Làn sóng tiếp xúc cấp cao khởi đầu từ cuối 2025, với chuyến thăm của Quốc vương Tây Ban Nha và Tổng thống Pháp tới Trung Quốc. Sau đó là các chuyến đi của lãnh đạo Anh, Ireland và Phần Lan, trong khi Thủ tướng Đức dự kiến nối gót vào cuối tháng 2/2026. Chuỗi động thái diễn ra đúng lúc Tổng thống Mỹ Donald Trump liên tục gây căng thẳng với châu Âu, từ tranh cãi thương mại cho tới phát biểu liên quan tới Greenland, làm dấy lên nghi ngờ về tương lai của NATO.

Trong bối cảnh đó, nhiều ý kiến cho rằng châu Âu đang tìm cách đa dạng hóa đối tác chiến lược bằng cách xích lại gần Trung Quốc. Tuy nhiên, các nhà phân tích nhận định đây không phải là một sự xoay trục rõ ràng, mà là tập hợp những bước đi phòng ngừa rời rạc, xuất phát từ lo ngại trước thái độ ngày càng khó lường của Washington.

Theo ông Luis Garicano, Giáo sư Trường Kinh tế London, Trung Quốc không phải là đối tác chia sẻ giá trị với châu Âu như Mỹ. Dù vậy, việc xây dựng đòn bẩy đàm phán đòi hỏi EU phải có thêm lựa chọn bên ngoài, đặc biệt trong bối cảnh Mỹ gia tăng sức ép.

Thực tế cho thấy cách tiếp cận của châu Âu với Trung Quốc mang tính rời rạc. Một số quốc gia thành viên EU coi việc tăng cường quan hệ kinh tế với Bắc Kinh là phương án dự phòng trước rủi ro từ Mỹ. Ngược lại, nhiều nước vẫn cảnh giác sâu sắc trước mối quan hệ chặt chẽ giữa Trung Quốc và Nga, khi xung đột tại Ukraine sắp bước sang năm thứ tư.

EU tỏ ra cởi mở với dòng vốn đầu tư Trung Quốc vào các chuỗi cung ứng công nghệ cao như xe điện và pin. Tuy nhiên, sự cởi mở này đi kèm lo ngại về làn sóng xuất khẩu giá rẻ từ Trung Quốc, vốn có thể gây sức ép lớn lên nền công nghiệp châu Âu. Ông Ron Stoop, chuyên gia kinh tế địa chính trị tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược The Hague, cho rằng khả năng EU xoay trục thực sự sang Trung Quốc là khó xảy ra, do quan hệ hai bên đã chuyển từ bổ trợ sang cạnh tranh trực diện.

Tại Brussels, nơi đặt trụ sở các thể chế EU, một cách tiếp cận thực dụng mang tính giao dịch đang hình thành. EU sẵn sàng hợp tác với Trung Quốc, nhưng đồng thời thúc đẩy các kế hoạch hạn chế doanh nghiệp Trung Quốc trong lĩnh vực công nghệ cao và áp dụng các điều khoản ưu tiên mua sắm nội khối nhằm bảo vệ thị trường then chốt.

Giới chức EU cũng tỏ ra thận trọng về khả năng Trung Quốc nhượng bộ trong các vấn đề nhạy cảm. Tranh chấp liên quan tới kiểm soát xuất khẩu đất hiếm và vụ việc công ty bán dẫn Nexperia tại Hà Lan đã khiến quan hệ song phương thêm căng thẳng. Bà Joanna Szychowska, quan chức thương mại cấp cao của Ủy ban châu Âu phụ trách châu Á, cho rằng Bắc Kinh hiện tập trung vào các lợi ích giao dịch cụ thể và không mặn mà với việc giải quyết những quan ngại cốt lõi của EU.

Dù vậy, sức hút từ quy mô kinh tế Trung Quốc vẫn rất lớn trong giai đoạn bất định hiện nay. EU đã đẩy nhanh tiến trình các hiệp định thương mại với Ấn Độ, khối Mercosur, Australia và Indonesia, song Trung Quốc vẫn là thị trường không thể bỏ qua. Vừa qua, Thủ tướng Ireland Micheál Martin đã đạt được thỏa thuận mở cửa thị trường Trung Quốc cho thịt bò Ireland. Trong khi đó, tập đoàn xe điện Trung Quốc Chery công bố đặt trụ sở châu Âu tại Liverpool, trùng thời điểm Thủ tướng Anh Keir Starmer thăm Bắc Kinh.

Tây Ban Nha là quốc gia tận dụng cơ hội rõ rệt nhất. Thủ tướng Pedro Sanchez đã thu hút hàng tỷ USD vốn đầu tư Trung Quốc, với tham vọng đưa Tây Ban Nha trở thành trung tâm sản xuất ô tô của châu Âu. Cách tiếp cận này cũng giúp ông Sanchez xây dựng hình ảnh đối lập với chủ nghĩa Trump tại châu Âu, từ chính sách nhập cư tới lập trường về chi tiêu quốc phòng NATO.

Ở chiều ngược lại, các nước Đông Âu cũng đang dò xét khả năng nới lỏng chính sách với Trung Quốc. Latvia, từng là một trong những quốc gia cứng rắn nhất với Bắc Kinh, có thể thay đổi lập trường sau cuộc bầu cử quốc hội sắp tới. Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo rằng việc Mỹ giảm hiện diện ở châu Âu không đồng nghĩa Trung Quốc sẽ lấp đầy khoảng trống.

Triển vọng châu Âu xoay trục thành công phụ thuộc lớn vào việc Trung Quốc có sẵn sàng đưa ra nhượng bộ hay không. Hội nghị thượng đỉnh EU-Trung Quốc hồi tháng 7/2025 không đạt kết quả đáng kể, cho thấy Bắc Kinh sẵn sàng đối đầu hơn là thỏa hiệp.

Phát biểu tại Davos, Thủ tướng Bỉ Bart de Wever thừa nhận EU cần tiếp tục đối thoại với Trung Quốc, nhưng nhấn mạnh chỉ một châu Âu đoàn kết mới có thể xác định rõ lợi ích của mình. Trong bối cảnh hiện tại, theo ông, cán cân vẫn đang nghiêng về phía Bắc Kinh.