phù hợp với quy hoạch và bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của các tổ chức, cá nhân liên quan. Nghị định cũng quy định cụ thể thẩm quyền, thời hạn cấp phép, gia hạn, điều chỉnh, đình chỉ, thu hồi giấy phép, đồng thời tiếp tục đẩy mạnh phân cấp cho chính quyền cơ sở.

Hồ sơ, trình tự, thủ tục cấp giấy phép được chuẩn hóa, gắn với thực hiện dịch vụ công trực tuyến, góp phần giảm thời gian, chi phí cho tổ chức, cá nhân, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực thủy lợi.

Việc ban hành Nghị định quy định chi tiết một số điều của Luật Thủy lợi được đánh giá là bước hoàn thiện quan trọng trong hệ thống pháp luật về thủy lợi, đáp ứng yêu cầu quản lý công trình thủy lợi đa mục tiêu trong bối cảnh biến đổi khí hậu, gia tăng nhu cầu sử dụng nước và yêu cầu bảo đảm an ninh nguồn nước.

Nghị định không chỉ cụ thể hóa các quy định của Luật Thủy lợi mà còn tạo hành lang pháp lý thống nhất cho công tác quản lý, khai thác, bảo vệ công trình thủy lợi từ trung ương đến địa phương, góp phần nâng cao hiệu quả đầu tư, vận hành công trình, phục vụ phát triển kinh tế – xã hội và đời sống nhân dân.