Theo Financial Times ngày 23/4, chi phí giành các suất trung chuyển qua kênh đào Panama đã tăng mạnh trong những tuần gần đây, phản ánh sự xáo trộn nghiêm trọng của thị trường năng lượng toàn cầu sau chiến sự liên quan tới Iran.

Theo dữ liệu do Argus Media tổng hợp, số lượng hồ sơ tham gia đấu giá suất qua kênh đào mỗi ngày đã tăng gấp 5 lần so với trước xung đột. Giá trung bình cho các suất đi qua các âu tàu Panamax, tuyến được sử dụng phổ biến nhất, hiện lên tới khoảng 837.500 USD.

Cuộc chiến tại Iran cùng việc eo biển Hormuz bị đóng cửa đã gây ra một trong những cú sốc nguồn cung năng lượng lớn nhất trong nhiều năm qua. Hoạt động vận chuyển dầu và khí đốt từ vùng Vịnh bị gián đoạn, buộc nhiều nhà nhập khẩu châu Á phải tìm nguồn thay thế từ Mỹ và các khu vực khác.

Theo ông Ross Griffith, phụ trách định giá vận tải khu vực châu Mỹ tại Argus, các tuyến Panamax, vốn phục vụ phần lớn lưu lượng tàu qua kênh đào Panama, đã chứng kiến giá suất qua kênh đào tăng gần 10 lần kể từ khi chiến sự Iran bùng phát và eo biển Hormuz bị phong tỏa. Ông nhận định nhu cầu tăng mạnh phản ánh việc các khách hàng châu Á đang gấp rút tìm nguồn dầu thô, nhiên liệu và hàng hóa khô như than đá từ khu vực bờ Vịnh Mỹ.

Theo dữ liệu từ công ty phân tích Kpler, lượng dầu và nhiên liệu xuất khẩu từ Mỹ đi qua kênh đào Panama tăng nhanh đã khiến thời gian chờ của các tàu chở dầu kéo dài lên khoảng 4,25 ngày, mức cao nhất trong 6 tuần qua. Điều này khiến nhiều doanh nghiệp chấp nhận chi hàng triệu USD để tránh tình trạng ùn tắc tại cửa vào kênh đào. Theo Argus, một số phiên đấu giá suất qua các âu tàu lớn đã lên tới 4 triệu USD trong tháng 4.

Các tập đoàn vận tải lớn và doanh nghiệp khí hóa lỏng thường đặt trước suất qua kênh đào với mức phí cố định thấp hơn nhiều so với giá đấu giá hằng ngày. Tuy nhiên, khoảng 30% lưu lượng vận tải qua kênh đào vẫn phải cạnh tranh trực tiếp trong các phiên đấu giá thay vì đặt trước.

Cơ quan Quản lý Kênh đào Panama cho biết mức giá tăng mạnh phản ánh biến động của thị trường toàn cầu chứ không xuất phát từ việc tăng phí chính thức. Cơ quan này khẳng định hoạt động của tuyến vận tải vẫn ổn định bất chấp biến động thương mại và căng thẳng địa chính trị.

Các chuyên gia cho rằng nguồn cung dồi dào từ Mỹ đang thúc đẩy làn sóng vận chuyển mới. Ông Kenneth Medlock thuộc Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng của Rice University (Mỹ) nhận định nguồn cung trên thị trường quốc tế hiện không đủ đáp ứng nhu cầu sau gián đoạn tại eo biển Hormuz. Ông cho rằng dù Mỹ có nguồn cung dầu và sản phẩm lọc hóa dầu dồi dào, nhu cầu mạnh từ châu Á sẽ tiếp tục đẩy giá hàng hóa và chi phí vận tải tăng cao.

Theo nền tảng phân tích thị trường Spark Commodities, cạnh tranh giữa châu Âu và châu Á đối với các lô hàng dầu và khí hóa lỏng từ Mỹ đã tăng mạnh kể từ khi chiến sự nổ ra hồi cuối tháng 2. Dữ liệu từ Kpler cho thấy kể từ đầu cuộc chiến, đã có ít nhất 29 tàu chở dầu diesel, khí tự nhiên hóa lỏng và nhiên liệu máy bay thay đổi hành trình, trong đó phần lớn chuyển hướng sang các thị trường châu Á.

Ông Andres Rojas, chuyên gia phân tích LNG tại S&P Global, cho biết nguồn cung năng lượng từ khu vực Đại Tây Dương đang được chuyển hướng ngày càng nhiều sang châu Á khi giá năng lượng tại khu vực Thái Bình Dương tăng mạnh hơn so với châu Âu.