Cơ hội mở rộng không gian phát triển và “tái định vị”

Sau hơn 70 năm xây dựng và phát triển, ngành xuất bản đã khẳng định vị trí là một bộ phận quan trọng của nền văn hóa, góp phần vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Trong bối cảnh mới, khi xuất bản được đặt trong tổng thể công nghiệp văn hóa và kinh tế số, vị thế của ngành tiếp tục được nâng lên rõ rệt.

Từ góc nhìn doanh nghiệp, Tiến sĩ Nguyễn Mạnh Hùng, Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng Giám đốc Thái Hà Books, cho rằng Chỉ thị 04-CT/TW mở ra một “cửa sổ cơ hội hiếm có” để ngành xuất bản tái định vị vai trò trong đời sống xã hội.

Theo Tiến sĩ Nguyễn Mạnh Hùng, có ba điểm thuận lợi nổi bật. Thứ nhất, vị thế ngành được nâng cao. “Xuất bản không chỉ là hoạt động kinh tế, mà được khẳng định là một ngành quan trọng trong xây dựng nền tảng tri thức, văn hóa và con người Việt Nam. Điều này tạo ra sự 'chính danh' và niềm tin rất lớn cho những người làm nghề”, ông Hùng nói.

Thứ hai, môi trường chính sách thuận lợi hơn, giúp các cơ chế phối hợp giữa cơ quan quản lý, nhà xuất bản và doanh nghiệp thông suốt - điều mà các đơn vị làm sách lâu nay mong đợi.

Thứ ba, cơ hội mở rộng thị trường trong bối cảnh chuyển đổi số, khi ngành xuất bản có thể tiếp cận độc giả trẻ thông qua sách nói, sách điện tử và các nền tảng nội dung mới.

Không chỉ dừng ở nhận định chung, Tiến sĩ Nguyễn Mạnh Hùng cho biết, với doanh nghiệp, Chỉ thị tác động trực tiếp đến cách làm nghề hằng ngày. Trước hết là việc “định vị lại sứ mệnh nội dung”: Không chỉ làm sách hay, mà phải là sách đúng và có ích cho xã hội, qua đó nâng chuẩn lựa chọn và đầu tư nội dung.

Bên cạnh đó là yêu cầu thúc đẩy chuyển đổi số mạnh mẽ hơn. Không dừng ở sách giấy mà phát triển hệ sinh thái gồm sách nói, ebook, nền tảng học tập để lan tỏa tri thức; đồng thời doanh nghiệp cũng phải “nâng cấp đội ngũ làm sách”, từ biên tập viên đến lãnh đạo đều cần tư duy mới, hiểu công nghệ và có trách nhiệm xã hội cao hơn.

“Có thể nói, Chỉ thị 04-CT/TW là cú hích để chúng tôi tái đào tạo và nâng cấp con người”, Tiến sĩ Nguyễn Mạnh Hùng nhấn mạnh.

Ở góc độ khác, ông Nguyễn Anh Dũng - Chủ tịch Tổ hợp xuất bản SBOOKS, cho rằng Chỉ thị 04-CT/TW cùng Nghị quyết 80-NQ/TW không chỉ tạo cơ hội cho từng doanh nghiệp mà mở ra một giai đoạn phát triển hoàn toàn mới cho toàn ngành xuất bản.

Ông Nguyễn Anh Dũng nhận định, thời gian qua, ngành xuất bản dù có bước phát triển nhưng vẫn còn hạn chế về hệ sinh thái, chưa có sự tham gia sâu của công nghệ, giáo dục và các mô hình kinh tế mới. Chính vì vậy, khi xuất bản được xác định là trụ cột của công nghiệp văn hóa và kinh tế số, không gian phát triển được mở rộng đáng kể. Xuất bản không còn là câu chuyện của riêng ngành sách, mà trở thành điểm giao của nhiều lĩnh vực: Văn hóa - giáo dục - công nghệ - kinh tế.

Từ thực tiễn triển khai, ông Nguyễn Anh Dũng cho biết, SBOOKS đang xây dựng mô hình “tổ hợp xuất bản” gồm nhiều cấu phần: xuất bản và phát hành sách, sản phẩm giáo dục thiếu nhi, nền tảng số và thư viện số dùng chung. Mô hình này hướng tới việc hình thành một hạ tầng tri thức mở, nơi các trường học, thư viện, địa phương và cộng đồng cùng tham gia.

“Đây không chỉ là cơ hội của riêng doanh nghiệp, mà còn là bước đi có thể góp phần mở đường cho toàn ngành”, ông Nguyễn Anh Dũng chia sẻ.

Ở góc độ tác giả, Thạc sĩ, đạo diễn, giảng viên truyền thông và sự kiện Huỳnh Thanh Nguyên cũng bày tỏ sự phấn khởi khi Chỉ thị 04-CT/TW được ban hành. Thạc sĩ Huỳnh Thanh Nguyên cho rằng trước đây hoạt động xuất bản còn mang tính tự phát, thiếu sự đồng bộ, trong khi bản thân từng gặp nhiều khó khăn về thủ tục và phát hành khi xuất bản sách. "Nay có chỉ thị này, tôi tin ngành xuất bản sẽ thuận lợi và khởi sắc hơn”, đạo diễn Thanh Nguyên nói.

Áp lực nâng chất, chuyển đổi số và yêu cầu phát triển bền vững

Cùng với cơ hội, Chỉ thị 04-CT/TW cũng đặt ra những yêu cầu cao hơn đối với toàn ngành. Theo Tiến sĩ Nguyễn Mạnh Hùng, thách thức lớn nhất là áp lực nâng cao chất lượng nội dung. “Khi vai trò được đặt cao hơn, sách không chỉ bán được mà còn phải có giá trị, có đóng góp thực sự cho xã hội”, Tiến sĩ Hùng nhấn mạnh. Để làm được điều này, theo ông đòi hỏi năng lực biên tập, chọn lọc và đầu tư dài hạn.

Bên cạnh đó là cạnh tranh với các nền tảng số, bài toán kinh tế của người làm sách và tình trạng thiếu hụt nhân lực chất lượng cao, đặc biệt là biên tập viên có chiều sâu.

Từ thực tiễn tại Thái Hà Books, Tiến sĩ Nguyễn Mạnh Hùng cũng đưa ra một số kiến nghị: Cần có cơ chế hỗ trợ các đầu sách tinh hoa, sách học thuật; xây dựng hành lang pháp lý rõ ràng cho xuất bản số; tăng cường bảo vệ bản quyền; và thúc đẩy văn hóa đọc ở tầm quốc gia để tạo nền tảng thị trường bền vững.

Ở góc nhìn của SBOOKS, ông Nguyễn Anh Dũng cho rằng thách thức lớn nhất là áp lực chuyển đổi số và thay đổi mô hình vận hành. “Phải nâng cấp tư duy từ xuất bản truyền thống sang chuyển đổi số toàn diện để theo kịp sự phát triển của xã hội”, ông Nguyễn Anh Dũng chia sẻ.

Ngoài ra, yêu cầu kiểm soát chất lượng nội dung theo định hướng tư tưởng - văn hóa, cũng như bài toán bản quyền trong môi trường số cũng được đặt ra. Theo ông Nguyễn Anh Dũng, hiện nay ngành xuất bản vẫn chưa có một trung tâm quản lý và chia sẻ tác quyền đủ mạnh, khiến việc bảo vệ bản quyền chưa thực sự hiệu quả.

Dù vậy, ông Dũng khẳng định, cơ hội lớn nhất trong giai đoạn tới nằm ở việc xây dựng hệ sinh thái xuất bản phục vụ cộng đồng. “Ai xây dựng được hệ sinh thái tri thức tốt nhất, không chỉ cho một nhóm mà cho toàn xã hội thì sẽ tạo ra giá trị bền vững cho cả ngành”, ông chia sẻ thêm.

Ở góc độ người viết và giảng dạy, Thạc sĩ Huỳnh Thanh Nguyên đặc biệt nhấn mạnh ý nghĩa của việc bảo vệ bản quyền và phát triển văn hóa đọc. "Việc hoàn thiện pháp luật, tăng cường bảo vệ quyền tác giả, nhất là trong môi trường số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo sẽ giúp các tác giả yên tâm sáng tạo; đồng thời cần đẩy mạnh tuyên truyền để nâng cao nhận thức cộng đồng về tôn trọng bản quyền", Thạc sĩ Thanh Nguyên đề nghị.

Bên cạnh đó, Thạc sĩ Thanh Nguyên cũng kỳ vọng Chỉ thị 04-CT/TW sẽ góp phần thúc đẩy văn hóa đọc trong xã hội. “Trong bối cảnh các nền tảng giải trí phát triển mạnh, văn hóa đọc có phần bị lãng quên. Nhưng sách không chỉ là tri thức mà còn là người thầy của nhân loại. Ngành xuất bản cũng cần đẩy mạnh hoạt động đưa sách đến cộng đồng, xây dựng không gian văn hóa đọc, góp phần hình thành thói quen đọc và xã hội học tập", ông Nguyên đề nghị thêm.

Có thể thấy, Chỉ thị 04-CT/TW không chỉ là một văn bản định hướng mà còn là “cú hích” để toàn ngành xuất bản chuyển mình. Từ việc nâng cao chất lượng nội dung, đẩy mạnh chuyển đổi số, đến xây dựng hệ sinh thái tri thức và thúc đẩy văn hóa đọc, tất cả đều hướng tới mục tiêu lâu dài là hình thành một xã hội học tập, nơi tri thức được lan tỏa rộng rãi và bền vững.

“Chỉ thị không chỉ là áp lực để làm tốt hơn, mà còn là cơ hội để những đơn vị làm sách bằng tâm và bằng tầm khẳng định vị trí của mình”, Tiến sĩ Nguyễn Mạnh Hùng nhận định.