Bên cạnh công tác quản lý, bảo vệ rừng, công tác bảo vệ đa dạng sinh học, phục vụ cho việc bảo tồn và nghiên cứu chuyên sâu các loài động, thực vật quý hiếm cũng thực hiện tốt, có hiệu quả.

Theo ông Đào Anh Chiến, Phó Giám đốc Vườn Quốc gia Chư Mom Ray, Vườn Quốc gia Chư Mom Ray tiếp giáp với hai vườn quốc gia của hai nước bạn Lào và Campuchia. Đơn vị đã phối kết hợp với nước bạn để bảo tồn đa dạng sinh học liên biên giới. Về đa dạng sinh học của vườn, đã điều tra được hơn 1.800 loài thực vật, với gần 900 loài nằm trong nhóm IA, IB; hơn 1.000 loài động vật, trong đó có 194 loài quý hiếm, nằm trong sách đỏ Việt Nam.

Vườn đang điều tra về bò tót, trâu rừng và các loài thú ăn thịt như gấu, báo. Đặc biệt, Phòng Khoa học - Kỹ thuật hiện đang điều tra Voọc Chà vá chân xám. Trước đây loài này được các nhà khoa học cho rằng chỉ xuất hiện ở dải miền Trung, từ Vườn Quốc gia Cúc Phương đến Vườn Quốc gia Bạch Mã. Tuy nhiên, hiện nay tại Chư Mom Ray đã xuất hiện loài voọc này, đang được vườn đang theo dõi để công bố trong đa dạng sinh học của vườn trong thời gian tới.

Ngoài ra, vườn cũng có Trung tâm bảo tồn đa dạng sinh học và du lịch sinh thái, lưu giữ và bảo tồn các loài gen; trong đó thực vật có 134 loài lan, với tổng số gần 3.000 giò lan. Trung tâm cũng tổ chức cứu hộ các loài động vật của tỉnh Kon Tum (cũ, nay là tỉnh Quảng Ngãi), tỉnh Gia Lai, tỉnh Đắk Lắk. Tính từ năm 2012 đến nay, đơn vị đã cứu hộ gần 500 cá thể.

Riêng trong quý I/2026, Trung tâm Bảo tồn đa dạng sinh học và Du lịch sinh thái (thuộc Vườn Quốc gia Chư Mom Ray) đã tiếp nhận, cứu hộ 6 cá thể động vật rừng do các địa phương và người dân chuyển giao; chăm sóc bảo tồn 131 loài với hơn 1.600 giá thể lan rừng; thực hiện gieo ươm mới cây quý hiếm bảo tồn gen 10.000 cây và chăm sóc cây vườn ươm năm thứ hai là 4.000 cây, gồm các loại hương, trắc, sao đen, muồng.

“Việc bảo vệ đa dạng sinh học tại Vườn được thực hiện chủ yếu ở góc độ bảo tồn trong rừng. Riêng tại cánh đồng cỏ Ia Bok, hiện có quần thể thú móng guốc như trâu rừng, nai, mang; đồng thời kéo theo chuỗi thức ăn của thú ăn thịt. Để bảo vệ đa dạng sinh học, vườn đã bố trí 3 đội bảo vệ rừng, thường xuyên gắn camera và sử dụng hai phương pháp là tuần tra trực tiếp và sử dụng các loại máy móc, quay qua vệ tinh”, ông Đào Anh Chiến cho biết thêm.

Đơn cử, Đội Bảo vệ rừng Sa Thầy đang quản lý, bảo vệ 6 tiểu khu là 601, 604, 605, 606, 607 và 611, với tổng diện tích khoảng 3.800 ha. Với vỏn vẹn 7 cán bộ, công tác tuần tra, bảo vệ rừng và đa dạng sinh học trong rừng được thực hiện một cách đầy đủ, 24/24 giờ. Đội đã được Phòng Khoa học - Kỹ thuật cấp gần 20 máy bẫy ảnh để trong quá trình tuần tra, kiểm tra, bảo vệ rừng theo nhiệm vụ thường xuyên, các cán bộ của Đội mang theo máy bẫy ảnh, đặt ở những vị trí có những loài động vật xuất hiện.

“Hiện nay, Đội đặt 15 máy bẫy ảnh ở khu vực quản lý. Hằng tháng, các cán bộ sẽ đi lấy thẻ của máy bẫy ảnh về và truy cập dữ liệu xem có những loài vật nào; sau đó sẽ báo cáo với Phòng Khoa học - Kỹ thuật để tổng hợp lại để báo cáo Ban Quản lý có giải pháp bảo vệ”, ông Nguyễn Khắc Duy, Đội trưởng Đội Bảo vệ rừng Sa Thầy cho biết thêm.

Song song với việc phát hiện loài mới, các cán bộ của Vườn Quốc gia Chư Mom Ray cũng đẩy mạnh việc bảo vệ các loài vật trong vườn. Năm 2025, Ban Quản lý Vườn Quốc gia Chư Mom Ray và lực lượng các Trạm Quản lý, bảo vệ rừng đã thực hiện 6.216 cuộc tuần tra, kiểm tra rừng với hơn 22.800 lượt người tham gia; thu gỡ 11.464 dây bẫy thú các loại; kịp thời phát hiện và xử lý các nguy cơ xâm hại tài nguyên rừng, không để xảy ra vi phạm.

Tính riêng quý I/2026, Ban Quản lý Vườn Quốc gia Chư Mom Ray và lực lượng các Trạm Quản lý, bảo vệ rừng thực hiện 1.160 cuộc tuần tra, kiểm tra với hơn 3.700 lượt người tham gia; thu gỡ 600 dây bẫy thú các loại.

Ngoài ra, Vườn Quốc gia Chư Mom Ray cũng triển khai thực hiện đề tài Điều tra thực trạng phân bố và đề xuất giải pháp bảo tồn các loài Chà vá (Pygathrix); giám sát đa dạng sinh học bằng hệ thống máy bẫy ảnh, thu được nhiều hình ảnh các loài động vật quý hiếm; theo dõi diễn biến rừng bằng công nghệ Flycam đảm bảo hiệu quả, chính xác; tiếp tục bảo quản 1.193 mẫu tiêu bản thực vật, và côn trùng để phục vụ công tác nghiên cứu; tăng cường ứng dụng công nghệ số trong công tác quản lý và theo dõi diễn biến tài nguyên rừng.