Theo kênh CNN, Susan Logothetti cùng hai đồng nghiệp đứng bên ngoài một ngôi nhà màu vàng ở Everett (bang Washington, Mỹ), mặc áo phông và cầm tờ rơi quảng bá cho một công ty kẹo cao su. Logothetti nhớ lại cuộc gặp vào tháng 1/2024, khi đó Mitchell Gaff mở cửa khi vẫn mặc bộ quần áo ngủ, mời ba người vào nhà và đồng ý tham gia thử vị, hào hứng nếm nhiều loại kẹo cao su khác nhau.

Logothetti cho biết khi đến lúc Gaff thử một hương vị mới, một đồng nghiệp của bà đưa ra một chiếc bát nhỏ.

Logothetti nói: “Tôi nhớ mình nhìn thấy ông ta nhổ miếng kẹo cao su đầu tiên vào chiếc bát nhỏ và nhìn thấy nước bọt, lúc đó tôi rất khó kìm nén sự phấn khích”.

Theo bản tuyên thệ về căn cứ hợp lý được nộp hồi tháng 3, Gaff đã vô tình cung cấp cho ba thám tử chìm mẫu ADN mà họ cần để xác nhận mối liên hệ của ông ta với một vụ hiếp dâm và giết người năm 1984. “Màn kịch kẹo cao su” được nhắc đến trong tài liệu này.

Theo hồ sơ tòa án, Gaff, 68 tuổi, từng bị kết án hiếp dâm, đã thừa nhận ngày 16/4 về việc sát hại Judy Weaver và cả Susan Vesey bốn năm trước đó. Ông ta có thể đối mặt án tù chung thân trong phiên tuyên án dự kiến diễn ra vào ngày 13/5.

Các cuộc điều tra về vụ sát hại hai phụ nữ tại bang Washington vào các năm 1980 và 1984 (thời điểm đó được xem là không liên quan) từng dẫn tới một số nghi phạm đáng chú ý trong mỗi vụ án nhưng không có ai bị truy tố.

Bốn thập kỷ sau vụ sát hại Weaver, các chuyên gia pháp y phát hiện ADN tách từ kẹo cao su trùng khớp với bằng chứng tìm thấy trên thi thể nạn nhân. Phát hiện này, cùng mối liên hệ giữa hai vụ án mạng, đánh dấu bước đột phá trong điều tra và cho thấy công nghệ ADN hiện đại quan trọng như thế nào trong việc phá các vụ án tồn đọng.

Ngoài ra, việc xác định được hung thủ cũng giúp các gia đình từng sống suốt thời gian dài dưới bóng đen nghi ngờ có thể hàn gắn và phần nào nhẹ nhõm cho một phụ nữ bị Gaff tấn công trước các vụ giết người.

Logothetti cho biết để có thể khép lại vụ án, các vụ Weaver và Vesey “chỉ cần khoa học bắt kịp”.

Công nghệ lập hồ sơ ADN giúp bắt hung thủ

Vesey 21 tuổi, đã kết hôn và là mẹ của hai con nhỏ đều dưới 2 tuổi khi bị sát hại vào tháng 7/1980.

Trong lời nhận tội, Gaff nói ông ta thử mở ngẫu nhiên cửa của các nhà và phát hiện cửa nhà nạn nhân không khóa, sau đó trói, đánh đập, hiếp dâm và siết cổ Vesey. Bốn năm sau, Gaff tấn công Weaver, một người mẹ 42 tuổi, trong phòng ngủ rồi phóng hỏa nhằm phi tang chứng cứ.

Gaff khai: “Trước khi rời đi, tôi quấn dây quanh cổ nạn nhân và châm lửa đốt góc ga trải giường nhằm che giấu tội ác và với ý định giết người. Weaver chết vì hành động của tôi”.

Trong lời khai, Gaff cho biết ông ta không quen biết hai phụ nữ trước mỗi vụ tấn công.

Vào thời điểm xảy ra các vụ án mạng, công nghệ lập hồ sơ ADN vẫn chưa trở thành công cụ pháp y hữu ích. Tuy nhiên trong vụ Weaver, lực lượng thực thi pháp luật đã có tầm nhìn xa khi gọi cho phòng thí nghiệm về việc lấy mẫu dịch âm đạo, dẫn tới việc bằng chứng được gửi đi chỉ vài giờ sau khi nạn nhân qua đời.

Hồ sơ vụ sát hại Weaver mà Logothetti tiếp quản từ những người tiền nhiệm tại Sở Cảnh sát Everett chứa đầy các giả thuyết kỳ lạ liên quan đến cái chết của bà, gồm rửa tiền và cocaine. Logothetti cho biết vào thời điểm Weaver bị sát hại, bạn trai của bà là nghi phạm chính của vụ án và người này đã chết năm 1994.

Theo hồ sơ tòa án, sự phát triển của công nghệ lập hồ sơ ADN cuối cùng đã khiến lực lượng thực thi pháp luật xem xét lại vụ sát hại Weaver vào năm 2020.

Lisa Collins, chuyên gia pháp y thuộc lực lượng Tuần tra bang Washington, cho biết phần mềm mới và những tiến bộ trong phả hệ di truyền là hai bước ngoặt tương đối gần đây trong công nghệ ADN, giúp tạo ra đột phá ở các vụ án tồn đọng như thế này.

Collins, người tiếp nhận vụ Weaver từ năm 2003, cho biết các chuyên gia pháp y có thể sử dụng phần mềm mới mang tên STRmix để xác định hồ sơ ADN từ tỷ lệ ADN nhỏ hơn, tức là làm được nhiều hơn với ít dữ liệu hơn.

Ví dụ trong vụ Weaver, một trong các sợi dây trói tìm thấy trên thi thể bà chứa nhiều ADN của chính Weaver, một phần ADN của bạn trai bà và lượng nhỏ hơn nhiều từ một người thứ ba chưa rõ danh tính. Chuyên gia pháp y Mary Knowlton đã sử dụng STRmix để loại bỏ ADN của Weaver và bạn trai bà khỏi mẫu xét nghiệm, từ đó thu hẹp xuống người bí ẩn còn lại.

Collins cho biết sau đó Knowlton nhập hồ sơ ADN này vào Hệ thống Chỉ mục ADN Tổng hợp, gọi tắt là CODIS (cơ sở dữ liệu quốc gia về hồ sơ ADN của những người phạm tội bị kết án trên khắp nước Mỹ cùng các dữ liệu khác) vào tháng 11/2023 và tìm thấy kết quả trùng khớp với Gaff.

Theo bản tuyên thệ về căn cứ hợp lý, Gaff có mặt trong cơ sở dữ liệu vì các vụ hiếp dâm bạo lực nhằm vào hai chị em tại nhà riêng ở Everett (bang Washington) chưa đầy ba tháng sau vụ sát hại Weaver.

Knowlton nói: “Tôi không nghĩ sẽ có kết quả gì từ việc này, vì đó là thập niên 1980, thời đó chưa có nhiều biện pháp bảo vệ ADN. Tôi nghĩ đây sẽ là một hồ sơ ADN vô danh của nhân viên cấp cứu hay đại loại vậy. Nhưng kết quả lại trùng khớp và điều đó cực kỳ phấn khích”.

Sau khi Knowlton tìm thấy kết quả trùng khớp, các thám tử cần thêm một mẫu ADN khác để xác nhận. Logothetti cho biết các thám tử thường theo dõi nghi phạm và nhặt đầu thuốc lá hoặc đồ uống còn thừa để lấy mẫu ADN thứ hai. Cảnh sát đã giám sát nhà của Gaff một thời gian nhưng ông ta hầu như không ra ngoài, ngoại trừ đi tới cửa hàng tạp hóa gần đó.

Logothetti thừa nhận: “Khi đó, một sĩ quan nghĩ ra ‘màn kịch kẹo cao su’, mà lúc đó tôi thấy khá điên rồ”. Bà nói mình chưa từng tham gia việc nào công phu đến vậy.

Theo hồ sơ tòa án, ADN tách từ kẹo cao su của Gaff trùng khớp với ADN tìm thấy trong mẫu dịch âm đạo của Weaver, trên dây trói quanh cổ và cổ tay nạn nhân cùng các mảnh quần áo cắt từ thi thể.

Để kết nối Gaff với vụ sát hại Vesey cần nhiều thời gian hơn. Vài tháng sau khi Knowlton đối chiếu ADN của Gaff với vụ sát hại Weaver, chồng của Vesey là Ken để lại thư thoại cho cảnh sát thông báo rằng anh trai của ông, từng là nghi phạm trong vụ sát hại vợ ông, đã qua đời.

Logothetti cho biết Ken mới 23 tuổi khi phát hiện thi thể vợ nằm trên sàn phòng ngủ, còn đứa con 15 tuần tuổi nằm trên giường cạnh nhưng không hề hấn gì.

Logothetti, người tiếp quản các cuộc điều tra án mạng tồn đọng năm 2022, nói bà chưa từng nghe về vụ Susan Vesey. Bà gọi lại cho Ken và đề nghị ông mô tả vụ sát hại vợ mình.

Theo hồ sơ tòa án, khi Ken kể lại, nữ thám tử nhận thấy những điểm tương đồng gây sửng sốt giữa hai vụ án.

“Điều duy nhất tôi nghĩ tới là Judy Weaver”, Logothetti nói.

Bà gửi nhiều vật chứng từ hiện trường vụ sát hại Vesey đi xét nghiệm. Theo bản tuyên thệ, một đoạn dây trắng cắt từ thi thể nạn nhân xác nhận rằng ADN là của Gaff.

Craig Matheson, công tố viên phụ trách vụ án Gaff, nói: “Điều khiến tôi thấy đáng chú ý là các chuyên gia pháp y đã trở nên tinh vi như thế nào và công nghệ ADN hiện nay tiên tiến ra sao để họ có thể làm được những điều họ đang làm. Những gì họ làm được hiện nay so với 20 năm trước là khác biệt rất lớn”.

Kẻ bạo dâm tình dục

Tháng 11/1979, Gaff tấn công và tìm cách hiếp dâm Jacalyn O’Brien, 29 tuổi, trong gara nhà cô. Logothetti và Matheson cho biết với hành vi này, ông ta bị kết án 5 năm quản chế và 1 năm lao động cải tạo.

Gaff sát hại Vesey trong những tháng trước khi bị tuyên án và đang trong thời gian quản chế khi hiếp dâm hai chị em nói trên vào tháng 8/1984. Đây là– các vụ tấn công tàn bạo mà bà O’Brien, nay 76 tuổi, vẫn cảm thấy ám ảnh khủng khiếp.

Theo hồ sơ tòa án, Gaff bị kết án trong các vụ tấn công này vào tháng 2/1985, nhận án 11 năm rưỡi tù và được trả tự do vào tháng 10/1994.

Bà O’Brien nói với CNN rằng kể từ khi bị Gaff tấn công hàng chục năm trước, bà tham dự từ xa các phiên tòa và phiên điều trần liên quan đến ông ta nhưng luôn cảm thấy xấu hổ vì không trực tiếp có mặt. Tuy nhiên tháng trước, trong phiên nhận tội của Gaff, bà đã đến.

Bà O’Brien nói: “Lý do tôi không đến tòa là vì tôi không muốn tên khốn đó nhìn thấy tôi khóc. Đã gần 50 năm rồi và giờ tôi có thể cảm thấy mình sắp khóc. Tôi không muốn ông ta nhìn thấy điều đó nhưng tôi cảm thấy lần cuối này mình phải mạnh mẽ và xuất hiện”.

O’Brien, khi đó là sĩ quan Tuần tra bang Washington, đang cất máy cắt cỏ vào gara ở Bắc Everett thì Gaff tiếp cận bà với khẩu súng (sau này được xác định là súng hơi) và yêu cầu bà quỳ xuống, đồng thời nói: “Đừng quay lại”, bà kể. Theo phản xạ, bà quay lại nhìn thẳng vào ông ta.

“Tôi nhớ mình đứng đó cười và nghĩ đó là trò đùa của một người bạn đồng nghiệp trong lực lượng tuần tra bang… rồi ông ta đánh mạnh vào đầu tôi bằng khẩu súng đó”, bà O’Brien nói.

Bà O’Brien cho biết khi Gaff đặt khẩu súng xuống để trói một cổ tay của mình, bà nhớ tới cha mình, người luôn dạy bà phải chống trả. Bà dồn trọng lượng cơ thể vào ông ta, khiến ông ta đập vào tường và dường như bị bất ngờ. Cả hai cùng đứng dậy. Ông ta đã dồn bà vào thế bị mắc kẹt.

Gaff rút một con dao săn từ trong ủng ra. O’Brien giơ hai tay lên và bắt đầu xin lỗi, còn ông ta chém vào lòng bàn tay đang đưa ra của bà.

“Ông ta nói: ‘Giờ tao sẽ giết chết mày, con khốn’… nên tôi biết mình sẽ chết, và tôi nghĩ: ‘Đến lúc rồi’”, bà O’Brien nhớ lại.

Bà đẩy Gaff ra, đánh và cào vào cổ ông ta. O’Brien cuối cùng chạy thoát vào một con hẻm gần đó, nơi những người hàng xóm đưa bà đi và gọi cảnh sát.

Theo hồ sơ tòa án, năm 1994 Gaff thừa nhận với một chuyên gia sức khỏe tâm thần rằng ông ta có ý định hiếp dâm O’Brien. Theo bản tuyên thệ, chuyên gia này cũng như nhiều chuyên gia trước đó đều chẩn đoán Gaff là “kẻ bạo dâm tình dục”.

Cho tới nay, bà O’Brien cho biết bà không thể bật TV hoặc radio trong nhà vì bà cần phải nghe được mọi tiếng động nhỏ nhất.

“Tôi rất tiếc vì ngày ông ta tấn công tôi, tôi đã không thể giết được ông ta”, bà O’Brien nói.

Từ lúc Logothetti gọi lại cho Ken Vesey cho tới ngày ông qua đời năm ngoái, hai người nói chuyện điện thoại mỗi tuần một lần, đôi khi về vụ án, đôi khi về cuộc sống riêng. Logothetti cho biết việc xác nhận Gaff có liên quan tới vụ án đã giúp gia đình bắt đầu chữa lành.

Bà nói: “Tôi chỉ vui vì cuối cùng các gia đình cũng biết được sự thật, bởi nó giống như căn bệnh ung thư lan khắp gia đình. Mitchell Gaff đã tạo ra nhiều nạn nhân hơn không chỉ riêng những phụ nữ này. Đó là cả các gia đình”.