Theo truyền thông Qatar ngày 8/7, báo cáo tình báo này dài hai trang, được soạn thảo nhằm cung cấp thông tin cho các quan chức châu Âu về tình hình hệ thống ngân hàng Nga.

Theo báo cáo trên, khi chính phủ Nga tiếp tục đổ tiền cho cuộc xung đột tại Ukraine, nước này ngày càng phụ thuộc nhiều hơn vào các ngân hàng để hỗ trợ doanh nghiệp cũng như người vay vốn. Để làm được điều đó, các ngân hàng Nga đã cấp ngày càng nhiều khoản vay rủi ro trong những năm gần đây.

Điều này giúp nhiều người Nga trang trải cuộc sống, bao gồm cả việc mua nhà, nhưng cũng làm gia tăng rủi ro tài chính, khiến số người không thể trả nợ tăng lên và nhiều người phải tuyên bố phá sản.

Mặc dù các ngân hàng Nga phần lớn vẫn chống chịu được các lệnh trừng phạt do Mỹ và các nước châu Âu áp đặt, nhưng có thông tin cho thấy Liên minh châu Âu đang chuẩn bị gói trừng phạt thứ 21 và dự kiến sẽ hoàn tất trong tháng 7. Gói trừng phạt này sẽ nhắm vào các ngân hàng và mạng lưới tiền điện tử.

Điều gì đang gây sức ép lên các ngân hàng và người vay vốn tại Nga?

Theo báo cáo tình báo châu Âu, các ngân hàng Nga đã phát hành ngày càng nhiều khoản nợ xấu, tức các khoản vay có nguy cơ không được thanh toán.

Ước tính 10% các khoản vay doanh nghiệp tại Nga hiện thuộc diện đáng lo ngại, tăng mạnh so với hai năm trước.

Trong khi đó, hơn 500.000 người Nga đã tuyên bố phá sản trong năm 2025, tăng gần một phần ba so với cùng kỳ năm trước. Đồng thời, các chương trình tín dụng được nhà nước hỗ trợ đã khuyến khích hơn 13 triệu người Nga vay cùng lúc từ ba khoản vay ngân hàng trở lên để duy trì cuộc sống trong bối cảnh chi phí sinh hoạt tăng cao.

Ông Vladislav Inozemtsev, nghiên cứu viên liên kết thuộc Chương trình Nga và Á - Âu của tổ chức nghiên cứu Chatham House (Anh), cho biết tổng giá trị các khoản vay doanh nghiệp quá hạn hiện vào khoảng 7.000 tỷ ruble (91 tỷ USD), tương đương 3% GDP của Nga, hiện được ước tính ở mức 2.650 tỷ USD, tương đương tổng lợi nhuận của toàn bộ hệ thống ngân hàng trong hai năm.

Tuy nhiên, hơn một nửa số nợ quá hạn này là các khoản vay dành cho các doanh nghiệp thuộc ngành công nghiệp quốc phòng hoặc các công ty có liên hệ với lĩnh vực quốc phòng của nhà nước.

Trong khi đó, tổng giá trị các khoản vay quá hạn của cá nhân đạt thêm 1.700 tỷ ruble. Các chuyên gia nhận định, phân khúc này có thể sẽ xảy ra nhiều vụ phá sản và các ngân hàng sẽ phải xóa một phần các khoản vay đó. Dù vậy, các khoản dự phòng đã được ngân hàng trích lập từ trước.

Nga có đang đối mặt với khủng hoảng ngân hàng?

Báo cáo tình báo châu Âu cho rằng việc các ngân hàng Nga phụ thuộc vào hỗ trợ của chính phủ đang che giấu cuộc khủng hoảng tiềm ẩn. Nếu có cú sốc kinh tế mới, chẳng hạn các lệnh trừng phạt mới hoặc số người vỡ nợ tăng mạnh, cuộc khủng hoảng có thể bộc lộ.

Tuy nhiên, giới chức Nga liên tục hạ thấp nguy cơ này. Tháng 6, Phó Thống đốc Ngân hàng Trung ương Nga Filipp Gabunia cho rằng các điểm yếu của lĩnh vực tài chính không ở mức nghiêm trọng.

Một số chuyên gia cũng nhận định rằng hiện tại Nga dường như chưa đối mặt với cuộc khủng hoảng ngân hàng toàn diện.

Trong giai đoạn 2024 - 2025, các ngân hàng Nga ghi nhận tổng lợi nhuận khoảng 80 - 90 tỷ USD. Dù nền kinh tế chậm lại trong năm 2026 và các vấn đề trong khu vực sản xuất ngày càng nhiều, nhưng các ngân hàng Nga vẫn đang kiếm được nhiều tiền hơn.

Trong 5 tháng đầu năm nay, tổng lợi nhuận ròng của ngành ngân hàng Nga đã vượt 1.900 tỷ ruble, còn dự báo cho cả năm hiện ở mức 3.900 tỷ ruble, nhiều khả năng sẽ tiếp tục lập kỷ lục mới.

Cấu trúc hệ thống ngân hàng Nga với số lượng ít ngân hàng lớn và chịu sự giám sát chặt chẽ khiến nguy cơ xảy ra khủng hoảng ngân hàng toàn diện thấp hơn. Ngay cả khi các ngân hàng nhỏ phá sản và nhiều cá nhân mất khả năng thanh toán, điều đó cũng sẽ không kích hoạt khủng hoảng trên phạm vi cả nước.

Cuộc xung đột Ukraine tác động như thế nào đến nền kinh tế Nga?

Cuộc xung đột đã làm thay đổi nền kinh tế Nga khi chuyển trọng tâm sang phục vụ thời chiến.

Tăng trưởng kinh tế vốn chỉ đạt 1% trong năm 2025 và chính quyền Nga dự báo ở mức 0,4% trong năm nay. Tuy nhiên, tăng trưởng hiện chủ dựa vào sản xuất quốc phòng và chi tiêu của nhà nước. Trong khi đó, các lệnh trừng phạt của phương Tây đã hạn chế hoạt động xuất khẩu, đặc biệt là dầu mỏ, cũng như dòng vốn đầu tư nước ngoài. Nga đã phần nào vượt qua khó khăn này bằng cách sử dụng đội tàu bí mật để xuất khẩu dầu.

Dù nền kinh tế thời chiến của Nga vẫn cho thấy sức chống chịu tốt hơn dự báo của nhiều người, nhưng một số dấu hiệu rạn nứt đã bắt đầu xuất hiện. Ngành năng lượng Nga chịu thiệt hại nặng nề do các cuộc tấn công bằng thiết bị bay không người lái của Ukraine nhằm vào các cơ sở năng lượng.

Một cuộc khảo sát gần đây của Gallup cho thấy 60% người Nga tin rằng điều kiện kinh tế của họ đang xấu đi. Đây là lần đầu tiên trong hai thập kỷ đa số người dân có chung quan điểm này.

Có 56% người Nga cho rằng mức sống đang giảm sút, trong khi 58% nhận định đây không phải thời điểm thích hợp để tìm việc tại nơi họ sinh sống, dù tỷ lệ thất nghiệp vẫn ở mức thấp nhờ hoạt động tuyển quân và nhu cầu lao động trong ngành công nghiệp quốc phòng.