Mô hình "đô thị công nhân"

Giữa tháng 4/2026, Liên đoàn Lao động TP. Hồ Chí Minh ký kết hợp tác với Công ty TNHH Một thành viên Phát triển Công nghiệp Tân Thuận (IPC) triển khai đề án phát triển nhà ở xã hội cho công nhân, mở ra hướng đi mới nhằm đẩy nhanh xây dựng nhà lưu trú tại các khu công nghiệp.

Trọng tâm hợp tác là nghiên cứu, đề xuất và triển khai dự án tại các khu vực tập trung đông lao động như: khu công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ cao. Đáng chú ý, danh mục quỹ đất dự kiến gồm nhiều vị trí do IPC quản lý như: chung cư R1 (An Phú Tây), cụm lưu trú công nhân Hiệp Phước và khu đất tại phường Tân Mỹ.

Theo phân công, IPC giữ vai trò chủ đầu tư, chịu trách nhiệm tìm kiếm quỹ đất, xây dựng phương án tài chính, thi công và vận hành dự án. Công đoàn Thành phố đảm nhiệm khảo sát nhu cầu thực tế, đồng thời đề xuất cơ chế, chính sách ưu đãi nhằm bảo đảm nhà ở đến đúng đối tượng. Các dự án không chỉ dừng ở căn hộ mà hướng tới hệ sinh thái tiện ích đồng bộ như nhà trẻ, cửa hàng tiện lợi, công viên và không gian sinh hoạt cộng đồng, góp phần nâng cao chất lượng sống cho người lao động.

Trước đó, Công đoàn Thành phố cũng đã hợp tác với ba doanh nghiệp gồm Tập đoàn Hoa Sen, Công ty CP Phát triển Dịch vụ LNT 7979 và Tập đoàn Phú Cường đặt mục tiêu phát triển hơn 80.000 căn nhà ở xã hội đến năm 2030. Điểm chung là không chỉ tăng số lượng mà còn đầu tư hạ tầng xã hội đồng bộ, từng bước hình thành mô hình “đô thị công nhân” với đầy đủ tiện ích và kết nối giao thông thuận lợi.

Ở góc độ chủ đầu tư, ông Lê Phước Vũ - Chủ tịch Hội đồng quản trị Tập đoàn Hoa Sen chia sẻ, nhà ở xã hội không phải lĩnh vực mang lại lợi nhuận cao, song là trách nhiệm xã hội cần thực hiện. Doanh nghiệp tận dụng lợi thế hệ sinh thái vật liệu để tối ưu chi phí, giữ giá phù hợp. Trước mắt, Tập đoàn triển khai dự án Hoa Sen An Hạ tại xã Tân Vĩnh Lộc, quy mô 1.785 căn hộ, đáp ứng chỗ ở cho hơn 4.400 lao động.

Cùng quan điểm, ông Lê Xuân Lành, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty CP Phát triển Dịch vụ LNT 7979 cho rằng, phát triển nhà ở cho công nhân không chỉ là bài toán kinh doanh mà còn là trách nhiệm với cộng đồng và sự phát triển của Thành phố.

Nếu chỉ tính toán lợi nhuận, doanh nghiệp không chọn nhà ở xã hội. Tuy nhiên, sau đại dịch, khi chứng kiến làn sóng lao động rời thành phố nên doanh nghiệp nhận ra việc giữ chân người lao động chính là giữ nền tảng phát triển lâu dài. Mục tiêu doanh nghiệp  hướng tới là mô hình “đô thị công nhân” – nơi người lao động không chỉ “có chỗ ở” mà còn “sống được, sống tốt”, gắn bó lâu dài với Thành phố - ông Lành chia sẻ.

Đại diện cho người lao động, ông Võ Khắc Thái - Phó Chủ tịch Liên đoàn Lao động TP. Hồ Chí Minh mong việc phát triển nhà ở xã hội phải tạo dựng môi trường sống lành mạnh, ổn định và bền vững. Nhà ở cho công nhân không chỉ giúp tiết kiệm chi phí, thuận tiện sinh hoạt mà còn góp phần giảm áp lực lên hạ tầng giao thông đô thị.

Thực tế cho thấy, việc doanh nghiệp “nhường” một phần lợi nhuận phản ánh sự chuyển dịch trong tư duy phát triển từ mục tiêu ngắn hạn sang giá trị dài hạn, lấy chất lượng sống người lao động làm trung tâm. Định hình lại diện mạo các dự án nhà ở xã hội và định hướng từ “có chỗ ở” sang “có chất lượng sống” đang dần trở thành tiêu chuẩn mới.

“Để hiện thực hóa mục tiêu này nhiều doanh nghiệp chủ động cắt giảm chi phí marketing, ứng dụng công nghệ xây dựng lắp ghép, chuẩn hóa thiết kế nhằm hạ giá thành. Đây là nỗ lực chia sẻ lợi ích trước mắt để đồng hành cùng Thành phố trong việc ổn định lực lượng lao động và phát triển bền vững”, ông Thái chia sẻ.

Tầm nhìn dài hạn

Theo các doanh nghiệp bất động sản, nhà ở xã hội chưa bao giờ là “mảnh đất màu mỡ” do biên lợi nhuận thấp, quy trình thủ tục đầu tư phức tạp. Tuy nhiên, sự hợp tác giữa công đoàn và doanh nghiệp được kỳ vọng sẽ tháo gỡ các “điểm nghẽn”, gia tăng nguồn cung và hình thành quy trình đồng bộ từ chính sách, triển khai đến phân bổ, bảo đảm nhà ở đến đúng đối tượng.

Ở góc độ quy hoạch đô thị, Thạc sỹ Lê Thị Vân Anh (Trường Đại học Tôn Đức Thắng) nhận định, phát triển nhà ở xã hội theo hướng mới sẽ góp phần tái cấu trúc không gian đô thị, chuyển từ tư duy “giải quyết chỗ ở” sang “kiến tạo không gian sống”. Khi áp lực dân số tại khu vực trung tâm giảm, Thành phố có điều kiện nâng cao chất lượng hạ tầng, môi trường, đồng thời thúc đẩy phát triển đồng bộ các khu vực vệ tinh.

"Thiết kế căn hộ hợp lý, tận dụng ánh sáng và thông gió tự nhiên không chỉ cải thiện sức khỏe, tâm lý người ở mà còn giúp giảm chi phí sinh hoạt. Khi chất lượng sống được nâng lên, giá trị nhà ở xã hội không chỉ dừng ở nơi cư trú mà còn tạo hiệu ứng tích cực về kinh tế – xã hội, giúp người lao động ổn định và gắn bó lâu dài với doanh nghiệp”, bà Vân Anh chia sẻ.

Để hiện thực hóa mục tiêu 200.000 căn nhà ở xã hội vào năm 2030, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh Hoàng Nguyên Dinh cho biết, Thành phố đang triển khai nhiều giải pháp đột phá. Cụ thể, từ tháng 4/2026, điều kiện thu nhập được nới lỏng, cho phép người độc thân có thu nhập dưới 27 triệu đồng/tháng tiếp cận nhà ở xã hội, mở rộng cơ hội cho nhóm lao động thu nhập trung bình.

Đặc biệt, quy trình đầu tư xây dựng cũng được Thành phố rút gọn theo cơ chế “luồng xanh” với thời gian xử lý chỉ còn khoảng 122–132 ngày tùy nguồn vốn; đồng thời khuyến khích doanh nghiệp chủ động đề xuất quỹ đất, gắn phát triển nhà ở xã hội với định hướng đô thị đa trung tâm, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào quỹ đất công.

"Mới đây, Thành phố cũng đã có văn bản kiến nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường tháo gỡ vướng mắc về chấp thuận chủ trương đầu tư, đặc biệt với các khu đất do Nhà nước quản lý hoặc đất chưa bồi thường, hoàn tất giải phóng mặt bằng. Những điều chỉnh này nhằm tạo hành lang pháp lý thông thoáng hơn cho doanh nghiệp tham gia”, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố chia sẻ.

Với nhiều kinh nghiệm trong phát triển nhà ở xã hội, ông Lê Hữu Nghĩa - Tổng giám đốc Công ty Lê Thành cho rằng, việc tháo gỡ các “điểm nghẽn” thể chế, áp dụng “luồng xanh” rút ngắn thời gian xử lý thủ tục, tạo động lực cho doanh nghiệp tham gia mạnh mẽ hơn. Tương tự, chính sách nới trần thu nhập sẽ mở rộng đối tượng được thụ hưởng, qua đó tăng tính thanh khoản cho các dự án… giúp người lao động có thêm cơ hội sở hữu nhà ở xã hội.

Ở góc độ Công đoàn Thành phố, ông Võ Khắc Thái cho biết, công tác quản lý đoàn viên, công nhân lao động đang được hiện đại hóa theo hướng minh bạch, hiệu quả. Công đoàn sẽ tiếp tục số hóa quy trình đăng ký, xây dựng nền tảng trực tuyến để giúp người lao động theo dõi hồ sơ dễ dàng, hạn chế tình trạng chậm trễ hoặc thiếu thông tin.

Những chuyển động đồng bộ từ chính sách, quy hoạch đến tổ chức thực hiện, chương trình nhà ở xã hội tại TP. Hồ Chí Minh đang mở ra cơ hội để người lao động được an cư trong môi trường sống phù hợp, đồng thời tạo nền tảng để Thành phố phát triển bền vững.

Từ câu chuyện “an cư” của từng cá nhân, một chiến lược phát triển đô thị dài hạn đang dần hình thành – nơi người dân không chỉ có chỗ ở, mà còn có điều kiện sống, làm việc và gắn bó lâu dài với Thành phố.