Trong bối cảnh xung đột Nga - Ukraine bước sang giai đoạn mới đầy khốc liệt, các nỗ lực ngoại giao của chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump đang trở thành tâm điểm của dư luận quốc tế. Liệu năm 2026 sẽ chứng kiến một thỏa thuận hòa bình lịch sử hay tiếp tục là một chương dài của cuộc chiến tiêu hao?

Theo Wall Street Journal, mới đây, các cuộc đàm phán do Mỹ làm trung gian tại Abu Dhabi giữa phái đoàn Nga và Ukraine được các quan chức Mỹ đánh giá là "tích cực và mang tính xây dựng". Hai phái đoàn thể hiện sự tôn trọng lẫn nhau. Tuy nhiên, trái ngược với bầu không khí ngoại giao thân thiện, thực tế tại thực địa vẫn khốc liệt.

Tầm nhìn của Mỹ về việc chấm dứt giao tranh rất đơn giản: Ukraine từ bỏ lãnh thổ vốn là nền tảng phòng thủ trước Nga trong hơn một thập kỷ qua, đổi lại được hứa hẹn một "lá chắn quân sự" phương Tây mà Moskva phản đối. Liệu cuộc chiến dài nhất ở châu Âu kể từ Thế chiến II có đang tiến gần đến thỏa thuận hòa bình? Dưới đây là ba kịch bản khả thi cho năm 2026.

Kịch bản 1: Cuộc chiến tiêu hao kéo dài

Đây được coi là kịch bản có khả năng xảy ra cao nhất. Chính quyền Trump đang đặt cược rằng Nga sẽ ký hòa ước nếu Ukraine nhượng lại phần còn lại của vùng Donbass. Tuy nhiên, rào cản lớn nhất chính là sự thiếu tin tưởng giữa các bên.

Lập trường của Ukraine: Cựu Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine, Andriy Zagorodnyuk, cho biết người dân nước này rất hoài nghi. Họ lo ngại việc giao Donbass chỉ giúp Nga tạo bàn đạp cho các hành động gây hấn trong tương lai.

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đang chống lại áp lực phải giao phần còn lại của Donbass và nói rằng bất kỳ thỏa thuận nào về lãnh thổ đều phụ thuộc vào các đảm bảo an ninh, bao gồm việc thiết lập các trung tâm quân sự châu Âu tại Ukraine và vai trò hỗ trợ của Mỹ.

Lập trường của Nga: Moskva phản đối mọi sự hiện diện quân sự của phương Tây tại Ukraine. Tại hội nghị thượng đỉnh Anchorage (Alaska) hồi tháng 8 năm ngoái, dù ông Trump ủng hộ một số nhượng bộ, Tổng thống Nga Vladimir Putin vẫn từ chối xem xét bất cứ điều gì ngoài các mục tiêu tối đa của mình.

Alexander Gabuev, giám đốc Trung tâm Carnegie Nga-Á-Âu, nhận định: "Cả hai bên vẫn còn nguồn lực - nhân lực, vũ khí, tiền bạc - để tiếp tục chiến đấu". Tuy nhiên, cả hai bên cũng lo ngại Mỹ có thể gây tổn hại cho họ nếu chính quyền Trump không hài lòng về tình trạng bế tắc này.

Kịch bản 2: Ukraine thất thế trước áp lực

Rủi ro lớn nhất đối với Ukraine hiện nay không phải là thất bại quân sự tức thời, mà là sự kiệt sức của quân đội nước này. Sau nhiều năm chiến đấu không nghỉ, lực lượng Ukraine đang đối mặt với tình trạng đào ngũ và thiếu hụt bộ binh nghiêm trọng.

Dù Ukraine đã cải thiện khả năng tác chiến bằng thiết bị bay không người lái (UAV), nhưng Nga đã nhanh chóng bắt kịp công nghệ này. 

Việc Ukraine thiếu hụt lực lượng dự bị đồng nghĩa với việc củng cố khu vực phía Đông năm ngoái phải trả giá bằng việc cho phép quân Nga tiến sâu hơn, bao gồm các vùng Dnipro và Zaporizhzhia. Quân đội Ukraine đang dần trở nên "giống như một tấm ga trải giường quá ngắn, để lộ một số phần".

Chuyên gia Gabuev cảnh báo: "Các cuộc chiến tranh tiêu hao có thể kết thúc dần dần, rồi đột ngột". Ông chỉ ra sự kiệt sức của quân đội Đức vào cuối Thế chiến I, mặc dù họ có ưu thế chiến thuật trong phần lớn cuộc xung đột.

Nếu sức chịu đựng của Ukraine cạn kiệt, nước này có thể phải chấp nhận thỏa thuận khó chấp nhận nhưng tốt hơn so với lựa chọn khác. Điều đó có thể bao gồm đáp ứng các yêu cầu của Moskva về lãnh thổ, hạn chế quy mô quân đội Ukraine và khôi phục ảnh hưởng của Nga, với chỉ những đảm bảo an ninh yếu ớt từ phía Mỹ.

Kịch bản 3: Nga mệt mỏi

Dù Nga đang có ưu thế trên chiến trường, nền kinh tế nước này đang bắt đầu bộc lộ những thách thức:

Về kinh tế: Ngành công nghiệp phi quân sự thu hẹp, lãi suất cao và giá dầu yếu đang gây áp lực lên nguồn thu chính của Điện Kremlin.

Về áp lực từ Ukraine và phương Tây: Các cuộc tấn công tầm xa của Ukraine vào nhà máy lọc dầu và những lệnh trừng phạt từ Mỹ và châu Âu đối với hạm đội tàu chở dầu "bí mật" của Nga đang dần phát huy tác dụng.

Nếu Nga tính toán rằng họ không thể tiếp tục lâu hơn nữa, các cuộc đàm phán có thể trở thành cuộc tìm kiếm nghiêm túc hơn cho thỏa thuận tối thiểu có thể chấp nhận được.