Đó là một trong những nội dung trọng tâm của tọa đàm “Kỹ năng viết, phản biện những vấn đề nóng trong lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật” diễn ra vào chiều 30/6 tại Trung tâm Thông tấn Quốc gia, theo hình thức trực tiếp và trực tuyến ở các điểm cầu Hà Nội, Đà Nẵng và TP Hồ Chí Minh.

Thực tế cho thấy, trước đây, một vụ việc văn hóa có thế được bàn luận trong phạm vi báo chí, giới chuyên môn hoặc cơ quan quản lý. Hiện nay, chỉ một đoạn video ngắn, một hình ảnh cắt rời ngữ cảnh, một dòng trạng thái của nghệ sĩ, một nhận xét cảm tính cũng có thể bùng phát thành khủng hoảng truyền thông. Không gian số có mặt tích cực là dân chủ hóa tiếng nói công chúng. Tuy nhiên, thách thức lớn nhất nằm ở làn sóng cảm xúc đám đông thường dễ dàng lấn át phân tích chuyên môn, khiến các phán xét mang tính đạo đức nhất thời có thể thay thế thẩm định nghệ thuật. 

Khi tin đồn liên tục vượt mặt sự thật khách quan và những vấn đề phức tạp bị giản lược hóa thành hai thái cực: Ủng hộ hoặc phản đối, người cầm bút buộc phải giữ được "cái đầu lạnh". Sự tỉnh táo trước nhiệt độ của mạng xã hội hiện nay không chỉ là bản lĩnh, mà còn là thước đo trách nhiệm nghề nghiệp đối với mỗi người viết khi khai thác các vấn đề văn hóa nhạy cảm.

Nói về những vấn đề văn hóa nóng, PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Đại biểu Quốc hội, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa, Giáo dục của Quốc hội cho rằng, không phải việc gì gây ồn ào cũng là vấn đề văn hóa lớn. Có những sự việc chỉ là khủng hoảng truyền thông nhất thời, có những sự việc lại là biểu hiện của một chuyển động sâu hơn trong xã hội. 

Theo PGS.TS Bùi Hoài Sơn, khi đối diện với bất kỳ hiện tượng văn hóa hay nghệ thuật nào đang gây xôn xao dư luận, người cầm bút cần có một khoảng lùi cần thiết để tự vấn và bóc tách vấn đề khách quan nhất. Nhiệm vụ của người viết là phải xác định được liệu vụ việc đó chỉ đơn thuần là một sai sót từ phía cá nhân hay thực chất đang gián tiếp chỉ ra những "lỗ hổng" trong công tác quản lý.

Suy cho cùng, văn hóa cuối cùng là vì con người, người cầm bút nên có một cách tiếp cận nhân văn. Khi phân tích một vấn đề nóng, không nên chỉ hỏi: Tác phẩm này có vi phạm không, nghệ sĩ này có sai phạm không, cơ quan quản lý có chậm không...? Bên cạnh đó, cần hỏi thêm: Công chúng học được gì từ vụ việc này, người sáng tạo có được bảo vệ không, cộng đồng có bị tổn thương không hay người dân có được tiếp cận với môi trường văn hóa lành mạnh không...? 

Phát biểu tại tọa đàm, bà Vũ Việt Trang, Tổng giám đốc TTXVN nhận định, công tác truyền thông về bảo tồn, giữ vững và phát huy các giá trị văn hóa, tiếp thu có chọn lọc tinh hoa văn hóa của nhân loại là nhiệm vụ quan trọng của những người làm công tác báo chí, nhất là trong bối cảnh phát triển mạnh mẽ chuyển đổi số. Các nhà báo cần những kỹ năng để dẫn dắt dòng chảy thông tin, phản biện đúng vấn đề, đối tượng với cách thể hiện dễ dàng được tiếp nhận.

Với những người cầm bút, điều quan trọng không phải là né tránh vấn đề nóng, cần đi qua những “cơn sốt” của dư luận bằng lập trường khách quan, tâm thế bao dung. Bản lĩnh của người phóng viên không chỉ nằm ở kỹ thuật viết, mà còn ở đạo đức nghề nghiệp và ý thức trách nhiệm cao đối với xã hội trước mỗi biến động của đời sống văn hóa.