Theo đó, chính quyền Mỹ liên tục khẳng định Iran đã có nhiều nhượng bộ quan trọng trong các cuộc đàm phán đang diễn ra. Vấn đề là những nhượng bộ đó không xuất hiện trong biên bản ghi nhớ mà hai bên đã ký và Iran liên tục phủ nhận.

Thanh sát hạt nhân

Ví dụ điển hình nhất xuất hiện sáng 23/6 khi Tổng thống Donald Trump đưa ra tuyên bố đáng chú ý rằng Iran đã đồng ý cho phép thanh sát hạt nhân ở mức cao nhất vô thời hạn.

Ông viết trên mạng xã hội Truth Social: “Iran đã đồng ý hoàn toàn về các cuộc thanh sát hạt nhân ở mức cao nhất trong tương lai lâu dài (Vô hạn!!!). Điều này sẽ bảo đảm tính ‘trung thực hạt nhân’. Nếu họ không đồng ý điều này, sẽ không có thêm cuộc đàm phán nào nữa!”.

Tương tự, tại một cuộc họp báo ở Thụy Sĩ ngày 22/6, Phó Tổng thống JD Vance đã gọi đây là cột mốc quan trọng. Ông nói Iran đã đồng ý cho phép các thanh sát viên của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) vào nước này.

Tuy nhiên, Iran bác bỏ quan điểm cho rằng đã có bước tiến đáng kể nào về vấn đề này. Thay vào đó, Iran cho biết nước này hợp tác với IAEA và sẽ tiếp tục theo các thủ tục hiện hành.

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmail Baghaei khẳng định Iran chưa đồng ý cho các thanh sát viên kiểm tra những cơ sở hạt nhân bị hư hại nặng và cũng không đưa ra cam kết mới nào.

Thực tế, dù ông Vance tuyên bố đã có bước tiến lớn, nhưng IAEA từ lâu đã có quyền tiếp cận hạn chế đối với Iran. Vì vậy, việc tiếp tục được phép vào nước này không phải là thay đổi mang tính đột phá.

Các cơ chế thanh sát sâu rộng hơn cũng từng là nội dung quan trọng trong thỏa thuận hạt nhân thời chính quyền Tổng thống Barack Obama.

Tuy nhiên, chiều 23/6, trên đường tới một sự kiện tại bang Pennsylvania, ông Trump tiếp tục bảo vệ quan điểm của mình. Ông nói với các phóng viên: “Họ sai rồi. Chúng tôi đã thống nhất: thanh sát 100%. Nếu họ đúng, tôi sẽ hủy các cuộc họp ngay lúc này”.

Tài sản được giải phóng để mua hàng hóa Mỹ

Tuần này, chính quyền Mỹ cũng tuyên bố rằng hàng chục tỷ USD tài sản Iran được giải phóng theo thỏa thuận hòa bình sẽ được dùng để mua hàng hóa Mỹ.

Lập luận này được đưa ra nhằm đối phó với những chỉ trích rằng Iran có thể sử dụng số tiền đó, cùng ít nhất 300 tỷ USD quỹ tái thiết từ các nước vùng Vịnh, để tái xây dựng quân đội hoặc tài trợ cho các hoạt động khác. Ngay cả nhiều nhân vật bảo thủ cũng phàn nàn về các nhượng bộ tài chính lớn dành cho Iran trong thỏa thuận.

Ngày 23/6, ông Vance nói rằng nhà đàm phán Jared Kushner đã xây dựng kế hoạch mà theo đó việc sử dụng số tiền này sẽ phải được Mỹ và Qatar phê duyệt. Ông nói: “Sau đó số tiền sẽ thực sự được dùng để mua đậu tương Mỹ, ngô Mỹ và lúa mì Mỹ nhằm phục vụ người dân Iran. Nếu tài sản của Iran được giải phóng, chúng sẽ giúp nông dân Mỹ giàu hơn và góp phần nuôi sống người dân Iran”.

Đại sứ Mỹ tại Liên hợp quốc Michael Waltz cũng phát biểu trên truyền hình rằng Iran sẽ mua nông sản Mỹ. Tuy nhiên, khi được hỏi về mức độ ràng buộc của thỏa thuận, ông Waltz nói rằng vấn đề này vẫn đang được thảo luận.

Sáng 23/6, ông Trump tiếp tục viết trên mạng xã hội rằng số tiền này sẽ do Mỹ kiểm soát và sẽ chỉ được dùng để mua thực phẩm và vật tư y tế từ Mỹ.

Trong khi đó, cùng ngày, Đại sứ Iran tại Liên hợp quốc Ali Bahreini bác bỏ hoàn toàn quan điểm trên. “Iran là quốc gia duy nhất quyết định sẽ làm gì với tài sản của mình”, ông Bahreini nói.

Ông nói thêm: “Tôi bác bỏ mọi tuyên bố cho rằng bất kỳ quốc gia nào khác có thể có vai trò hoặc ảnh hưởng đối với các quyết định hay quy trình đó”.

Eo biển Hormuz không thu phí

Theo biên bản ghi nhớ giữa Mỹ và Iran, các tàu thuyền được phép đi qua eo biển Hormuz không phải trả phí trong thời hạn 60 ngày. Điều xảy ra sau mốc 60 ngày là vấn đề mà hai bên chưa đạt đồng thuận.

Tuần trước, tại hội nghị thượng đỉnh G7 ở Pháp, ông Trump khẳng định eo biển này sẽ tiếp tục không thu phí sau thời hạn đó. Ông nói ngày 16/6: “Khi được mở cửa vĩnh viễn, eo biển này sẽ không thu phí”.

Ngày 22/6, ông tiếp tục nói: “Chúng tôi có một thỏa thuận theo đó eo biển sẽ mở cửa và không thu phí. Chúng tôi từng tranh luận một chút về vấn đề này; nhưng sẽ không thu phí”.

Trước đó, trong cuộc phỏng vấn với báo chí Mỹ, ông Trump cũng khẳng định eo biển này sẽ vĩnh viễn không thu phí.

Tuy nhiên, Iran chưa từng đưa ra cam kết như vậy. Trên thực tế, Iran đã đề cập kế hoạch thu phí dịch vụ đối với một số hoạt động nhất định. Kế hoạch này đã bắt đầu được triển khai.

Việc biên bản ghi nhớ chỉ quy định miễn phí trong 60 ngày cho thấy đây là một điểm bất đồng thực sự.

Bất chấp các tuyên bố của ông Trump, tranh cãi này dường như vẫn đủ nghiêm trọng để cuối tuần qua ông cảnh báo sẽ tiếp quản eo biển Hormuz và để Mỹ thu phí đối với các tàu đi qua.