Trong phòng thí nghiệm của Thư viện Alexandria, những mảnh cotton trắng được đun sôi trong nhiều giờ, nghiền thành hỗn hợp bột giấy, rồi được đưa lên khuôn đồng và ép thành từng tờ giấy mỏng gần như trong suốt. Thành phẩm không phải để in ấn thông thường mà được chế tạo riêng cho việc phục chế các bản thảo cổ, sắc lệnh hoàng gia, bản đồ và sách quý có tuổi đời hàng trăm, thậm chí hàng nghìn năm.  

Khác với giấy sản xuất từ bột gỗ vốn dễ ngả vàng và giòn theo thời gian, loại giấy mới được làm hoàn toàn từ sợi cotton dài của Ai Cập có độ bền cơ học cao, trung tính về mặt hóa học và đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe dành cho vật liệu lưu trữ lâu dài.

Ý tưởng trên ra đời trong giai đoạn đại dịch COVID-19, khi chuỗi cung ứng toàn cầu đứt gãy khiến các phòng phục chế của thư viện không còn tiếp cận được loại giấy chuyên dụng vốn phải nhập khẩu từ Nhật Bản và Italy. Giá thành tăng mạnh trong khi nguồn cung gần như cạn kiệt, buộc các chuyên gia Ai Cập phải tự tìm lời giải.

Theo Trưởng bộ phận Bảo tồn và Kiểm soát môi trường thuộc Trung tâm Bản thảo của Thư viện Alexandria - ông Hossam al-Deeb, trong nhiều thập kỷ, Nhật Bản và Italy gần như thống trị thị trường giấy phục chế cao cấp.

Nhật Bản nổi tiếng nhờ các loại cây bản địa như Kozo cho sợi thực vật dài và dai đặc biệt, trong khi Italy sở hữu truyền thống sản xuất giấy hàng trăm năm với những bí quyết được lưu truyền qua nhiều thế hệ. Để rút ngắn khoảng cách, các chuyên gia bảo tồn Ai Cập đã sang Nhật Bản và Italy học tập công nghệ trước khi trở về phát triển vật liệu phù hợp với điều kiện trong nước.

Sau nhiều lần thử nghiệm, nhóm nghiên cứu phát hiện lợi thế lớn nhất nằm ngay tại Ai Cập: nguồn bông sợi dài chất lượng cao - từng được mệnh danh là "vàng trắng" của quốc gia Bắc Phi này. Thay vì sử dụng bông nguyên liệu, họ tận dụng các mảnh cotton trắng sạch từ các nhà máy may mặc. Giải pháp này không chỉ giảm chi phí mà còn loại bỏ nhu cầu sử dụng các chất tẩy trắng mạnh, giúp giấy đạt độ tinh khiết hóa học cao hơn.

Ông Soliman Ahmed - một trong những chuyên gia trực tiếp tham gia nghiên cứu - cho biết quá trình hoàn thiện công thức không chỉ dựa trên tính toán hóa học mà còn đòi hỏi kỹ năng thủ công rất tinh tế. Người làm giấy phải cảm nhận chính xác lượng nước, độ đặc của bột giấy và thao tác kéo khuôn để tạo nên những tờ giấy mỏng, nhẹ nhưng cực kỳ bền chắc. Kết quả là loại giấy gần như trong suốt, rất khó bị xé rách bằng tay và có thể hòa vào các trang bản thảo cũ mà gần như không để lại dấu vết sau khi phục chế.

Theo ông al-Deeb, sản phẩm đã được Tổ chức Tiêu chuẩn hóa và Chất lượng Ai Cập chứng nhận vượt các tiêu chuẩn quốc tế dành cho giấy lưu trữ. Thư viện Alexandria dự kiến sẽ cung cấp loại giấy này cho các trung tâm bảo tồn trên khắp Ai Cập, đồng thời hướng tới xuất khẩu cho các bảo tàng và cơ sở lưu trữ trên thế giới.

Bà Lamia Antar - Trưởng đơn vị sản xuất sợi chuyên dụng - cho biết hiệu quả kinh tế của dự án này rất rõ rệt. Trước đây, mỗi tờ giấy phục chế nhập khẩu có giá khoảng 6 USD, trong khi hiện nay chi phí sản xuất trong nước chỉ còn xấp xỉ 1 USD nhưng vẫn đạt cùng tiêu chuẩn chất lượng.

Ngoài giấy phục chế dành cho sách cổ, đơn vị hiện còn phát triển các dòng giấy dành cho nghệ sĩ mỹ thuật. Mọi vật liệu bổ sung trong quá trình phục chế đều tuân thủ nguyên tắc quốc tế về khả năng đảo ngược hoàn toàn, bảo đảm các can thiệp có thể được loại bỏ trong tương lai mà không làm ảnh hưởng đến hiện vật gốc.

Theo các chuyên gia, việc làm chủ công nghệ sản xuất giấy lưu trữ không chỉ giúp Ai Cập chủ động hơn trong bảo tồn kho tàng di sản đồ sộ của mình mà còn mở ra cơ hội đưa quốc gia này trở thành một trung tâm cung cấp vật liệu bảo tồn cho các bảo tàng và thư viện trên toàn thế giới.