Đóng góp ý kiến tại phiên họp, đa số các đại biểu tán thành với sự cần thiết ban hành Luật, cho rằng dự án Luật sẽ góp phần hoàn thiện quy chế pháp lý thực hiện các cam kết quốc tế của Việt Nam; chủ động phòng ngừa, phát hiện, ngăn chặn hành vi phổ biến vũ khí hạt nhân, hóa học hay sinh học và phương tiện vận chuyển có liên quan, qua đó bảo vệ lợi ích an ninh và môi trường hòa bình để phát triển đất nước...

Kiểm soát hoạt động môi giới và các dịch vụ trung gian

Cho ý kiến đối với nội dung về hoạt động thuộc diện quản lý kiểm soát quy định tại Điều 13 của dự thảo, đại biểu Trịnh Thị Tú Anh (Lâm Đồng) nêu rõ, khoản 1 Điều 13 đã liệt kê các hoạt động thuộc diện quản lý kiểm soát, tuy nhiên còn chưa bao quát đầy đủ các hoạt động có thể tạo điều kiện cho việc phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt, đặc biệt là hoạt động môi giới và các dịch vụ trung gian liên quan.

Theo đại biểu Tú Anh, Nghị quyết số 1540 năm 2004 của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc đã xác định nghĩa vụ đối với các quốc gia thành viên trong việc xây dựng khuôn khổ pháp lý nhằm ngăn chặn phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt, trong đó bao gồm kiểm soát hoạt động môi giới và các dịch vụ trung gian có liên quan. Trên cơ sở nghĩa vụ này, nhiều quốc gia và khu vực đã nội luật hóa cơ chế kiểm soát hoạt động môi giới. Từ phân tích trên, đại biểu Trịnh Thị Tú Anh kiến nghị bổ sung vào điểm d và sau điểm c khoản 1 Điều 13 như sau: hoạt động môi giới, tư vấn, đại diện, ủy thác xúc tiến thương mại hoặc các hoạt động trung gian khác có liên quan đến hàng hóa, vật liệu, thiết bị phần mềm công nghệ dịch vụ thuộc diện kiểm soát.

Liên quan đến biện pháp ngăn chặn và phản ứng khẩn cấp quy định tại Điều 17, khoản 5 Điều 17 hiện quy định thời hạn áp dụng biện pháp ngăn chặn khẩn cấp như tạm dừng hoạt động, tạm dừng hàng hóa tối đa không quá 24 giờ kể từ thời điểm áp dụng. Đại biểu Tú Anh cho rằng, thời hạn 24 giờ là quá ngắn và thiếu tính thực tiễn đối với các vụ việc liên quan đến vũ khí hủy diệt hàng loạt. Việc giám định kỹ thuật, độc tính hóa học, nồng độ phóng xạ, phân tích mã nguồn công nghệ hay xác minh mạng lưới đối tác qua kênh ngoại giao, tình báo quốc tế có thể không hoàn thành trong vòng 24 giờ. Vì vậy, đại biểu tỉnh Lâm Đồng kiến nghị chỉnh sửa khoản 5 Điều 17 theo hướng nâng cao thời hạn áp dụng lên không quá 48 giờ; đồng thời cho phép gia hạn một lần không quá 48 giờ đối với các vụ việc phức tạp cần thời gian kiểm định chuyên sâu.

Không làm phát sinh nghĩa vụ tuân thủ trùng lặp

Quan tâm tới quy định về quản lý nhà nước về phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt tại Điều 31, đại biểu Lê Thị Thanh Lam (Cần Thơ) nêu rõ, dự thảo có nội dung giao Chính phủ quy định về phân công, phân cấp nhưng chưa thể hiện rõ về vấn đề giao cho chính quyền địa phương và cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp tỉnh. Đại biểu Thanh Lam đề nghị xác định nhiệm vụ, quyền hạn của UBND cấp tỉnh trong tổ chức thực hiện, tiếp nhận cảnh báo và điều phối xử lý tại địa phương cũng như của cơ quan chuyên môn trong kiểm tra, xác minh, cung cấp dữ liệu thuộc phạm vi quản lý. Cơ quan đầu mối quốc gia cung cấp tiêu chí thông tin cảnh báo về đối tượng rủi ro phổ biến, đồng thời cần xây dựng hệ thống dữ liệu dùng chung, tránh yêu cầu doanh nghiệp báo cáo cùng một nội dung cho nhiều cơ quan; đánh giá nguồn lực, kinh phí và tập huấn chuyên môn trước khi giao nhiệm vụ cho địa phương.

Qua nghiên cứu dự thảo Luật, đại biểu nhận thấy nhiều biện pháp quản lý có khả năng tác động trực tiếp đến quyền sở hữu, quyền kinh doanh, quyền giao kết hợp đồng của các tổ chức, cá nhân. Tuy nhiên, đại biểu cho rằng dự thảo chưa quy định cụ thể thời gian áp dụng, điều kiện gia hạn, thời điểm bắt buộc phải rà soát căn cứ chấm dứt biện pháp quản lý. Theo đại biểu, đây là một khoảng trống pháp lý khá quan trọng, do đó đề nghị bổ sung quy định theo hướng: biện pháp quản lý kiểm soát chỉ được áp dụng trong thời hạn cần thiết, phải được rà soát định kỳ và chấm dứt ngay khi không còn căn cứ áp dụng.

Về nguyên tắc phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt quy định tại Điều 4, dự thảo Luật nêu nguyên tắc không đặt thêm thủ tục quản lý trùng lặp, tuy nhiên đại biểu Lê Thị Thanh Lam cho rằng, phạm vi kiểm soát nêu trong dự thảo còn giao thoa với pháp luật về hóa chất, vật liệu nổ công nghiệp, tiền chất xuất nhập khẩu, thương mại về hàng hóa lưỡng dụng. Đại biểu đề nghị quy định trường hợp hàng hóa đã được quản lý theo pháp luật chuyên ngành thì cơ quan thực hiện nhiệm vụ phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt sẽ được sử dụng, chia sẻ kết quả đã được cấp phép, khai báo kiểm tra về dữ liệu chuyên ngành và chỉ yêu cầu bổ sung thông tin trực tiếp phục vụ đánh giá rủi ro, không yêu cầu doanh nghiệp thực hiện lại thủ tục. 

Có cơ chế ưu tiên đối với doanh nghiệp tuân thủ tốt

Đồng tình với quy định về cơ chế ưu tiên đối với doanh nghiệp tuân thủ tốt trong dự thảo, đại biểu Nguyễn Thành Trung (Thành phố Hồ Chí Minh) nhấn mạnh, khi yêu cầu doanh nghiệp chấp hành tốt pháp luật thì cũng cần có cơ chế ghi nhận, khuyến khích sự tuân thủ đó. Những doanh nghiệp có chương trình kiểm soát nội bộ tốt, có lịch sử chấp hành nghiêm, có khả năng phát hiện và xử lý rủi ro có thể được giảm tần suất kiểm tra, đơn giản hóa một số nội dung khai báo, báo cáo, ưu tiên xử lý hồ sơ và tăng cường hậu kiểm.

Theo đại biểu Nguyễn Thành Trung, cách làm này có lợi cho cả hai phía: doanh nghiệp giảm thời gian chi phí tuân thủ; cơ quan Nhà nước có điều kiện tập trung lực lượng vào những lĩnh vực, đối tượng có nguy cơ cao hơn. Tuy nhiên, để thực hiện, tiêu chí công nhận doanh nghiệp tuân thủ tốt phải rõ ràng, công khai, minh bạch và có thể kiểm chứng được. Đồng thời, dự Luật phải khẳng định rõ, hưởng chế độ ưu tiên không có nghĩa là được miễn kiểm tra, miễn giám sát hay miễn trách nhiệm pháp lý. Khi phát hiện dấu hiệu bất thường, cơ quan có thẩm quyền vẫn phải tiến hành kiểm tra, hậu kiểm theo quy định.

Về nghĩa vụ doanh nghiệp và trách nhiệm hỗ trợ của Nhà nước, dự thảo quy định doanh nghiệp phải nhận diện, cập nhật, xác minh thông tin, đánh giá rủi ro, khai báo, báo cáo, lưu giữ dữ liệu và báo cáo khi phát hiện dấu hiệu nghi ngờ. Thống nhất với nhiệm vụ này, đại biểu Thành Trung đề xuất cần phân định rõ: việc gì doanh nghiệp có thể làm, việc gì thuộc trách nhiệm của cơ quan Nhà nước.

Theo đại biểu, doanh nghiệp chỉ có thể xác minh trong phạm vi thông tin và khả năng hợp lý của mình. Những thông tin thuộc cơ sở dữ liệu chuyên biệt của Nhà nước, cơ quan có thẩm quyền phải có trách nhiệm cung cấp danh sách, cảnh báo, tiêu chí nhận diện và cơ chế tra cứu để doanh nghiệp thực hiện. Đặc biệt đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, đại biểu đề nghị Chính phủ quan tâm hơn đến cơ chế hỗ trợ, có thể xây dựng các biểu mẫu đơn giản, công cụ tra cứu điện tử, tài liệu hướng dẫn và tổ chức tập huấn; không nên đặt ra yêu cầu doanh nghiệp phải đầu tư một phần mềm hay thuê tổ chức bên ngoài chứng nhận mới được coi là đáp ứng yêu cầu.

3 yêu cầu trong quá trình tiếp thu, chỉnh lý dự thảo 

Thay mặt Chính phủ và Cơ quan chủ trì soạn thảo, Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng, Đại tướng Phan Văn Giang cảm ơn các đại biểu Quốc hội đã dành thời gian nghiên cứu hồ sơ dự án Luật, thảo luận và đóng góp nhiều ý kiến tâm huyết, sâu sắc, trách nhiệm.

Trên cơ sở ý kiến các đại biểu Quốc hội thảo luận tại tổ, Bộ Quốc phòng - Cơ quan chủ trì soạn thảo đã chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan nghiên cứu, xây dựng báo cáo tiếp thu, giải trình, đồng thời rà soát, đề xuất chỉnh lý dự thảo Luật. Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng khẳng định, các ý kiến thảo luận tại hội trường tiếp tục là cơ sở quan trọng để Cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu, hoàn thiện dự thảo Luật, bảo đảm tính khả thi, đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Chính phủ và Cơ quan chủ trì soạn thảo trân trọng ghi nhận, nghiêm túc tiếp thu ý kiến thảo luận tại tổ và hội trường của các đại biểu Quốc hội; tiếp tục rà soát kỹ lưỡng, chỉnh lý cụ thể từng nội dung, bảo đảm các quy định chặt chẽ, khả thi, thống nhất trong hệ thống pháp luật, tương thích với các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên và đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Phan Văn Giang khẳng định, quá trình tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Luật sẽ quán triệt nhất quán các yêu cầu: Thứ nhất, bảo đảm quốc phòng, an ninh quốc gia nhưng không cản trở hoạt động dân sự, sản xuất, kinh doanh, nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo hợp pháp.

Thứ hai, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhưng không làm phát sinh thủ tục, giấy phép, chế độ báo cáo hoặc nghĩa vụ tuân thủ trùng lặp. Thứ ba, quy định rõ ngay trong Luật những vấn đề liên quan trực tiếp đến quyền, nghĩa vụ, căn cứ, thẩm quyền, thời hạn và trình tự áp dụng các biện pháp; không giao quy định chi tiết theo hướng mở rộng thẩm quyền hoặc hạn chế quyền ngoài phạm vi mà Luật quy định.

Cũng tại phiên họp, các đại biểu đã thảo luận, cho ý kiến về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 9 luật về quân sự, quốc phòng.