Trong chuỗi này, Công ty TNHH Thực phẩm Cường Phát được xác định là đầu mối tiêu thụ và phân phối, cung cấp thịt ra thị trường cho người dân và các bếp ăn của 26 trường tiểu học và rất nhiều trường mầm non tư thục trên địa bàn TP Hà Nội và các tỉnh lân cận. Trước sự việc trên, dưới góc độ cơ quan quản lý chuyên ngành, ông Phan Quang Minh, Phó Cục trưởng Cục Chăn nuôi và Thú y nhìn nhận, bản chất của vấn đề nằm ở khâu đầu vào – tức là từ cơ sở chăn nuôi. Do đó, cần có giải pháp đồng bộ từ khâu sản xuất, giám sát dịch bệnh tại cơ sở, đến vận chuyển và tiêu thụ.

Theo ông Minh, đây là vụ việc đặc biệt nghiêm trọng, không chỉ làm gia tăng nguy cơ lây lan dịch bệnh, ảnh hưởng đến an toàn thực phẩm và sức khỏe nhân dân, mà còn tác động đến kỷ luật, kỷ cương của lực lượng cán bộ thú y hiện nay chưa được thực thi theo đúng quy định.

Ông Tăng Anh Vinh, Phó Trưởng phòng phụ trách Phòng Thú Y Cộng đồng, Cục Chăn nuôi – Thú y (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) đánh giá, vụ việc không chỉ với quy mô lớn mà còn cho thấy sự đứt gãy trong cả 3 khâu: kiểm soát giết mổ, kiểm dịch và truy xuất nguồn gốc thực phẩm của lực lượng chức năng.

Cụ thể, vấn đề giám sát công vụ chưa chặt chẽ, cho nên có dấu hiệu là cán bộ kiểm dịch không thực thi đầy đủ công vụ về vấn đề quy trình tiếp tay cho hành vi vi phạm. Vấn đề dù quy định pháp luật về thú y và an toàn thực phẩm được đánh giá là tương đối đầy đủ, nhưng thực tế triển khai vẫn tồn tại nhiều kẽ hở. Giám sát an toàn thực phẩm trong quá trình giết mổ, tiêu thụ còn lỗ hổng khi sản phẩm không đảm bảo vệ sinh thú y và an toàn thực phẩm mà vẫn đi qua nhiều khâu vào bếp ăn tập thể. Vấn đề nữa là công tác truy xuất nguồn gốc chưa hiệu quả, với khối lượng lớn như vậy mà không được phát hiện, ngăn chặn kịp thời, từ sớm. Công tác hậu kiểm trong quá vật trình lưu thông còn hạn chế, chưa theo dõi được các đầy đủ các cái dòng di chuyển thực tế của cả cái sản phẩm thực phẩm có nguồn gốc từ động vật. Trong một số trường hợp hồ sơ có thể đầy đủ nhưng khâu kiểm soát thực tế chưa tương xứng.

Hiện nay, Cục Chăn nuôi – Thú y cũng đang phối hợp với các cơ quan chức năng và chờ thông tin chính thức mà cơ quan điều tra để có cơ sở đánh giá đầy đủ và khách quan nên liên quan tới công việc, đồng thời Bộ nông nghiệp và Môi trường cũng đã chỉ đạo Cục Chăn nuôi - Thú y phối hợp với các đơn vị của các bộ, ngành triển khai thực hiện Công điện số 26/CĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ; trong đó, tập trung về việc chấn chỉnh công tác kiểm soát giết mổ, tăng cường kỷ luật, kỷ cương trong thực thi công vụ nhằm kiểm soát chặt đầu vào, quá trình giết mổ và xác nhận sản phẩm, đồng thời tăng cường kiểm soát việc cấp và sử dụng dấu kiểm dịch.

Ông Phan Quang Minh cho biết thêm, Luật An toàn thực phẩm năm 2010 đã quy định rõ, động vật trước khi giết mổ phải được kiểm tra tình trạng sức khỏe, nguồn gốc xuất xứ và tình hình dịch bệnh tại địa phương. Trong trường hợp nghi ngờ, cơ quan thú y có trách nhiệm lấy mẫu xét nghiệm trước khi cấp giấy chứng nhận kiểm dịch. Ngoài ra, trước khi đóng dấu kiểm soát thú y đối với sản phẩm để đưa ra thị trường, động vật tiếp tục phải trải qua khâu kiểm soát trước và sau khi giết mổ. Luật Thú y năm 2015 (Điều 13) quy định nghiêm cấm giết mổ, vận chuyển, buôn bán động vật mắc bệnh.

Như vậy quy định đã khá rõ ràng, dù đã có quy trình kiểm soát từ giết mổ đến tiêu thụ nhưng thực tế vẫn còn những lỗ hổng và vấn đề nằm ở những người thực thi những quy định đó.

Thực tế cho thấy, rất cần có những biện pháp quyết liệt hơn để đề cao vai trò, trách nhiệm và đạo đức nghề nghiệp của lực lượng thực thi công vụ trong kiểm soát giết mổ động vật nói riêng và đảm bảo an toàn đối với các mặt hàng thực phẩm nói chung để ngăn chặn những sai phạm tương tự có thể xảy ra.

Từ vụ việc này, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã lập đoàn công tác kiểm tra chuyên đề tại một số địa phương…, đồng thời rà soát, hoàn thiện cơ chế quản lý theo hướng quản lý theo chuỗi, tăng cường truy xuất nguồn gốc.

Ngành tập trung triển khai rà soát và kiểm tra và chấn chỉnh các cái khâu có nguy cơ cao trong thực tế. Đó là tổ chức kiểm tra các cái cơ sở giết mổ, đặc biệt với đối với các cơ sở giết mổ nhỏ lẻ. Hai nữa, tăng cường kiểm tra đột xuất về vấn đề vệ sinh thú y và an toàn thực phẩm trong lưu thông đối với các cơ sở cung cấp lưu thông trên thị trường, đi vào các bếp ăn, siết chặt công tác khi kiểm dịch và kiểm soát vận chuyển động vật, sản phẩm động vật giữa các địa phương.

Về lâu dài ngành chăn nuôi có định hướng hoàn thiện quản lý theo chuỗi và tăng cường ứng dụng dữ liệu số trong toàn bộ quá trình từ chăn nuôi, vận chuyển, giết mổ đến tiêu thụ. Qua đó theo dõi được dòng vận chuyển thực tế của các sản phẩm mà thực phẩm có nguồn gốc từ động vật và phát hiện các dấu hiệu bất thường. Cùng với đó, nâng cao năng lực, hiệu quả của việc hậu kiểm, tăng cường giám sát công vụ và làm rõ trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân trong từng khâu trong chuỗi.

Vụ việc 300 tấn thịt lợn bệnh không chỉ là tiếng chuông cảnh báo về an toàn thực phẩm mà còn là yêu cầu cấp thiết về việc chấn chỉnh đạo đức công vụ. Người tiêu dùng cần tỉnh táo, ưu tiên lựa chọn thực phẩm từ các chuỗi cung ứng uy tín và có mã QR truy xuất nguồn gốc rõ ràng để bảo vệ sức khỏe gia đình.