Địa hình hiểm trở, thời tiết khắc nghiệt, thông tin từ nhân chứng lịch sử ngày càng ít đi nhưng các cán bộ, chiến sĩ vẫn kiên trì từng bước, từng dấu vết với quyết tâm sớm đưa các anh hùng liệt sĩ về an nghỉ cùng đồng đội.

Gian nan những chuyến hành quân

  Theo chân đoàn khảo sát, tìm kiếm hài cốt liệt sĩ của Ban Chỉ huy Quân sự phường Nam Nha Trang vào khu vực gộp Bệnh xá - Khu Căn cứ cách mạng Đồng Bò, chúng tôi có hơn 2 giờ hành quân bộ để tiếp cận vị trí. Đường rừng chủ yếu là những con dốc đứng, nhiều đoạn bị dây gai phủ kín, che khuất lối đi. Càng lên cao, thể lực càng giảm nhưng các thành viên trong đoàn vẫn động viên, dìu nhau vượt qua những đoạn đường khó.

Gần đến đỉnh, đoàn phải men theo những tảng đá lớn. Người đi sau chuyền tư trang cho người đi trước để hỗ trợ nhau vượt qua các mỏm đá an toàn. Trong ánh mắt mỗi người vẫn hiện rõ sự tập trung và quyết tâm khi thực hiện nhiệm vụ tìm kiếm đồng đội đã hy sinh.

Quên đi cơn đau do chấn thương, chiến sĩ Nguyễn Khánh Trường, Dân quân thường trực phường Nam Nha Trang vẫn cùng đồng đội băng rừng, vượt những vách đá và dốc hiểm trở để tiếp cận các vị trí có thông tin về hài cốt liệt sĩ. Đến giờ nghỉ trưa, đồng đội mới phát hiện đầu gối anh bị thương, chảy máu. Sau khi được quân y sơ cứu, anh Trường chia sẻ: “Lúc làm nhiệm vụ tôi chỉ tập trung tiến về phía trước nên không cảm thấy đau, chỉ mong sớm đưa được hài cốt các anh hùng liệt sĩ trở về”.

Trong những chuyến xuyên rừng, chiếc ba lô trên vai mỗi chiến sĩ luôn được chuẩn bị đầy đủ tư trang, lương thực và nước uống. Để tránh lạc hướng trên những tuyến đường mới mở, đoàn tỉ mỉ đánh dấu trên từng hòn đá, gốc cây lớn.

Đại úy Phùng Nhật Hoàng, Trợ lý Chính trị Ban Chỉ huy Quân sự phường Nam Nha Trang cho biết, những chuyến mở đường lên các vách núi cao khó tránh khỏi côn trùng, gai nhọn hay những chấn thương trong quá trình di chuyển. Tuy nhiên, sự đồng hành của đồng đội và các nhân chứng lịch sử tiếp thêm động lực để mỗi thành viên hoàn thành nhiệm vụ. “Đó không chỉ là nhiệm vụ được giao mà còn là mệnh lệnh từ trái tim, là trách nhiệm của thế hệ hôm nay đối với những người đã ngã xuống”, Đại úy Phùng Nhật Hoàng chia sẻ.

Địa hình và địa vật được nhân chứng cung cấp nhiều khi có sự khác biệt so với thực tế khiến việc xác định vị trí gặp không ít khó khăn. Có những hang đá, đoàn phải khoanh vùng, mở rộng phạm vi tìm kiếm trong nhiều ngày. Từng dấu vết, di vật, vật dụng sinh hoạt của thời chiến được quan sát, kiểm tra kỹ lưỡng. Khi phát hiện những dấu hiệu nghi vấn, lực lượng tìm kiếm tập trung rà soát từng khu vực. Cứ như vậy, các đoàn tìm kiếm lần lượt đi qua những cánh rừng, sườn núi, kiên trì xác minh từng dấu vết với tinh thần trách nhiệm cao nhất.

Sau nhiều ngày rà soát tại căn cứ Đồng Bò, khu vực gộp Bệnh xá, đoàn tìm kiếm của phường Nam Nha Trang phát hiện một phần hài cốt. Lực lượng chức năng lập tức khoanh vùng hiện trường, báo cáo cấp trên. Đoàn công tác của Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Khánh Hòa sau đó phối hợp Trung tâm Pháp y tỉnh thuộc Sở Y tế Khánh Hòa có mặt tại thực địa để triển khai các bước nghiệp vụ.

Kết thúc hành trình hơn 2 giờ băng rừng, leo núi, ông Huỳnh Tấn Quang, Trung tâm Pháp y tỉnh Khánh Hòa tiếp cận cửa hang đá Bệnh xá. Ông cùng các chiến sĩ phải dùng dây tụt xuống lòng hang sâu, thiếu ánh sáng và không khí. Qua kiểm tra ban đầu, pháp y xác định đây là mẫu hài cốt người song để đưa ra kết luận chính xác vẫn cần trải qua nhiều quy trình thẩm định nghiêm ngặt.

Trong “Chiến dịch 500 ngày đêm”, ông Quang còn trực tiếp tham gia lấy mẫu sinh phẩm ADN tại các nghĩa trang liệt sĩ trên địa bàn tỉnh. Theo ông, việc lựa chọn những mẫu sinh phẩm có giá trị di truyền cao như răng, xương đùi để niêm phong, gửi về trung tâm giám định là khâu đặc biệt quan trọng. “Lần đầu tham gia chiến dịch, trực tiếp tiếp xúc với các phần hài cốt, tôi luôn tự dặn mình phải chỉn chu trong từng thao tác. Đây không chỉ là công việc chuyên môn mà còn là sự tri ân, là trách nhiệm thiêng liêng của lớp trẻ đối với Tổ quốc”, ông Quang chia sẻ.

Mệnh lệnh từ trái tim

Tiếp tục mở rộng phạm vi tìm kiếm, đoàn công tác phường Nam Nha Trang phát hiện thêm một số mảnh xương nghi là răng, xương hàm cùng các di vật chiến trường như vỏ đồ hộp, mảnh vỏ đạn...

Trực tiếp tham gia đoàn tìm kiếm, ông Nguyễn Văn Minh, Chủ tịch UBND phường Nam Nha Trang cho biết, địa phương đang rà soát, tổng hợp dữ liệu thu thập từ thực địa để triển khai các bước tiếp theo với phương châm “làm đến đâu chắc đến đó, bảo đảm an toàn tuyệt đối cho lực lượng tham gia”. Do địa hình căn cứ Đồng Bò có độ dốc lớn, trơn trượt, các đơn vị đang tranh thủ thời tiết thuận lợi để hoàn thành công việc trước mùa mưa lũ.

Xác định đây là nhiệm vụ chính trị quan trọng, lâu dài, công tác chuẩn bị từ cơ sở vật chất, hậu cần đến quy trình kỹ thuật đều được thực hiện nghiêm túc theo quy định của Bộ Quốc phòng. Thượng tá Trần Đức Minh, Phó Chủ nhiệm Chính trị Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Khánh Hòa cho rằng, mỗi chuyến đi vào vùng núi cao hiểm trở là một thử thách. Cán bộ, chiến sĩ không chỉ phải chuẩn bị đầy đủ tư trang, thuốc men, phương tiện cấp cứu để bảo đảm an toàn mà quan trọng nhất là phải giữ vững ý chí, quyết tâm hoàn thành nhiệm vụ.

Đến nay, “Chiến dịch 500 ngày đêm” tại Khánh Hòa đạt những kết quả bước đầu đáng ghi nhận. Công tác lấy mẫu sinh phẩm hài cốt liệt sĩ tại các nghĩa trang hoàn thành sớm 17 ngày so với kế hoạch của tỉnh. Toàn tỉnh đã hoàn thành khai quật 2.124 phần mộ liệt sĩ chưa xác định được thông tin tại 7 nghĩa trang, thu thập 1.240 mẫu sinh phẩm đủ điều kiện phục vụ giám định ADN.

Song song với đó, các lực lượng đã tìm kiếm, quy tập được 6 hài cốt liệt sĩ; đang hoàn thiện hồ sơ quy tập tại các khu vực Phan Rang, Đông Hải, Bác Ái Tây, Phước Hữu và khảo sát thêm 4 phần mộ tại khu vực Vạn Ninh.

Khó khăn lớn nhất hiện nay là nguồn thông tin từ các nhân chứng lịch sử ngày càng ít, nhất là đối với những trường hợp hy sinh trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp cách đây 80 năm. Tuy nhiên, các lực lượng làm nhiệm vụ khẳng định sẽ tiếp tục kiên trì tìm kiếm, xác minh thận trọng, bảo đảm tính chính xác trước khi đưa các anh về an nghỉ.

Đại tá Võ Văn Viên, Phó Chính ủy Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Khánh Hòa nhấn mạnh: “Chiến dịch 500 ngày đêm không đơn thuần là một nhiệm vụ quy tập mà là hành trình xuất phát từ tình đồng chí, nghĩa đồng bào. Dù phía trước còn nhiều gian khó, với tinh thần trách nhiệm cao nhất cùng đạo lý ‘Uống nước nhớ nguồn’, cán bộ, chiến sĩ vẫn sẽ bền bỉ thực hiện nhiệm vụ, tất cả vì mục tiêu đưa các anh hùng liệt sĩ đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc trở về an nghỉ trọn vẹn, trang nghiêm trong lòng đất mẹ”.