Cuộc đối đầu quân sự giữa Mỹ, Israel và Iran tạm thời lắng xuống, nhưng theo chuyên gia Ivan Timofeev - Giám đốc Chương trình của Câu lạc bộ Valdai (Nga) trong bài viết trên trang RT.com, đây mới chỉ là khoảng lặng mong manh trước nguy cơ bùng phát một vòng xung đột mới, trong đó ngoại giao, răn đe quân sự và vấn đề hạt nhân tiếp tục là những yếu tố quyết định.

Ngay khi chiến dịch quân sự của Mỹ và Israel nhằm vào Iran bắt đầu, giới phân tích đã rút ra nhiều bài học, từ việc các lệnh trừng phạt thường mở đường cho hành động quân sự, sức ép đối với Iran sẽ kéo dài, cho tới việc nhượng bộ không đủ để chấm dứt đối đầu. Khi giao tranh tạm ngừng, theo ông Timofeev, có thể nhìn rõ thêm bảy bài học mới.

1. Không thể đánh bại Iran bằng sức mạnh quân sự đơn thuần

Bài học đầu tiên là ngay cả một cường quốc cũng có thể phải lùi bước nếu cái giá của chiến tranh trở nên quá lớn. Lịch sử từng chứng kiến Mỹ rút khỏi Afghanistan và Việt Nam, hay Liên Xô rời Afghanistan sau nhiều năm sa lầy.

Trong cuộc khủng hoảng Vùng Vịnh vừa qua, Mỹ và Israel gây thiệt hại đáng kể cho Iran nhưng không thể đánh bại hoàn toàn đối thủ. Khi nhận thấy nguy cơ leo thang, đặc biệt nếu tiến hành chiến dịch trên bộ, Washington và Tel Aviv đã lựa chọn dừng lại và quay trở lại con đường ngoại giao thay vì tiếp tục theo đuổi mục tiêu "hủy diệt" Iran.

2. Ngoại giao vẫn phát huy hiệu quả

Khác với nhiều cuộc chiến trong thế kỷ 20 kết thúc bằng thất bại hoàn toàn của một bên, cuộc đối đầu với Iran cho thấy các bên vẫn có thể đạt được một thỏa hiệp tạm thời thông qua đàm phán và những nhượng bộ nhất định, dù các bất đồng cốt lõi vẫn chưa được giải quyết.

3. Khả năng chịu tổn thất quyết định cục diện chiến tranh

Theo tác giả, chiến tranh không chỉ được quyết định bởi quy mô tổn thất mà còn bởi mức độ sẵn sàng chấp nhận những tổn thất đó.

Mỹ và Israel không muốn gánh chịu thương vong lớn nếu mở chiến dịch trên bộ khi chưa chắc chắn về khả năng chiến thắng. Trong khi đó, Iran cho thấy họ chấp nhận tổn thất nặng nề hơn, từ thương vong dân sự cho tới việc nhiều nhân vật cấp cao bị ám sát, nhưng bộ máy nhà nước vẫn tiếp tục vận hành.

4. Một yếu tố khác giúp Iran trụ vững là quá trình chuẩn bị lâu dài

Trong nhiều thập niên, Iran đã xây dựng lực lượng vũ trang, cơ quan an ninh, hệ thống chỉ huy và nền kinh tế theo hướng có thể duy trì hoạt động trong điều kiện chiến tranh kéo dài. Dù mô hình này khiến chi phí thời bình cao hơn, nó lại chứng minh hiệu quả khi xảy ra khủng hoảng.

Israel cũng duy trì trạng thái sẵn sàng quân sự cao, còn nhiều quốc gia khác như Trung Quốc, Nga hay các nước phương Tây cũng đang tăng cường khả năng chống chịu trước nguy cơ xung đột kéo dài.

5. Vũ khí hạt nhân không giải quyết được vấn đề

Theo ông Timofeev, nỗi sợ Iran trở thành cường quốc hạt nhân là một trong những lý do dài hạn khiến Mỹ và Israel kiềm chế nước này. Nếu Iran đã sở hữu vũ khí hạt nhân thì một cuộc tấn công táo bạo như vậy khó có thể xảy ra, trong khi một thành tựu của chiến dịch chống Iran là đã làm trì hoãn tiến trình sở hữu vũ khí hạt nhân của Tehran.

Đồng thời, cả Mỹ và Israel đều không nghiêm túc xem xét việc sử dụng vũ khí hạt nhân để leo thang hơn nữa hoặc đánh bại Iran.

Về mặt kỹ thuật, cả hai đều có khả năng thực hiện các cuộc tấn công hạt nhân quy mô lớn hoặc các cuộc tấn công chính xác riêng lẻ bằng đầu đạn chiến thuật, nhưng một bước đi như vậy sẽ bị lên án và vẫn có thể không mang lại chiến thắng. Iran sẽ có cơ hội duy trì sự ổn định và kiểm soát ngay cả sau nhiều cuộc tấn công hạt nhân và sự phá hủy các thành phố hoặc cơ sở hạ tầng riêng lẻ, và quyết tâm của nước này thậm chí có thể tăng lên một mức độ mới và khó lường.

Vũ khí hạt nhân có thể gây ra thiệt hại khổng lồ. Nhưng chúng không tự động phá hủy quốc gia mục tiêu, đặc biệt là một quốc gia đã dành hàng thập kỷ để chuẩn bị chống lại cuộc tấn công, và điều này tạo ra sự không chắc chắn.

Trong một số cuộc xung đột, tầm quan trọng chính trị của vũ khí hạt nhân có thể bị giảm bớt, đồng thời, sự cám dỗ sử dụng chúng chỉ để gây thiệt hại lại có thể gia tăng.

6. Chiến tranh thông tin là chưa đủ

Tác giả cho rằng dù Mỹ có ưu thế vượt trội về truyền thông, công nghệ và ảnh hưởng toàn cầu, các chiến dịch tuyên truyền và tâm lý chiến vẫn không đủ để làm lung lay quyết tâm của Iran.

Ngược lại, các chiến dịch thông tin của Tehran cũng chỉ đạt hiệu quả hạn chế. Sự xuất hiện của nội dung giả mạo do AI tạo ra ngày càng nhiều nhưng vẫn chưa trở thành "vũ khí vạn năng".

7. Kết thúc chiến tranh khó hơn nhiều so với khởi đầu

Việc phát động chiến dịch quân sự tương đối dễ dàng, nhưng rút lui khi chưa đạt được toàn bộ mục tiêu luôn đi kèm rủi ro chính trị và ngoại giao. Theo tác giả, Mỹ và Israel đã lựa chọn dừng lại đúng thời điểm để tránh một cuộc chiến kéo dài, trong khi Iran giữ được bộ máy nhà nước và tránh được một cuộc đối đầu hủy diệt.

Dù vậy, sự cân bằng hiện nay vẫn rất mong manh. Theo chuyên gia Timofeev, khi điều kiện thay đổi, xung đột hoàn toàn có thể bùng phát trở lại, và vòng đối đầu tiếp theo có nguy cơ còn khốc liệt hơn vòng đầu tiên.