Từ ngày 7 đến hết ngày 26/9, UBND phường Hoàn Kiếm phối hợp UBND phường Cửa Nam (Hà Nội) tổ chức lấy ý kiến cộng đồng dân cư về phương án điều chỉnh cục bộ Quy hoạch phân khu đô thị khu vực hồ Hoàn Kiếm và phụ cận.

Giá trị không nằm ở công trình riêng lẻ

Theo KTS Đào Ngọc Nghiêm, Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch Phát triển đô thị Việt Nam, khu vực hồ Hoàn Kiếm là một trong những không gian đặc biệt nhất của Thủ đô. Hồ Hoàn Kiếm không chỉ là trung tâm của Thủ đô mà còn mang ý nghĩa biểu tượng đối với cả nước.Chính vì vậy, mỗi thay đổi về quy hoạch, kiến trúc hay cảnh quan tại đây đều cần được cân nhắc kỹ lưỡng.

Trong bối cảnh Hà Nội đang nghiên cứu định hướng phát triển với tầm nhìn dài hạn, KTSĐào Ngọc Nghiêm cho rằng, việc xem xét, điều chỉnh quy hoạch khu vực hồ Hoàn Kiếm là cần thiết. Tuy nhiên, đây không phải một không gian có thể bắt đầu nghiên cứu từ con số 0.

Qua nhiều giai đoạn phát triển của Hà Nội, hồ Hoàn Kiếm luôn giữ vị trí đặc biệt trong các đồ án quy hoạch. Do vậy, từ hàng chục năm trước, khu vực này đã được nghiên cứu khá sâu về kiến trúc, cảnh quan, hạ tầng, giao thông, cây xanh và mặt nước. Khoảng giữa những năm 1990, Hà Nội đã có quy hoạch khu vực hồ Hoàn Kiếm và phụ cận. Sau đó, nhiều đề tài khoa học, đồ án quy hoạch chi tiết và thiết kế đô thị tiếp tục được thực hiện.

Theo ông Đào Ngọc Nghiêm, các nghiên cứu không chỉ dừng ở tổ chức không gian đô thị mà còn đi sâu vào từng yếu tố cụ thể như bảo tồn công trình kiến trúc, khai thác quỹ đất ven hồ, chỉnh trang hạ tầng kỹ thuật, tổ chức cây xanh, mặt nước hay tôn vinh những công trình đặc trưng như Tháp Rùa, Tháp Bút, đền Ngọc Sơn. Cùng với đó, những tuyến phố quan trọng như Hàng Khay, Tràng Tiền, Tràng Thi, Đinh Tiên Hoàng cũng từng được nghiên cứu thiết kế đô thị, chỉnh trang kiến trúc.

“Có thể nói gần 50 năm qua, khu vực hồ Hoàn Kiếm đã được nghiên cứu rất kỹ. Vì vậy, khi đặt ra yêu cầu điều chỉnh trong giai đoạn mới, việc đầu tiên phải làm là nhận diện đầy đủ những giá trị đã có", KTS Đào Ngọc Nghiêm nhấn mạnh.

Nguyên Kiến trúc sư trưởng TP Hà Nội cho rằng giá trị của hồ Hoàn Kiếm không nằm ở một vài công trình riêng lẻ mà là tổng hòa của không gian công cộng, kiến trúc, di sản, cây xanh, mặt nước và hệ thống giao thông bao quanh. Mỗi yếu tố đều hình thành, biến đổi qua nhiều thời kỳ và gắn với ký ức đô thị của nhiều thế hệ.

Ông Nghiêm cho hay đã có không ít ý tưởng, dự án quanh hồ được nghiên cứu công phu, thậm chí tổ chức thi tuyển và lựa chọn phương án, nhưng cuối cùng không thể triển khai. "Chúng ta phải biết cái gì cần kế thừa, cái gì có thể thay đổi và vì sao những đề xuất trước đây không thực hiện được. Nếu không nhìn lại những bài học đó thì rất dễ lặp lại", ông Nghiêm nói.

KTS Đào Ngọc Nghiêm cho rằng phương án kiến trúc khu vực hồ Hoàn Kiếm cần bảo đảm hài hòa yếu tố văn hiến, văn minh, sáng tạo.Trong đó, văn hiến là những giá trị lịch sử, văn hóa, truyền thống đã được hình thành và bồi đắp qua nhiều thế hệ. Văn minh là khả năng học hỏi những kinh nghiệm tiến bộ của thế giới. Còn sáng tạo là cách Hà Nội tìm ra lời giải mới phù hợp với nhu cầu phát triển trong tương lai.

"Mỗi giai đoạn đều để lại dấu ấn. Điều quan trọng là làm sao để các lớp kiến trúc tạo thành một mạch lịch sử liên tục, hài hòa, chứ không bị đứt gãy”, ông Nghiêm nhìn nhận.

Đánh giá đầy đủ giá trị của từng công trình

Một nội dung khác đang nhận được nhiều sự quan tâm là đề xuất hạ giải, cải tạo một số công trình quanh hồ Hoàn Kiếm, KTS Đào Ngọc Nghiêm nhìn nhận câu chuyện cải tạo hay thay đổi các công trình tại đây không phải vấn đề mới, trong quá khứ nhiều phương án đã từng được đặt ra đối với trụ sở UBND thành phố, nhà bưu điện và một số công trình khác.

Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch Phát triển đô thị Việt Nam cho rằng, có những công trình sau khi chỉnh trang tạo hiệu quả tích cực đối với cảnh quan, nhưng ngược lại cũng có phương án dù đã được nghiên cứu, lựa chọn nhưng cuối cùng chưa thể triển khai. Trụ sở HĐND, UBND thành phố là một trường hợp như vậy.

Vì thế, ông Đào Ngọc Nghiêm nhấn mạnh, thay vì chỉ đặt vấn đề giữ hay phá bỏ, cần đánh giá đầy đủ giá trị của từng công trình, lịch sử hình thành cũng như quan hệ của nó với toàn bộ cảnh quan hồ Hoàn Kiếm.

"Có những cây xanh mang giá trị truyền thống, có những công trình gắn với các sự kiện lịch sử. Những yếu tố đó phải được nhận diện đầy đủ trước khi quyết định ứng xử như thế nào", KST Đào Ngọc Nghiêm nói.

Ông Đào Ngọc Nghiêm cũng nhìn nhận ngay với mặt nước hồ Hoàn Kiếm, bài toán quy hoạch cũng không nên chỉ dừng ở việc làm đẹp cảnh quan mà còn cần quan tâm đến đa dạng sinh học, hệ sinh thái và cách tổ chức không gian phù hợp. Chính sự đan xen của rất nhiều yếu tố khiến việc quy hoạch khu vực này trở thành một bài toán phức tạp, đòi hỏi sự tham gia của nhiều lĩnh vực chuyên môn.

Đối với "Khải hoàn môn", KTS Đào Ngọc Nghiêm cho rằng trước khi bàn đến hình thức kiến trúc, cần quay lại câu hỏi căn bản về ý nghĩa và vị trí của công trình.

Nhấn mạnh khu vực Quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục trước đây từng được nghiên cứu, tổ chức thi tuyển phương án cải tạo để tăng kết nối với trục Hàng Đào - Hàng Ngang - Hàng Đường và không gian hồ Hoàn Kiếm, ông Nghiêm cho biết, khi đó đã có phương án được lựa chọn, song quá trình triển khai sau đó không diễn ra như kỳ vọng do còn những ý kiến khác nhau về mức độ hài hòa với cảnh quan.

Bên cạnh đó, ông Nghiêm cho hay ý tưởng đặt cột mốc số 0 tại khu vực hồ Hoàn Kiếm cũng từng được đề cập nhưng chưa được thực hiện. "Những tiền lệ đó cho thấy bất cứ biểu tượng mới nào xuất hiện ở trung tâm hồ Hoàn Kiếm đều cần có lý giải đủ sức thuyết phục", KTS Đào Ngọc Nghiêm nêu rõ.

Với công trình "Khải hoàn môn", vị chuyên gia cho rằng bản thân chữ “môn” đã mang nghĩa một cánh cửa, một điểm bước vào. Vì vậy, vị trí của một "Khải hoàn môn" không thể tách rời cấu trúc không gian và ý nghĩa đô thị xung quanh.

Ông Đào Ngọc Nghiêm cho biết, ở nhiều thành phố trên thế giới, các công trình "Khải hoàn môn" nổi tiếng đều gắn với một bối cảnh lịch sử và trục không gian cụ thể chứ không đơn thuần là một biểu tượng kiến trúc được đặt vào nơi còn khoảng trống.

"Hà Nội cũng cần trả lời câu hỏi của riêng mình và nếu có "Khải hoàn môn" thì nên nằm ở đâu, đóng vai trò gì trong tổng thể không gian và mang lại giá trị gì cho hồ Hoàn Kiếm?”, KTS Đào Ngọc Nghiêm nhấn mạnh.

Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch Phát triển đô thị Việt Nam cho rằng, trước một không gian đặc biệt nhạy cảm về lịch sử, văn hóa và cảnh quan như hồ Hoàn Kiếm, mọi can thiệp lớn đều cần trải qua quá trình nghiên cứu, phản biện và lấy ý kiến rộng rãi.