Minh bạch, giúp giảm dần tâm lý “phòng thủ cực đoan” của dòng tiền

Tại Tọa đàm “Điểm tựa tài sản trong kỷ nguyên mới” diễn ra ngày 8/5 do Tạp chí điện tử Thời Trang Vàng tổ chức, ông Nguyễn Quang Huy, chuyên gia kinh tế, CEO Khoa Tài chính - Ngân hàng cho rằng, diễn biến tăng mạnh của giá vàng thời gian gần đây phản ánh rõ nét sự thay đổi trong tâm lý quản trị tài sản của dòng tiền nhiều hơn là sự dịch chuyển tuyệt đối giữa các kênh đầu tư.

Trong những giai đoạn kinh tế toàn cầu xuất hiện nhiều biến số khó dự báo, từ áp lực lạm phát, biến động giá dầu, căng thẳng địa chính trị cho tới rủi ro chuỗi cung ứng, nhà đầu tư thường có xu hướng ưu tiên các tài sản mang tính phòng thủ cao hơn. 

Vàng luôn giữ vai trò đặc biệt trong các chu kỳ như vậy bởi đây không chỉ là tài sản tài chính, mà còn là công cụ lưu giữ niềm tin và giá trị trong những thời điểm thị trường thiếu chắc chắn. “Dòng vốn đang có xu hướng tái cơ cấu mức độ rủi ro. Nhà đầu tư không còn ưu tiên mở rộng danh mục bằng đòn bẩy lớn như giai đoạn thanh khoản dồi dào trước đây, mà chuyển sang chiến lược giữ thanh khoản tốt hơn, tăng tỷ trọng tài sản an toàn hơn và chờ đợi sự rõ ràng hơn của chu kỳ kinh tế mới”, chuyên gia Nguyễn Quang Huy nhận định.

Ở góc độ sâu hơn, theo chuyên gia này, giá vàng tăng còn phản ánh trạng thái phòng thủ tâm lý của thị trường. Khi triển vọng tăng trưởng toàn cầu chưa thực sự ổn định, chi phí vốn còn neo cao và môi trường đầu tư chứa đựng nhiều biến số, dòng tiền thường tìm đến các tài sản có khả năng chống chịu tốt hơn trước biến động ngắn hạn.

Tuy vậy, nhà đầu tư cũng cần đặc biệt lưu ý rằng, vàng là tài sản phòng thủ chứ không phải tài sản “không có rủi ro”. Trong những giai đoạn biến động mạnh, giá vàng có thể tăng rất nhanh nhưng cũng có thể điều chỉnh mạnh khi tâm lý thị trường thay đổi hoặc khi các yếu tố địa chính trị hạ nhiệt. Vì vậy, việc phân bổ vào vàng cần dựa trên chiến lược quản trị tài sản dài hạn thay vì tâm lý mua đuổi theo biến động ngắn hạn.

Giải thích lý do giá vàng trong nước thường xuyên cao hơn giá vàng thế giới, TS Lê Ngọc Dũng, Chủ tịch Hội Mỹ nghệ Kim hoàn Đá quý Việt Nam cho rằng, nguyên nhân đến từ nhiều yếu tố, trong đó có cơ chế quản lý, nguồn cung và mức độ liên thông với thị trường quốc tế.

Sau hơn một thập kỷ thực hiện Nghị định 24 năm 2012 về quản lý hoạt động kinh doanh vàng, năm 2024, Chính phủ đã ban hành Nghị định 232 nhằm thay thế, điều chỉnh nhiều nội dung quan trọng, góp phần xử lý một số vấn đề như xóa bỏ dần tình trạng độc quyền trong kinh doanh vàng miếng, mở rộng hoạt động xuất nhập khẩu và tạo điều kiện nhập khẩu vàng nguyên liệu cho sản xuất.

“Tuy nhiên, giá vàng trong nước luôn cao hơn thế giới còn xuất phát từ thực tế thị trường trong nước chưa liên thông hoàn toàn với thị trường quốc tế. Nguyên nhân chênh lệch giá vàng đến từ nhiều yếu tố, nhưng cốt lõi vẫn là sự thiếu minh bạch về thông tin, thiếu liên thông với thị trường quốc tế và nguồn cung chưa được điều tiết hợp lý”, ông Lê Ngọc Dũng nhấn mạnh.

Từ góc độ dòng tiền, ông Nguyễn Quang Huy, cho rằng, giai đoạn 2025 - 2026 ghi nhận giá vàng trong nước và thế giới tăng mạnh, trong khi thị trường bất động sản đã trải qua giai đoạn tăng trưởng nóng, giá nhà ở nhiều nơi vượt quá khả năng chi trả của đại đa số người dân. Cùng với đó, lãi suất huy động từ cuối năm 2025 có xu hướng tăng trở lại, khiến thanh khoản bất động sản chịu thêm áp lực, nhất là ở phân khúc cao cấp và hạng sang.

Dù vậy, ông Nguyễn Quang Huy cho rằng, không nên nhìn nhận đơn giản là dòng tiền đã rút hẳn khỏi bất động sản để chuyển sang vàng. “Tôi cho rằng, dòng tiền chưa rút hẳn khỏi bất động sản mà đang trong quá trình tái cơ cấu danh mục đầu tư”, ông Huy nêu quan điểm. Theo ông, một phần dòng tiền chuyển sang gửi tiết kiệm, một phần tìm đến chứng khoán, trái phiếu doanh nghiệp khi niềm tin dần phục hồi. Trong bối cảnh cả vàng và bất động sản đều ở vùng giá cao, nhà đầu tư có xu hướng thận trọng hơn, hạn chế đòn bẩy tài chính và ưu tiên trạng thái phòng thủ.

Sàn vàng Quốc gia và bài toán niềm tin

Theo TS Lê Ngọc Dũng, sàn giao dịch vàng không chỉ là thêm một nơi mua bán vàng, mà quan trọng hơn là tạo cơ chế hình thành giá minh bạch, có tính tham chiếu, qua đó góp phần giảm tâm lý hoang mang của người dân trước tình trạng mỗi nơi một giá.

“Nếu có Sàn giao dịch vàng Quốc gia và được liên thông với thị trường quốc tế, sẽ tạo ra mức giá tham chiếu minh bạch hơn, ổn định nguồn cung hơn và tạo niềm tin lớn hơn cho thị trường. Bên cạnh đó, sàn giao dịch vàng có thể góp phần huy động nguồn vàng đang nằm trong dân, đưa vào lưu thông và phục vụ phát triển kinh tế”, ông Lê Ngọc Dũng cho rằng.

Tuy nhiên, các chuyên gia cũng cho rằng đây là vấn đề cần được cân nhắc kỹ lưỡng. TS Nguyễn Minh Phong, chuyên gia kinh tế, đánh giá Sàn giao dịch vàng là một thể chế tài chính đặc biệt, có tính hai mặt. Mặt tích cực là tăng minh bạch, tăng tính tổ chức, giảm đầu cơ và củng cố niềm tin thị trường. Nhưng nếu quản lý không tốt, rủi ro có thể rất lớn.“Vấn đề không nằm ở việc có lập sàn vàng hay không, mà là lập như thế nào, quản lý ra sao và lộ trình thực hiện có đồng bộ hay không”, TS Nguyễn Minh Phong nhấn mạnh.

Một số ý kiến cho rằng, nếu vận hành thiếu kiểm soát, sàn vàng có thể trở thành nơi đầu cơ, lướt sóng, sử dụng đòn bẩy quá mức, thậm chí phát sinh tội phạm tài chính, thao túng giá, tạo cung - cầu ảo. Ngoài ra, nếu phải nhập khẩu vàng để đáp ứng nhu cầu thị trường, áp lực lên tỷ giá và dự trữ ngoại hối quốc gia cũng là vấn đề không thể xem nhẹ.

Ở tầm nhìn dài hạn, điều quan trọng nhất không chỉ là xây dựng một sàn giao dịch hiện đại, mà là hình thành một hệ sinh thái tài chính minh bạch, nơi nhà đầu tư có thể tiếp cận dữ liệu chuẩn hóa, quản trị rủi ro tốt hơn và nâng cao chất lượng quyết định đầu tư.

Ở góc độ pháp lý, luật sư Hoàng Minh Hiển, Phó Chủ nhiệm Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội cho rằng, thị trường tài sản hiện nay đang xuất hiện nhiều mô hình huy động vốn dưới hình thức hợp tác đầu tư, ủy thác đầu tư, góp vốn nội bộ hoặc huy động tài chính cộng đồng trên mạng xã hội. Trong khi đó, cơ chế giám sát và quản lý đối với các mô hình này chưa thực sự đầy đủ.

“Lỗ hổng lớn hiện nay là quy định pháp luật chưa theo kịp tốc độ phát triển của mô hình tài chính công nghệ và mạng xã hội. Không ít trường hợp hứa hẹn lợi nhuận lên tới 30 - 40% mỗi năm để thu hút nhà đầu tư. Thực tế đã có nhiều mô hình lấy tiền của người sau trả lãi cho người trước, tiềm ẩn nguy cơ đổ vỡ rất lớn”, luật sư Hoàng Minh Hiển cảnh báo.

Từ đó, ông Hoàng Minh Hiển cho rằng, nếu xây dựng Sàn giao dịch vàng Quốc gia, cần đặc biệt chú ý đến các nhóm vấn đề như kiểm soát nguồn gốc vàng, kiểm soát dòng tiền để phòng ngừa rửa tiền, giám sát giao dịch nhằm phát hiện thao túng giá, bảo vệ nhà đầu tư và có chế tài đủ mạnh đối với hành vi vi phạm. Đặc biệt, các doanh nghiệp tham gia thị trường phải đáp ứng điều kiện về vốn, kiểm toán, công bố thông tin, cơ chế bảo hiểm và năng lực thanh toán.

Cùng với hoàn thiện thể chế, nhiều chuyên gia cho rằng, dữ liệu và công nghệ sẽ là nền tảng quan trọng để quản lý tài sản trong giai đoạn mới. Với thị trường vàng, yêu cầu đặt ra không chỉ là kiểm soát giao dịch, mà còn phải số hóa, định danh sản phẩm, doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh vàng; quản lý rõ nguồn gốc, chất lượng, hàm lượng và dòng lưu thông của sản phẩm.