Sáng 12/8, Quốc hội thảo luận ở hội trường về chủ trương đầu tư dự án đầu tư xây dựng đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội và việc điều chỉnh chủ trương đầu tư dự án đầu tư xây dựng tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng.

Dự án Vành đai 5 có chiều dài khoảng 349km, đi qua địa bàn 7 địa phương, gồm Hà Nội, Ninh Bình, Hưng Yên, Hải Phòng, Bắc Ninh, Thái Nguyên và Phú Thọ. Tuyến chính được đầu tư theo tiêu chuẩn đường cao tốc 6 làn xe, tốc độ thiết kế 100-120 km/h và đường song hành quy mô tối thiểu 2 làn xe, tốc độ thiết kế 60-80 km/h.

Phát biểu tại hội trường, Hòa thượng Thích Bảo Nghiêm (đoàn ĐBQH TP Hà Nội) cho rằng, Vành đai 5 không chỉ là một dự án giao thông mà là công trình hạ tầng chiến lược, có vai trò tổ chức lại không gian phát triển của Hà Nội và cả Vùng Thủ đô. Dự án này sẽ tăng cường liên kết giữa Hà Nội với các địa phương và các đầu mối kinh tế, giao thông quan trọng.

Đại biểu cho biết dự án có tổng mức đầu tư sơ bộ khoảng 288.268 tỷ đồng, nhu cầu sử dụng khoảng 4.011 ha đất, dự thảo nghị quyết đã đề cập việc phân chia nguồn thu từ khu vực phát triển đô thị, khu chức năng hai bên tuyến giữa ngân sách Trung ương và địa phương.

Theo đại biểu, địa phương hưởng lợi phải có trách nhiệm tham gia đầu tư. Tuy nhiên, Vành đai 5 là công trình có tính chất liên vùng, không phải công trình riêng của bất kỳ địa phương nào.

"Vành đai 5 không nên chỉ được nhìn nhận là một tuyến đường bao quanh Hà Nội, mà cần được định vị là một vành đai phát triển mới của thủ đô và cả Vùng Thủ đô", Hòa thượng Thích Bảo Nghiêm nêu rõ.

Đại biểu Tạ Thị Yên, Phó Chủ nhiệm Ủy Ban Công tác đại biểu của Quốc hội (đoàn ĐBQH tỉnh Điện Biên), cho rằng 2 dự án trên là những dự án hạ tầng chiến lược, có quy mô rất lớn và tác động vượt ra ngoài phạm vi các địa phương có tuyến đi qua. Điều Quốc hội cần quan tâm không chỉ là xây được công trình, mà là làm thế nào để công trình tạo ra hiệu quả phát triển tương xứng với nguồn lực quốc gia bỏ ra.

Đối với dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, sau điều chỉnh, sơ bộ tổng mức đầu tư tăng từ khoảng 203.000 tỷ đồng lên khoảng 289.000 tỷ đồng. Nhu cầu vốn giai đoạn 2026-2030 khoảng hơn 224.000 tỷ đồng, trong khi kế hoạch đầu tư công trung hạn hiện mới bố trí hơn 148.000 tỷ đồng.

Bà Yên cho rằng, đây không chỉ là câu chuyện huy động đủ vốn để xây dựng, sau khi hoàn thành còn phát sinh chi phí vận hành, bảo trì và nghĩa vụ trả nợ trong thời gian dài.

Trên cơ sở đó, vị đại biểu đề nghị ngay ở bước nghiên cứu khả thi cần hình thành phương án tài chính cho cả vòng đời dự án gồm doanh thu, chi phí vận hành, bảo trì, nguồn bù đắp, nghĩa vụ trả nợ và các kịch bản khi vốn vay chậm thu xếp hoặc sản lượng vận tải thấp hơn dự báo.

Phát biểu giải trình, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết, dự án đường Vành đai 5 – Vùng Thủ đô có vai trò rất quan trọng. Vành đai 5 giúp kết nối các trung tâm kinh tế công nghiệp, đầu mối giao thông quan trọng trong vùng, liên thông các tuyến cao tốc lớn, các tuyến đường quốc lộ, mạng lưới đường sắt quốc gia.

Bộ trưởng Trần Hồng Minh cho biết, các địa phương có tuyến đường đi qua đã xây dựng quy hoạch điều chỉnh, để phát triển các khu thương mại, dịch vụ, công ngiệp dọc tuyến đường.

Về ý kiến đại biểu lo ngại về nguồn vốn đối ứng, Bộ trưởng cho rằng, thực hiện dự án là quyết tâm chính trị lớn, khi đi qua địa phương thì địa phương phải cân đối nguồn lực để thực hiện. “Bỏ bớt dự án nhỏ đi để tập trung vào dự án chính thực hiện liên kết vùng”, bộ trưởng Minh đề xuất.

Về lý do không đầu tư theo hình thức PPP, Bộ trưởng Xây dựng cho biết, đã nghiên cứu rất kỹ phương án đầu tư, cho thấy, nếu đầu tư theo hình thức PPP, nhà nước cần tham gia lên tới 80% số vốn và thời gian thu hồi vốn kéo dài trong 25 năm, trong khi các doanh nghiệp cũng đang gặp khó khăn trong thu xếp vốn, là rất khó khăn để thực hiện.