Động đất quen thuộc, cuộc sống nhanh chóng trở lại bình thường

Theo tờ New York Times, một trận động đất có cường độ 7,4 đã làm rung chuyển Nhật Bản trong tuần này và kích hoạt cảnh báo sóng thần, nhưng tại một siêu thị, người mua sắm chỉ giữ chặt xe đẩy rồi tiếp tục lựa hàng khi tòa nhà rung lắc. Chỉ vài giờ sau, tàu điện ngầm ở Tokyo lại đông đúc và tàu cao tốc đã hoạt động trở lại gần khu vực tâm chấn.

“Điều này xảy ra quá nhiều lần rồi, tôi nghĩ không có gì to tát”, ông Hiroyuki Utsunomiya, 77 tuổi, điều hành một công ty vận tải tại thành phố Ishinomaki ở đông bắc Nhật Bản, nói.

Nhật Bản là một trong những khu vực có hoạt động địa chấn mạnh nhất thế giới, với trung bình hai đến ba trận động đất mỗi ngày. Với nhiều người dân, những rung lắc không phải điều bất thường và cuộc sống thường nhanh chóng trở lại bình thường sau mỗi trận động đất.

Cảnh báo nguy cơ “siêu động đất”

Tuy nhiên, sau trận động đất hôm 20/4, Cơ quan Khí tượng Nhật Bản đã kêu gọi người dân chuẩn bị cho một trận động đất có sức tàn phá lớn hơn. Cơ quan này cảnh báo nguy cơ gia tăng của một “siêu động đất” – có độ lớn từ 8 trở lên – tại khu vực đông bắc Nhật Bản trong tuần tới.

Theo Cơ quan Khảo sát Địa chất Mỹ, không thể dự đoán chính xác động đất mà chỉ có thể tính toán xác suất. Cơ quan Khí tượng Nhật Bản cũng thừa nhận những cảnh báo này có độ bất định rất cao: một trận động đất lớn có thể không xảy ra, hoặc có thể xảy ra sau khi thời hạn cảnh báo kết thúc.

Hệ thống cảnh báo “siêu động đất” được thiết kế sau thảm họa năm 2011 nhằm khuyến khích người dân chuẩn bị tốt hơn. Hệ thống cảnh báo cho khu vực rãnh Nankai được triển khai từ năm 2019, và một hệ thống khác cho khu vực đông bắc Nhật Bản được thiết lập năm 2022. Những cảnh báo này rất hiếm, và cho đến nay chỉ mới được đưa ra thêm hai lần trước đó.

Trong lần cảnh báo này, xác suất xảy ra “siêu động đất” được nâng từ 0,1% lên 1% – tăng gấp 10 lần so với mức cơ bản.

Giữ cân bằng giữa cảnh giác và tránh hoảng loạn

Đối với chính quyền Nhật Bản – nơi phần lớn công trình được xây dựng để chống động đất – ngay cả sự gia tăng nhỏ trong xác suất cũng đủ để đưa ra cảnh báo.

Tại thành phố Kuji ở đông bắc, chính quyền đã gửi thông báo ba lần mỗi ngày qua radio, ứng dụng nhắn tin và email, nhắc người dân chuẩn bị bộ dụng cụ khẩn cấp và sẵn sàng sơ tán bất cứ lúc nào.

“Chúng tôi nâng cao nhận thức và cung cấp thông tin theo cách không gây hoảng loạn”, ông Teruki Maeno, một quan chức quản lý khủng hoảng tại Kuji, cho biết.

Sự cân bằng giữa cảnh giác và bình tĩnh này là kết quả của việc sống cùng động đất trong nhiều thế kỷ. Nhật Bản có những tòa nhà chọc trời được xây trên hệ thống giảm chấn, hệ thống cảnh báo sớm có thể dừng tàu cao tốc chỉ vài giây trước khi rung chấn tới, và các thế hệ người dân lớn lên với các buổi diễn tập động đất thường xuyên.

Những trận động đất lớn trong quá khứ đã định hình cách phát triển của đô thị và kiến trúc hiện đại tại Nhật Bản. Các chuyên gia cho rằng chính sự chuẩn bị này giúp hạn chế thương vong trong trận động đất vừa qua, dù nếu xảy ra ở quốc gia khác có thể gây thiệt hại nghiêm trọng hơn.

“Ishinomaki có những tòa nhà rất chắc chắn, được xây lại trên nền đá gốc”, ông Utsunomiya nói. “Chúng sẽ không bị lung lay.”

Trận động đất năm 2011 và sóng thần sau đó đã khiến hơn 19.000 người thiệt mạng và gây ra thảm họa hạt nhân Fukushima – ký ức vẫn còn ám ảnh người dân khu vực đông bắc Nhật Bản.

“Khu vực này đã sống cùng nguy cơ sóng thần từ thời cổ đại”, ông Maeno cho biết, “Những bài học từ quá khứ đã được truyền lại qua nhiều thế hệ”.

Tuy nhiên, sự tự tin đó cũng có giới hạn. Đợt sóng thần nhỏ cao chưa đến 1 mét hôm 20/4 không gây nhiều lo ngại, nhưng nếu cảnh báo lớn hơn được đưa ra, tâm lý người dân sẽ hoàn toàn khác.

“Mọi người sẽ hoảng loạn”, ông Maeno nói.

Chính vì vậy, giới chức Nhật Bản rất thận trọng trong cách đưa ra cảnh báo. Nếu quá nghiêm trọng, có thể gây tê liệt đời sống và kinh tế; nếu quá mơ hồ, người dân sẽ không chú ý.

Con số xác suất 1% được đưa ra nhằm thể hiện nguy cơ tăng lên nhưng vẫn đủ thấp để đời sống xã hội tiếp tục bình thường, theo ông Hiroki Muramatsu, quan chức phụ trách phòng chống thiên tai của chính phủ.

“Chỉ nói ‘nguy hiểm’ thôi sẽ không khiến ai hành động”, chuyên gia động đất Hiroshi Ueno cho biết. “Vì vậy, chúng tôi cho rằng việc đưa ra dữ liệu định lượng sẽ đáng tin cậy hơn”.