Dù công tác giải phóng mặt bằng đã hoàn thành, tạo xuất phát điểm thuận lợi, song dự án hiện đang đối mặt với bài toán thiếu hụt vật liệu nghiêm trọng cùng áp lực thời gian đè nặng, đe dọa trực tiếp đến tiến độ về đích.

Thiếu cát, khan đá và áp lực thời gian

Dự án đầu tư xây dựng đường bộ cao tốc Châu Đốc - Cần Thơ - Sóc Trăng đoạn tuyến qua địa phận thành phố Cần Thơ dài gần 74 km. Do đặc thù địa chất, toàn bộ tuyến đường phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn nguyên vật liệu từ các địa phương lân cận như An Giang, Đồng Tháp và Vĩnh Long. Dù các nhà thầu, đại diện các sở ngành liên quan đã chủ động làm việc với từng tỉnh để tìm nguồn cung, song do các địa phương bạn cũng phải ưu tiên nguồn lực cho các công trình nội tỉnh, lượng cát phân bổ cho Cần Thơ vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu thực tế.

Qua khảo sát, một số mỏ vật liệu dù được liên kết bàn giao với trữ lượng dự kiến ban đầu rất lớn, nhưng khi khai thác thực tế lại không đảm bảo khối lượng hoặc không đạt tiêu chuẩn kỹ thuật phục vụ công trình.

Dự án đầu tư xây dựng đường bộ cao tốc Châu Đốc - Cần Thơ - Sóc Trăng giai đoạn 1, dự án thành phần 2, 3, 4 với tổng chiều dài khoảng 132,47km. Dự án có tổng mức đầu tư 31.288,077 tỷ đồng; thời gian thực hiện từ năm 2022 - 2027.  

Theo báo cáo từ Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình giao thông và nông nghiệp thành phố Cần Thơ (gọi tắt là Ban Quản lý dự án), tính đến nay, tổng khối lượng thi công của cả 3 dự án thành phần mới đạt 11.249 tỷ đồng trên tổng số 19.790 tỷ đồng, tương đương 57% giá trị kế hoạch. Cụ thể, dự án thành phần 2 đạt 58%, dự án thành phần 3 đạt 61% và dự án thành phần 4 đạt 54%. Về giải ngân, kế hoạch vốn năm 2026 hiện mới thực hiện được 694 tỷ đồng trên tổng số 4.563 tỷ đồng (đạt 15%), dù lũy kế từ đầu dự án đến nay tỷ lệ giải ngân toàn quy mô đã đạt 80% (tương đương 15.828 tỷ đồng).

Ông Phan Minh Trí, Phó Giám đốc Ban Quản lý dự án thừa nhận tình trạng thiếu hụt nguồn cát san lấp đang là thách thức lớn nhất ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ. Tổng nhu cầu cát san lấp theo tính toán lên tới 16,6 triệu m³, nhưng khối lượng thực tế đưa về công trường mới đạt khoảng 10,58 triệu m³, hiện còn thiếu hụt khoảng 6 triệu m³.

Trên toàn tuyến, hiện vẫn còn khoảng 6 km đường chưa thể tiến hành gia tải do thiếu cát. Áp lực cung ứng trong giai đoạn cao điểm sắp tới là cực kỳ lớn: từ nay đến cuối tháng 7/2026, dự án thành phần 2 cần khẩn cấp 800.000 m³ cát, còn dự án thành phần 4 cần liên tục 2,5 triệu m³ cát để hoàn thành đắp gia tải giai đoạn 1.

Không dừng lại ở cát, nhu cầu vật liệu đá cho cả 3 dự án thành phần lên đến hơn 4,1 triệu m³. Hiện tại, công trường mới tiếp nhận được 878.000 m³, cùng lượng cam kết từ mỏ đá Antraco (An Giang) là hơn 1,6 triệu m³; toàn dự án vẫn đang thiếu hụt gần 2,5 triệu m³ đá.

Chủ tịch UBND thành phố Cần Thơ Trương Cảnh Tuyên đánh giá, sự thiếu hụt nghiêm trọng này ảnh hưởng đến kỹ thuật và thời gian thi công dự án. Theo quy trình, việc gia tải bắt buộc phải mất từ 6 đến 15 tháng để chờ lún cố kết mới đủ điều kiện dỡ tải thi công phần móng mặt đường.

Điều này đồng nghĩa với việc nếu không có cát bắt đầu gia tải trong tháng 7 hoặc tháng 8/2026, nguy cơ vỡ tiến độ tổng thể của dự án là hiện hữu. Trước đó, dự án từng được kỳ vọng hoàn thành vào năm 2026, sau đó Quốc hội đã gia hạn mốc hoàn thành đến tháng 6/2027. Tuy nhiên, với tốc độ thi công và nguồn cung vật liệu như hiện tại, mục tiêu thông xe kỹ thuật vào tháng 7/2027 và chính thức vận hành vào cuối năm 2027 đang là một thách thức vô cùng lớn.

Bên cạnh áp lực thời gian, việc giá nguyên vật liệu liên tục tăng cao từ đầu năm đến nay cũng đang tạo ra gánh nặng tài chính nặng nề cho cả chính quyền địa phương và các đơn vị thi công. Nhiều nhà thầu rơi vào tình trạng cạn kiệt dòng tiền, gặp khó khăn trong việc huy động vật tư cho các giai đoạn tiếp theo.

Tháo gỡ khó khăn, đưa dự án về đích

Tại buổi làm việc, đại diện các nhà thầu lớn đã thẳng thắn chỉ ra những vướng mắc phát sinh từ thực tế và đưa ra các đề xuất cụ thể. Trung tá Trương Xuân Thành, Phó Giám đốc Ban điều hành Trường Sơn 12 (Tổng Công ty xây dựng Trường Sơn, Bộ Quốc phòng) - đơn vị đang thi công 10km thuộc gói thầu số 11 (Dự án thành phần 4) cho biết, đơn vị đang thiếu hụt hơn 300.000 m³ cát san lấp. Nhà thầu đã hoàn thiện tờ trình gửi tỉnh Vĩnh Long xin điều chuyển tổng khối lượng 270.000 m³ cát từ ba mỏ (Lục Sĩ Thành, Phú Thành, Tân Bình 2).

Tuy nhiên, khó khăn lớn hiện nay là tuyến giao thông công vụ độc đạo, quy mô hạ tải thấp, gây trở ngại cho việc điều phối vận chuyển vật tư khối lượng lớn. Nhà thầu Trường Sơn đề nghị lãnh đạo thành phố Cần Thơ có ý kiến với UBND tỉnh Vĩnh Long đẩy nhanh thủ tục pháp lý điều chuyển cát, đồng thời hỗ trợ mở rộng các bãi tập kết vật tư.

Trong khi đó, ông Phan Dương, Giám đốc Ban điều hành dự án thuộc Công ty cổ phần Xây dựng và Lắp máy Trung Nam, phản ánh tình trạng "khủng hoảng" vật liệu đá. Dù đã chủ động tìm kiếm các nguồn cấp khác ngoài mỏ Antraco (tỉnh An Giang), nhưng mỏ Thường Tân đã từ chối giao hàng dù đã nhận đặt cọc (để ưu tiên cho công trình tại TP.HCM). Dự kiến, giai đoạn này dự án thiếu hụt hơn 300.000 m³ đá và năm sau sẽ thiếu tiếp 330.000 m³ đá cho cấp phối đá dăm và bê tông nhựa.

Nhà thầu Trung Nam kiến nghị thành phố Cần Thơ khẩn trương làm việc với tỉnh An Giang để hỗ trợ phân bổ thêm nguồn đá. Từ góc độ kinh tế, các nhà thầu cũng đồng loạt kiến nghị chủ đầu tư sớm xem xét điều chỉnh đơn giá, thực hiện bù trừ trực tiếp thông qua hóa đơn VAT và sớm phê duyệt đơn giá đặc thù cho phần cát đắp để giải quyết bài toán dòng tiền.

Ông Hoàng Quang Tâm, Phó Tổng Giám đốc Công ty Tập đoàn Định An (đơn vị đang chịu áp lực lớn tại 3 gói thầu 11, 13, 14) cũng kiến nghị các cơ quan, ban, ngành đơn giản hóa thủ tục hành chính để nhà thầu sớm tiếp cận các mỏ cát đang xin gia hạn tại An Giang.

Nhìn nhận những hạn chế, Chủ tịch UBND thành phố Cần Thơ Trương Cảnh Tuyên thẳng thắn chỉ ra nguyên nhân chủ quan dẫn đến sự trì trệ của dự án là do sự phối hợp giữa các sở, ngành với chủ đầu tư, giữa chủ đầu tư với nhà thầu, giữa các nhà thầu trong cùng một liên danh còn rất lỏng lẻo.

Để bảo đảm tiến độ, người đứng đầu chính quyền thành phố Cần Thơ yêu cầu các nhà thầu phải khẩn trương rà soát, lập lại bảng tiến độ chi tiết bám sát hai mốc thời gian cốt lõi: ngày 30/7/2027 phải thông xe kỹ thuật và ngày 31/12/2027 đưa vào khai thác chính thức. Các đơn vị cần chủ động điều tiết nguồn vật liệu thừa - thiếu trong nội bộ liên danh, linh hoạt chia sẻ nguồn cung từ các dự án lân cận và đề xuất bằng văn bản để thành phố tháo gỡ thủ tục.

Đối với bài toán vật liệu, ông Trương Cảnh Tuyên đưa ra hàng loạt chỉ đạo. Về công tác phối hợp liên tỉnh, giao Văn phòng UBND thành phố chủ trì phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường khẩn trương tham mưu các văn bản chính thức gửi UBND các tỉnh Vĩnh Long và An Giang để thảo luận, tháo gỡ vướng mắc, đẩy nhanh tiến độ cấp phối vật liệu.

Đối với các mỏ cát chậm tiến độ, Chủ tịch UBND thành phố giao Văn phòng UBND lấy ý kiến ngành tư pháp để hoàn thiện thủ tục thành lập Tổ hậu kiểm (do Sở Nông nghiệp và Môi trường chủ trì) nhằm rà soát toàn bộ các mỏ cát đang vướng mắc, báo cáo kết quả chậm nhất vào ngày 10/6.

Đặc biệt, trên cơ sở kết quả hậu kiểm, thành phố sẽ kiên quyết thực hiện phương án thu hồi dứt điểm mỏ cát MS04 (vốn đã trì trệ từ cuối năm trước). Do mỏ này đã có dữ liệu thăm dò sẵn, Cần Thơ sẽ áp dụng quy trình rút gọn để giao thẳng cho đơn vị có năng lực khai thác, phục vụ toàn bộ nhu cầu khoảng 4 triệu m³ cát cho giai đoạn hai của dự án, quyết tâm hoàn thành cơ bản các hạng mục trọng điểm trước tháng 7.

Liên quan đến tài chính, Chủ tịch UBND thành phố yêu cầu Ban Quản lý Dự án phối hợp chặt chẽ với các nhà thầu kiểm tra khối lượng thực tế để kịp thời nghiệm thu, thanh toán. Việc điều chỉnh giá vật liệu phải thực hiện công bằng, không bỏ lơ, căn cứ chính xác vào bảng giá từng thời điểm và nhật ký công trình. Các sở Tài chính, Xây dựng, Nông nghiệp và Môi trường có trách nhiệm hỗ trợ kỹ thuật và thẩm quyền cho chủ đầu tư trong quá trình phê duyệt điều chỉnh giá này nhằm khơi thông dòng tiền cho nhà thầu.

Chủ tịch Trương Cảnh Tuyên nhấn mạnh, đây là dự án trọng điểm quốc gia, đòi hỏi sự đồng lòng và quyết tâm cao độ từ tất cả các bên. Đối với những nội dung thuộc thẩm quyền của địa phương, UBND thành phố sẵn sàng tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất để tháo gỡ vướng mắc cho nhà thầu, quyết tâm hiện thực hóa mục tiêu đưa công trình về đích đúng tiến độ.