Sri Lanka nhập khẩu 60% nhu cầu năng lượng, phần lớn thông qua Eo biển Hormuz. Quốc gia Nam Á với 22 triệu dân cũng không có khả năng dự trữ vượt quá một tháng tiêu thụ.

Khi cuộc chiến giữa Mỹ và Israel với Iran nổ ra, tuyến hàng hải qua Eo biển Hormuz, nơi khoảng 20% lượng dầu mỏ và khí đốt toàn cầu đi qua, gần như tê liệt.

Sri Lanka đã phải áp dụng hệ thống phân phối nhiên liệu bằng mã QR, tương tự như thời kỳ khủng hoảng kinh tế năm 2022.

Theo hệ thống phân bổ hàng tuần, xe máy được phép mua 8 lít xăng, xe tuk-tuk 20 lít, ô tô 25 lít, xe buýt 100 lít dầu diesel và xe tải 200 lít dầu diesel.

Nhưng ngay cả lượng nhiên liệu hạn chế đó cũng có giá cao hơn vì Sri Lanka đã tăng giá nhiên liệu khoảng 33% kể từ khi chiến sự Iran bắt đầu.

Phân bón cũng bị ảnh hưởng nghiêm trọng vì gần một nửa lượng urê toàn cầu đi qua Eo biển Hormuz, khiến các chuyên gia dự báo giá lương thực tại châu Á sẽ tăng mạnh.

Theo kênh Al Jazeera của Qatar ngày 27/3, các nhà nghiên cứu tại Viện Kiel về Kinh tế thế giới ước tính Sri Lanka có thể chứng kiến giá thực phẩm tăng tổng thể 15%.

Đối với nhiều người Sri Lanka, những khó khăn ngày càng gia tăng gợi lại một cuộc khủng hoảng mà họ tưởng đã vượt qua.

Người dân Sri Lanka từng trải qua hệ thống phân phối và tăng giá này bốn năm trước, trong cuộc khủng hoảng kinh tế dưới thời Tổng thống Gotabaya Rajapaksa.

Chính phủ của ông Rajapaksa bị cáo buộc đã đẩy nền kinh tế vào tình trạng sụp đổ khi áp dụng các chính sách khiến nước này lần đầu tiên trong lịch sử vỡ nợ nước ngoài.

Thiếu hụt ngoại tệ buộc Sri Lanka phải hạn chế nhập khẩu hàng hóa, bao gồm nhiên liệu, khiến giá cả tăng vọt.

Lần này, không ai có thể đổ lỗi cho chính phủ này vì cuộc chiến với Iran không nằm trong tầm kiểm soát của Sri Lanka,.

Dù vậy, chính phủ đương nhiệm của Tổng thống Anura Dissanayake vẫn đối mặt với những thách thức lớn khi chiến sự Trung Đông tiếp diễn.

Bộ trưởng kiêm người phát ngôn nội các Sri Lanka, ông Nalinda Jayatissa, cho biết giá vé xe buýt, ảnh hưởng lớn đến người thu nhập thấp, đã tăng hơn 12% do giá nhiên liệu tăng, nhưng sẽ giảm nếu chi phí nhiên liệu hạ.

Tuy nhiên, điều đó không mang lại nhiều an ủi cho người dân vì thu nhập của họ không tăng, chỉ có chi phí sinh hoạt tăng lên.

Ông Shiran Illanperuma, chuyên gia kinh tế chính trị tại Viện Nghiên cứu Xã hội Tricontinental: cho biết: “Tác động dây chuyền của cuộc khủng hoảng nhiên liệu sẽ rất nghiêm trọng đối với Sri Lanka”.

Dù đã tăng giá nhiên liệu, theo Bộ trưởng kiêm người phát ngôn nội các Sri Lanka, chính phủ nước này vẫn chịu lỗ 63 triệu USD mỗi tháng.

Một quan chức Bộ Năng lượng Sri Lanka giải thích rằng mức tăng giá trong nước thấp hơn mức tăng trên thị trường quốc tế, đồng nghĩa chính phủ đang trợ giá bằng cách gánh phần chi phí còn lại.

Đây không chỉ là biện pháp an sinh xã hội, mà còn nhằm tránh thiệt hại kinh tế lớn hơn vì nếu giá tăng đầy đủ, giao thông sẽ tê liệt, công việc đình trệ và việc làm bị mất.

“Điều đó có thể dẫn đến thiếu hụt và giảm năng suất trong các ngành công nghiệp”, vị quan chức cảnh báo.

Dẫu tương lai của cuộc khủng hoảng này không thể dự đoán, nhưng quan chức này khẳng định, chính phủ Sri Lanka đã sẵn sàng hỗ trợ người dân.

Tuy nhiên, theo chuyên gia kinh tế chính trị Illanperuma, trong ngắn hạn, chính phủ Sri Lanka không còn nhiều lựa chọn ngoài việc phân phối nhiên liệu, hạn chế tiêu thụ và áp dụng ngày nghỉ còn trong trung hạn, Sri Lanka cần tập trung xây dựng năng lực dự trữ bởi hiện nay nước này không có đủ cơ sở lưu trữ để tích trữ nhiên liệu dài hạn như các nước khác.

Hiện nay, Sri Lanka chỉ có thể dự trữ đủ cho một tháng tiêu thụ.

Sau khi chiến sự bắt đầu, Tổng thống Dissanayake cho biết nước này đang xây thêm tám cơ sở lưu trữ, đủ cho thêm một tuần tiêu thụ.

Sri Lanka cũng đã ký thỏa thuận với Ấn Độ và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) để cải tạo kho chứa nhiên liệu thời thuộc địa tại Trincomalee.

Tuy nhiên, ngoài nhiên liệu, chuyên gia kinh tế chính trị Illanperuma cảnh báo nếu việc gián đoạn tại Eo biển Hormuz kéo dài, an ninh lương thực của Sri Lanka sẽ bị đe dọa.

“Chúng tôi nhập phân bón từ Trung Quốc, mà nguyên liệu chính là lưu huỳnh lại đến từ Trung Đông. Nếu Trung Quốc không có nguồn cung lưu huỳnh, chúng tôi sẽ gặp rắc rối”, ông Illanperum nói.