PGS.TS Bùi Thanh Hoa, Giảng viên cao cấp, Khoa Xã hội học - Trường Đại học Tây Bắc cho biết, đề thi Ngữ văn đã đánh giá và đo lường năng lực của học sinh để phục vụ việc xét tốt nghiệp THPT; Phục vụ cho việc xét tuyển vào các trường đại học...

Đề thi Ngữ văn năm nay (tiếp nối đề thi năm 2025) đã chấm dứt hoàn toàn tình trạng học tủ, học thuộc và học vẹt. Bởi vì đề thi không còn đo lường việc học sinh "nhớ được gì", "biết cái gì" mà tập trung đánh giá xem học sinh "làm được gì": Thể hiện kỹ năng ngôn ngữ như thế nào, kỹ năng tư duy ra sao và cảm thụ văn học như thế nào.

Việc xây dựng đề thi theo hướng mở, không sử dụng ngữ liệu trong sách giáo khoa đồng thời cũng thúc đẩy phong trào đọc sách phát triển rất mạnh mẽ trong các trường phổ thông.

PGS.TS Bùi Thanh Hoa cho biết: "Chúng tôi đã quan sát và nhận thấy một hiện tượng rất thú vị. Ban đầu, có những lo ngại về ngữ liệu được sử dụng trong đề thi Ngữ văn năm 2026 (nhắc nhiều tới công nghệ, các phát minh hiện đại, nhân vật nước ngoài) liệu có làm giảm tính công bằng vùng miền hay không. Nhưng quả thực, khi xem phổ điểm và kết quả xếp hạng, chúng tôi thấy lần đầu tiên tỉnh Lai Châu đã lọt vào top 10. Điều đó cho thấy năng lực của các thí sinh đã được đo và hiện diện trên phổ điểm. Đây là một điều hết sức đáng quý đối với giáo dục phổ thông cũng như giáo dục đại học hiện tại". 

Khi xây dựng đề thi dựa trên việc đo lường năng lực phổ quát (được quy định tại khung chương trình), thì năng lực đó đã được thể hiện ở khắp mọi miền đất nước. Đề thi này hoàn toàn công bằng với mọi thí sinh. Khi thí sinh tiếp cận với những cách đánh giá như thế này, các em sẽ được thể hiện bản thân tốt nhất, được chuẩn bị cho việc hình thành những năng lực để trở thành nguồn nhân lực chất lượng cao trong tương lai.

Điều này được PGS.TS Bùi Thanh Hoa đánh giá cao nhất trong công tác tuyển sinh và chấm thi năm nay đối với môn Ngữ văn chính là sự xuất hiện của các rubric hướng dẫn chấm phần thi viết. Trước đây, môn Ngữ văn thường bị gắn định kiến là điểm cao hay thấp phụ thuộc vào tâm trạng, cảm xúc của giám khảo. Nhưng năm nay, việc áp dụng rubric với các tiêu chí và mức độ yêu cầu rõ ràng (có quy định trần) đã làm giảm tương đối nhiều sự chênh lệch giữa các giám khảo trong cùng một hội đồng thi, giữa các hội đồng thi trên toàn quốc.

"Khi có một rubric đủ mạnh, việc chấm thi không còn thuần túy là định tính nữa mà có cơ sở. Nghiên cứu kĩ rubric chấm thi viết năm nay, chúng tôi nhận ra phần điểm dành cho sự sáng tạo, các yêu cầu về diễn đạt, hành văn, ngôn ngữ chiếm một trọng số đáng kể. Đây chính là khoảng để chúng ta phát hiện, tôn trọng và ghi nhận sự sáng tạo của các em học sinh", PGS.TS Bùi Thanh Hoa nhấn mạnh.

Rubric được thiết kế hướng tới mô hình một người học Văn lí tưởng, vì vậy dạy học và đánh giá theo rubric chính là đang hình thành những phẩm chất và năng lực cần thiết cho học sinh.

Còn theo PGS.TS Nguyễn Đức Sơn, Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, phổ điểm của các môn năm nay tương đối đẹp, phân bố đồng đều, đặc biệt có sự phân hoá tốt. Độ phân hoá tốt sẽ có lợi cho các trường đại học, cao đẳng có thể sử dụng kết quả này để tuyển sinh. Bên cạnh đó, phổ điểm cũng phản ánh hoạt động dạy và học của các trường THPT sau 2 năm với một định hướng mới - định hướng về phát triển phẩm chất và năng lực người học. Điều này thể hiện rất rõ trong đề thi và cách làm, điều đó chứng tỏ đã có sự chuyển dịch tốt.

Đánh giá phổ điểm môn Ngữ văn, PGS.TS Nguyễn Đức Sơn cho biết, phổ điểm của năm nay khá đẹp và khác với hình dung của nhiều người trước khi nhìn thấy phổ điểm. Phổ điểm này phản ánh công việc giảng dạy và học tập tại các trường THPT sẵn sàng với những yêu cầu kiểm tra, đánh giá.  

"Quá trình bồi dưỡng giáo viên, chúng ta đã làm một công việc là bồi dưỡng cho giáo viên khả năng kiểm tra, đánh giá theo những lý thuyết mới, ví dụ như Rubric. Khi triển khai chương trình ETEP (chương trình phát triển các trường sư phạm để nâng cao năng lực đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý cơ sở giáo dục phổ thông), giáo viên được bồi dưỡng về các công cụ, các phương pháp kiểm tra, đánh giá theo hướng tiếp cận năng lực. Như vậy, giáo viên đã được làm quen với công việc đó. Tôi cho rằng sau 2 năm, giáo viên đã quen dần với cách kiểm tra, đánh giá như thế, học sinh cũng được dạy theo cách như vậy. Điều đó minh chứng cho việc giáo dục đã đáp ứng được với mục tiêu của chương trình đặt ra", PGS.TS Nguyễn Đức Sơn cho biết. 

Một điểm mà PGS.TS Nguyễn Đức Sơn thấy thú vị và rất đáng quan tâm, đó chính là số lượng học sinh đăng ký các môn thi lựa chọn như Tin học, Công nghệ nông nghiệp, Công nghệ công nghiệp, Kinh tế Pháp luật. Đây là những môn học không nằm nhiều trong tổ hợp xét tuyển đại học nhưng số lượng đăng ký dự thi tăng, có những môn gấp đến hai, ba lần so với năm đầu tiên.

"Điều đó cho thấy, khi lựa chọn những môn học này các em không phải áp lực của việc tuyển sinh đại học - tức là không phải chọn vì áp lực bên ngoài, mà chọn vì các em thấy những môn học đó gần gũi, thú vị, có ý nghĩa với chính bản thân. Tôi cho rằng đây là một dấu hiệu tốt, cần quan tâm trong thời gian tiếp theo", PGS.TS Nguyễn Đức Sơn chia sẻ.