Trong bối cảnh Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) xác định đợt bùng phát này là “Tình trạng khẩn cấp về sức khỏe cộng đồng quốc tế” và nguồn viện trợ quốc tế bị cắt giảm mạnh, hệ thống y tế châu Phi đang đối mặt với áp lực nặng nề.

Theo phóng viên TTXVN tại châu Phi, báo cáo mới nhất của CDC châu Phi và cơ quan y tế CHDC Congo cho biết chủng Bundibugyo hiện chưa có vaccine đặc hiệu hay phương pháp điều trị được phê duyệt, với tỷ lệ tử vong dao động 50 - 89%. Tâm dịch nằm ở tỉnh Ituri, khu vực khai thác mỏ Mongbwalu với mật độ giao thông cao và đang chịu khủng hoảng nhân đạo do xung đột vũ trang. Virus đã lan đến các thành phố lớn như Goma, Kinshasa và “vượt biên” sang Uganda, với hơn 390 trường hợp nghi nhiễm, 107 ca tử vong và ít nhất 6 nhân viên cứu trợ người Mỹ bị phơi nhiễm.

Chủ tịch Ủy ban AU Mahmoud Ali Youssouf nhấn mạnh nguy cơ dịch lây lan diện rộng, kêu gọi các quốc gia thành viên và đối tác quốc tế tăng cường giám sát và hỗ trợ ứng phó. Tổng thống Nam Phi Cyril Ramaphosa cũng cảnh báo Ebola không phân biệt biên giới, đồng thời kêu gọi chia sẻ thông tin nhanh chóng và kiểm soát chặt chẽ các cửa khẩu.

CHDC Congo đã thành lập 3 trung tâm điều trị Ebola tại Ituri để giảm tải cho các bệnh viện, trong khi WHO cử 35 chuyên gia và đưa 7 tấn vật tư y tế tới thành phố Bunia. EAC kích hoạt mạng lưới phòng thí nghiệm di động và chọn Viện Nghiên cứu Virus Uganda làm Trung tâm Xuất sắc Khu vực, nhằm tăng cường năng lực chẩn đoán.

Đợt bùng phát Ebola lần này cũng phơi bày tổn thương sâu sắc của hệ thống y tế châu Phi khi viện trợ quốc tế giảm mạnh, từ 26 tỷ USD năm 2021 xuống còn khoảng 13 tỷ USD năm 2025. Tiến sĩ Jean Kaseya, Tổng Giám đốc CDC châu Phi, cảnh báo đây là “cuộc khủng hoảng tài chính y tế chưa từng có”. Mặc dù các quốc gia châu Phi cam kết dành ít nhất 15% ngân sách cho y tế từ năm 2001, hiện chỉ Rwanda, Botswana và Cape Verde thực hiện đúng lộ trình.

Trước tình hình này, các nhà lãnh đạo châu Phi đang thúc đẩy khái niệm “Chủ quyền y tế”, giảm phụ thuộc vào viện trợ bên ngoài. Các chương trình như “Accra Reset” của Ghana hay Chương trình An ninh và Chủ quyền Y tế châu Phi đang được đẩy mạnh. Các chuyên gia nhấn mạnh việc kiểm soát dòng tiền bất hợp pháp từ khai khoáng và tăng tỷ lệ đồng tài trợ vaccine (302 triệu USD đóng góp cho Liên minh vaccine toàn cầu Gavi năm 2025) sẽ giúp châu Phi vừa đối phó hiệu quả Ebola trước mắt, vừa nâng cao khả năng tự chủ y tế bền vững trong tương lai.