“Hồi sinh” những trụ sở cũ 

Định kỳ vài tháng một lần, chị Bích Thủy (Vĩnh Long) đưa người nhà lên TP Hồ Chí Minh tiêm nội nhãn để điều trị phù hoàng điểm do đái tháo đường tại Bệnh viện Mắt TP Hồ Chí Minh. Nếu như trước đây mỗi lần khám là một lần chờ đợi từ sáng đến chiều, thì trong lần tái khám gần đây tại cơ sở 3 trên đường Bà Huyện Thanh Quan (phường Xuân Hòa), mọi thứ đã khác.

"Từ khi bệnh viện chuyển kỹ thuật tiêm nội nhãn sang cơ sở này, mỗi lần đưa mẹ đi điều trị đều thuận tiện hơn rất nhiều. Không còn cảnh phải chờ đợi từ sáng đến chiều như trước, chỉ trong buổi sáng là mẹ tôi đã hoàn tất việc khám và tiêm thuốc", chị Thủy chia sẻ.

Ít ai biết rằng nơi đây trước kia không phải là bệnh viện chuyên khoa mắt mà là phần tài sản công dôi dư sau khi phòng khám thuộc Khoa Bảo vệ sức khỏe cán bộ Thành phố được chuyển về Bệnh viện Nguyễn Trãi. Thay vì để trống, cơ sở được bàn giao cho Bệnh viện Mắt TP Hồ Chí Minh cải tạo và đưa vào hoạt động từ giữa tháng 5/2026.

Theo bác sĩ Lê Anh Tuấn, Giám đốc Bệnh viện Mắt TP Hồ Chí Minh, cơ sở mới giúp bệnh viện tổ chức lại quy trình khám chữa bệnh, mở rộng khu vực tiếp nhận, chờ khám và điều trị trong ngày, qua đó giảm tải cho cơ sở chính. Hiện mỗi ngày nơi đây tiếp nhận khoảng 500 bệnh nhân. Thời gian tới, bệnh viện sẽ tiếp tục đầu tư khu điều trị trong ngày, khu pha chế thuốc và trung tâm huấn luyện, đào tạo phẫu thuật chuyên sâu.

Cách đó không xa, một trụ sở công khác cũng vừa bắt đầu "vòng đời mới". Cuối tháng 4/2026, Bệnh viện Tai Mũi Họng TP Hồ Chí Minh đưa vào hoạt động khu nhà tại số 114-116-118 Trần Quốc Thảo (phường Xuân Hòa), trước đây là trụ sở Trung tâm Y tế Quận 3. Cơ sở mới được cải tạo để phục vụ khám chữa bệnh, góp phần giảm áp lực quá tải kéo dài nhiều năm.

Sau hơn một tháng vận hành, cơ sở đã triển khai hệ thống chẩn đoán hình ảnh, tiếp nhận hơn 3.000 lượt khám và thực hiện khoảng 300 thủ thuật. Bệnh viện đang tiếp tục cải tạo, nâng cấp để phát triển các chuyên khoa sâu, trong đó có kế hoạch thành lập Trung tâm Cấy ốc tai điện tử quy mô lớn nhất cả nước.

Không chỉ trong lĩnh vực y tế, nhiều trụ sở công sau sắp xếp cũng đang được chuyển đổi thành trường học, góp phần giải quyết tình trạng thiếu phòng học tại nhiều địa phương.

Tại phường Tân Phú - một trong những địa bàn có mật độ dân cư cao - trụ sở UBND quận Tân Phú (cũ) đang được cải tạo thành Trường THPT Thoại Ngọc Hầu. Đây là giải pháp kịp thời khi địa phương hiện còn thiếu 63 trong tổng số 108 phòng học THPT theo chỉ tiêu tối thiểu 300 phòng học/10.000 dân.

Theo bà Lê Thị Kim Hồng, Bí thư Đảng ủy phường Tân Phú, năm học 2026-2027, trường sẽ đưa vào sử dụng giai đoạn 1 với 26 phòng học, sau đó tiếp tục mở rộng ở giai đoạn 2 để đáp ứng nhu cầu tuyển sinh. Địa phương cũng đang đẩy nhanh tiến độ cải tạo trụ sở để bàn giao toàn bộ mặt bằng trước ngày 20/7, giúp nhà trường kịp chuẩn bị cho năm học mới.

Mô hình này cũng đang được nhân rộng tại nhiều địa phương. Theo Sở Giáo dục và Đào tạo TP Hồ Chí Minh, nhiều trụ sở hành chính và cơ sở công dôi dư đã được chuyển đổi thành trường học thay vì đầu tư xây dựng mới. Đơn cử, Trường Trung cấp nghề Khu công nghiệp Dĩ An được chuyển thành Trường THPT Hà Huy Tập; trụ sở UBND quận 12 (cũ) được bố trí làm Trường liên cấp Lê Thị Riêng…

Gỡ điểm nghẽn trong khai thác tài sản công

Những trường hợp trên chỉ là một phần trong quá trình sắp xếp, khai thác quỹ nhà, đất công sau khi TP Hồ Chí Minh thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Thay vì để tài sản dôi dư bỏ không hoặc xuống cấp, thành phố đang ưu tiên điều chuyển, chuyển đổi công năng nhằm đáp ứng nhu cầu dân sinh và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực công.

Theo báo cáo của Thành ủy TP Hồ Chí Minh, sau sắp xếp đơn vị hành chính, thành phố quản lý 9.819 cơ sở nhà, đất là trụ sở làm việc và cơ sở hoạt động sự nghiệp. Trong đó, 9.434 cơ sở tiếp tục được sử dụng; 370 cơ sở được đưa vào diện điều chuyển, thu hồi hoặc giao địa phương quản lý để khai thác; 15 cơ sở đang phối hợp với các cơ quan Trung ương để tiếp nhận và xây dựng phương án xử lý.

Ở cấp cơ sở, nhiều địa phương cũng chủ động xây dựng phương án sử dụng quỹ nhà, đất dôi dư theo nhu cầu thực tế. Tại phường Phú Nhuận, địa phương quản lý 79 cơ sở nhà, đất, trong đó có 15 cơ sở dôi dư. 

Theo bà Nguyễn Thị Như Ý, Chủ tịch UBND phường Phú Nhuận, đến nay 14 cơ sở đã được bàn giao cho Trung tâm Quản lý nhà và Giám định xây dựng Thành phố quản lý; một cơ sở còn lại được địa phương đề xuất giữ lại để xây dựng trường học.

Trong khi đó, phường Bình Dương tiếp tục sử dụng 43 trong tổng số 44 cơ sở nhà, đất cho hoạt động của các cơ quan hành chính và đơn vị sự nghiệp công lập; cơ sở dôi dư duy nhất được đề xuất chuyển thành trụ sở Công an phường.

Để đẩy nhanh tiến độ, UBND TP Hồ Chí Minh đã ban hành Quyết định số 118/QĐ-UBND thu hồi các cơ sở nhà, đất chưa có nhu cầu sử dụng, đồng thời giao Sở Tài chính hướng dẫn các đơn vị xây dựng phương án điều chuyển hoặc chuyển đổi công năng. 

Theo ông Nguyễn Ngọc Thảo, Phó Giám đốc Sở Tài chính TP Hồ Chí Minh, thành phố đã giao Trung tâm Quản lý nhà và Giám định xây dựng tiếp nhận 151 cơ sở nhà, đất, Trung tâm Phát triển quỹ đất tiếp nhận 13 khu đất để quản lý và khai thác theo quy định.

Bên cạnh đó, các bộ, ngành Trung ương đã chuyển giao 95 cơ sở nhà, đất về thành phố quản lý. Trong số này, Sở Tài chính đã hoàn tất tiếp nhận và đề xuất phương án xử lý đối với 67 địa chỉ; các cơ sở còn lại đang được lấy ý kiến của địa phương trước khi trình UBND thành phố quyết định phương án sử dụng phù hợp.

Tuy nhiên, quá trình xử lý quỹ nhà, đất công dôi dư vẫn gặp nhiều vướng mắc. Một số cơ sở đã có quyết định thu hồi hoặc điều chuyển nhưng chưa thể bàn giao do hồ sơ pháp lý chưa hoàn chỉnh, phát sinh tranh chấp, lấn chiếm hoặc đơn vị đang sử dụng vẫn có nhu cầu giữ lại để phục vụ hoạt động.

Bên cạnh đó, việc bố trí trụ sở cho các đơn vị hành chính cấp xã sau sắp xếp và chuyển đổi công năng sang các mục đích y tế, giáo dục, văn hóa hay công trình công cộng tại một số địa phương còn gặp khó khăn do phải đáp ứng đồng thời yêu cầu về quy hoạch, tiêu chuẩn chuyên ngành, điều kiện cơ sở vật chất và nhu cầu thực tế.

Theo Sở Tài chính TP Hồ Chí Minh, nguyên nhân là do khối lượng nhà, đất cần rà soát, sắp xếp rất lớn, trong khi nhiều cơ sở có nguồn gốc lịch sử phức tạp và hồ sơ pháp lý chưa đầy đủ. 

Để tháo gỡ các điểm nghẽn này, ngày 24/6/2026, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 31/2026/NQ-CP quy định cơ chế, chính sách đặc thù nhằm đẩy nhanh tiến độ xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư sau sắp xếp tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính. 

Theo Sở Tài chính TP Hồ Chí Minh, Nghị quyết đã trao thêm thẩm quyền cho địa phương, đơn giản hóa thủ tục và tạo cơ sở pháp lý để đẩy nhanh việc điều chuyển, chuyển đổi công năng và khai thác hiệu quả quỹ nhà, đất công dôi dư.

Hiện Sở Tài chính thành phố đang khẩn trương hoàn thiện phương án xử lý toàn bộ các cơ sở nhà, đất dôi dư trong năm 2026. Khi các vướng mắc được tháo gỡ và quỹ nhà, đất được đưa vào khai thác đúng công năng, những trụ sở từng phục vụ hoạt động hành chính sẽ tiếp tục trở thành nguồn lực phục vụ an sinh, phát triển kinh tế - xã hội và nâng cao chất lượng dịch vụ công của thành phố.

Bài cuối: Cách Nhật Bản “đánh thức” nhà đất bị bỏ trống