Điều này buộc chính phủ nước này phải triển khai hàng loạt biện pháp khẩn cấp, từ hỗ trợ giá, cắt giảm thuế cho đến xây dựng kịch bản phân phối nhiên liệu theo mức độ ưu tiên.

Nguồn cung căng thẳng, giá nhiên liệu leo thang

Theo kênh 9 News Australia, tình trạng thiếu hụt xăng dầu tại Australia đang trở nên rõ rệt khi nhiều trạm nhiên liệu cạn hàng, trong khi giá cả tăng mạnh. Giá xăng không chì đã vượt 2,6 AUD/lít (khoảng 48.000 VND/lít), còn dầu diesel vượt mốc 3 AUD/lít trên toàn quốc.

Chính phủ Australia thừa nhận nguồn cung đang chịu áp lực lớn dù vẫn duy trì dự trữ nhất định. Bộ trưởng Năng lượng Chris Bowen cho biết nước này hiện có khoảng 9 ngày dự trữ xăng và khoảng một tháng dự trữ diesel, trong khi trước đó các kho dự trữ khẩn cấp từng được công bố lên tới hàng chục ngày.

Theo trang Al Jazeera, giá dầu thô quốc tế đã vượt 116 USD/thùng - mức cao nhất trong gần hai tuần - sau khi xung đột leo thang, kéo theo giá nhiên liệu tại Australia tăng mạnh. Cơ quan giám sát cạnh tranh nước này ghi nhận giá xăng và dầu diesel tại 5 thành phố lớn đã tăng lần lượt 8% và 10% chỉ trong một tuần.

Một phần nguyên nhân là do Australia phụ thuộc lớn vào nhập khẩu, với khoảng 80% nhu cầu nhiên liệu tinh chế đến từ nước ngoài.

Kích hoạt kế hoạch 4 cấp độ ứng phó khủng hoảng

Theo ABC News, trước nguy cơ gián đoạn nguồn cung, chính phủ Australia đã thông qua “Kế hoạch an ninh nhiên liệu quốc gia” gồm 4 cấp độ, nhằm điều phối phản ứng trong từng tình huống.

Ở cấp độ 1, hoạt động cung ứng diễn ra bình thường. Tuy nhiên, Australia hiện đã chuyển sang cấp độ 2, trong đó chính phủ tập trung đảm bảo dòng chảy nhiên liệu, tăng cường nhập khẩu từ các đối tác và kêu gọi người dân tự nguyện tiết kiệm nhiên liệu.

Thủ tướng Anthony Albanese nhấn mạnh mục tiêu trước mắt là giữ cho Australia tiếp tục vận hành, đồng thời cảnh báo tác động sẽ càng nghiêm trọng nếu xung đột kéo dài.

Ở cấp độ 3, chính phủ có thể triển khai các biện pháp mạnh hơn như định hướng phân phối nhiên liệu tới các lĩnh vực trọng yếu, khuyến khích làm việc từ xa, sử dụng phương tiện công cộng hoặc hạn chế tiêu thụ.

Đến cấp độ 4 - kịch bản xấu nhất - nhiên liệu sẽ được phân phối theo kế hoạch, ưu tiên cho các dịch vụ thiết yếu như y tế, cứu hộ, hạ tầng và các nhu cầu sinh tồn. Việc phân bổ hoặc hạn chế tiêu dùng có thể được áp dụng bắt buộc.

Tuy nhiên, vẫn còn bất đồng giữa các bang về thời điểm áp dụng các biện pháp như phân phối hạn chế. Một số lãnh đạo cho rằng chỉ nên áp dụng ở cấp độ cuối, trong khi số khác cho rằng cần chuẩn bị sớm hơn.

Chính phủ tung gói hỗ trợ

Song song với các kịch bản ứng phó, chính phủ Australia đã triển khai nhiều biện pháp nhằm giảm áp lực trước mắt.

Chính phủ sẽ sử dụng ngân sách để bảo lãnh chi phí nhập khẩu nhiên liệu thông qua Cơ quan tín dụng xuất khẩu của Chính phủ Australia (EFA), qua đó khuyến khích các nhà cung cấp đưa thêm tàu chở nhiên liệu vào nước này.

Thủ tướng Albanese cho biết động thái này không chỉ nhằm hạ giá mà còn đảm bảo nguồn cung liên tục.

Ngoài ra, chính phủ quyết định giảm một nửa thuế tiêu thụ nhiên liệu từ ngày 1/4 đến 30/6, giúp giảm khoảng 26,3 xen/lít, tương đương tiết kiệm gần 19 AUD cho mỗi bình xăng dung tích 65 lít.

Chính phủ cũng xem xét tạm dừng hoặc giảm các loại thuế liên quan đến vận tải, trong đó có phí sử dụng đường đối với xe tải hạng nặng.

Tuy nhiên, một số chuyên gia cho rằng hiệu quả của việc giảm thuế có thể hạn chế khi giá dầu thế giới tăng quá nhanh. Đại diện Hiệp hội Ô tô Quốc gia Australia nhận định không phải thuế mà chính giá dầu mới là yếu tố đẩy giá lên.

Doanh nghiệp lo chi phí lan sang giá tiêu dùng

Giới doanh nghiệp cảnh báo chi phí nhiên liệu tăng cao đang gây áp lực lớn lên chuỗi cung ứng, đặc biệt là ngành vận tải.

Phòng Thương mại và Công nghiệp Australia (ACCI) kêu gọi giảm thuế đối với phương tiện hạng nặng, hiện ở mức 32,4 xen/lít và mang lại khoảng 3 tỷ AUD mỗi năm cho ngân sách. Theo tổ chức này, việc giảm thuế sẽ giúp kiểm soát chi phí logistics và hạn chế đà tăng giá hàng hóa tiêu dùng.

“Điều đó sẽ giúp giảm áp lực lên giá thực phẩm và hàng thiết yếu, đồng thời hạn chế tác động lạm phát”, đại diện ACCI Andrew McKellar cho biết.

ACCI cũng đề xuất một kế hoạch 4 điểm, bao gồm tăng nguồn cung từ Trung Đông, cải thiện phân phối trong nước, quản lý nhu cầu và hỗ trợ doanh nghiệp vượt qua khủng hoảng.

Người dân được khuyến khích tiết kiệm, một số bang miễn phí giao thông công cộng.

Để giảm áp lực tiêu thụ nhiên liệu, chính phủ liên bang và các bang đang triển khai nhiều biện pháp thay đổi hành vi người dân.

Thủ tướng Albanese khẳng định không muốn áp dụng các biện pháp bắt buộc kiểu thời COVID-19, mà ưu tiên ý thức tự giác của người dân trong việc sử dụng nhiên liệu hợp lý.

Trong khi đó, bang Victoria sẽ miễn phí toàn bộ hệ thống giao thông công cộng - bao gồm tàu điện, xe điện và xe buýt - trong vòng một tháng kể từ ngày 31/3. Trong khi đó, bang Tasmania thậm chí kéo dài chính sách này đến hết tháng 7, áp dụng cho cả xe buýt và phà. Đây được xem là giải pháp nhằm giảm nhu cầu sử dụng phương tiện cá nhân, qua đó tiết kiệm nhiên liệu cho các lĩnh vực thiết yếu.

Các chuyên gia cũng khuyến nghị các biện pháp như làm việc từ xa, giảm tốc độ lái xe và tăng cường sử dụng phương tiện công cộng, tương tự khuyến nghị của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA).

Lo ngại thiếu minh bạch và nguy cơ thiếu hụt kéo dài

Dù kế hoạch tổng thể đã được đưa ra, một số ngành nghề, đặc biệt là nông nghiệp, cho rằng các chính sách hiện tại vẫn thiếu rõ ràng.

Liên đoàn Nông dân bang Victoria cảnh báo nếu không có cơ chế ưu tiên cụ thể, nông dân có thể bị đẩy xuống cuối danh sách, ảnh hưởng đến hoạt động gieo trồng, thu hoạch và vận chuyển.

Trong khi đó, phe đối lập cho rằng chính phủ vẫn chưa đưa ra lộ trình rõ ràng để đảm bảo nhiên liệu đến được các trạm xăng đang cạn kiệt.

Dù kế hoạch 4 cấp độ được đánh giá là bước đi tích cực, nhiều ý kiến nhận định vẫn cần chi tiết hơn để đảm bảo khả năng ứng phó nếu khủng hoảng tiếp tục kéo dài.

Bài toán cân bằng giữa nguồn cung và ổn định kinh tế

Australia đang đối mặt với bài toán kép: vừa phải đảm bảo nguồn cung nhiên liệu trong bối cảnh phụ thuộc nhập khẩu, vừa phải kiểm soát tác động lan rộng đến nền kinh tế.

Chính phủ nước này cho biết sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các đối tác quốc tế để đảm bảo nguồn cung, đồng thời duy trì cách tiếp cận điều phối thống nhất trên toàn quốc nhằm tránh tình trạng “mạnh ai nấy làm” như trong đại dịch COVID-19.

“Chúng tôi đang đối mặt với nhiều bất định, nhưng điều quan trọng là đảm bảo người dân biết rằng chính phủ đã chuẩn bị”, Thủ tướng Albanese nhấn mạnh.