Được tổ chức định kỳ 2 năm/lần ngay sau SEA Games, ASEAN Para Games ra đời từ năm 2001 tại Kuala Lumpur (Malaysia), quy tụ các VĐV khuyết tật đến từ các quốc gia thành viên ASEAN. Qua từng kỳ đại hội, quy mô tổ chức, chất lượng chuyên môn và mức độ cạnh tranh không ngừng được nâng cao, từng bước khẳng định vị thế của phong trào Thể thao Người khuyết tật Đông Nam Á trên bản đồ thể thao châu lục.

Tại ASEAN Para Games 12 tổ chức ở Campuchia, hơn 1.450 VĐV đã tranh tài ở 14 môn thể thao. Đến kỳ đại hội lần thứ 13 năm nay, số môn thi đấu chính thức được nâng lên thành 19 môn, cùng 2 môn biểu diễn, cho thấy tham vọng mở rộng quy mô và thúc đẩy phát triển toàn diện của Thể thao Người khuyết tật trong khu vực.

Thái Lan vẫn là quốc gia giàu thành tích nhất trong lịch sử ASEAN Para Games với tổng cộng 2.927 huy chương, gồm 1.280 HCV (chiếm 45% tổng số HCV từng được trao), 930 HCB và 717 HCĐ. Tuy nhiên, ưu thế lịch sử này không còn đồng nghĩa với sự thống trị tuyệt đối.

Trong những kỳ đại hội gần đây, cục diện cạnh tranh đã thay đổi rõ rệt. Indonesia nổi lên như đối trọng lớn nhất trong cuộc đua ngôi vương khi 3 kỳ liên tiếp dẫn đầu bảng tổng sắp huy chương vào các năm 2017, 2022 và 2023. Riêng tại ASEAN Para Games 12, đoàn Indonesia giành tới 159 HCV, phản ánh rõ chiều sâu lực lượng, hệ thống đào tạo bài bản cùng sự đầu tư mạnh mẽ cho các môn mũi nhọn của Thể thao Người khuyết tật nước này.

Bên cạnh đó, Việt Nam cũng đang dần khẳng định vị thế là một lực lượng ổn định và giàu tiềm năng. Trong vài kỳ đại hội gần đây, đoàn Thể thao Người khuyết tật Việt Nam liên tục duy trì vị trí trong nhóm dẫn đầu, đặc biệt nổi bật ở các môn Điền kinh, Bơi và Cử tạ. Lực lượng VĐV ngày càng đồng đều, kết hợp hài hòa giữa kinh nghiệm và sức trẻ, giúp Việt Nam được đánh giá là đối thủ đáng gờm, sẵn sàng tạo đột phá trong cuộc đua huy chương.

Ở nhóm phía sau, Malaysia, Singapore và Philippines được xem là những ẩn số khó lường. Malaysia dù không sở hữu tổng số huy chương vượt trội nhưng lại có thế mạnh rõ rệt ở một số môn thi đấu trọng điểm. Singapore gây ấn tượng nhờ công tác quản lý và tối ưu hóa thành tích VĐV, trong khi Philippines đang cho thấy sự trỗi dậy của thế hệ trẻ, đặc biệt ở môn Điền kinh.

Với sự vươn lên mạnh mẽ của Indonesia, lợi thế sân nhà của Thái Lan, sự ổn định của Việt Nam, cùng sự tiến bộ đồng đều của nhiều quốc gia khác, ASEAN Para Games 13 được dự báo sẽ là kỳ đại hội có mức độ cạnh tranh gay gắt nhất từ trước đến nay. Vị trí “vua huy chương” sẽ phụ thuộc lớn vào chiến lược chuẩn bị, chiều sâu lực lượng và bản lĩnh thi đấu của từng đoàn.

Nhưng, vượt lên trên những con số và thứ hạng, ASEAN Para Games tiếp tục khẳng định những giá trị cốt lõi: thúc đẩy sự phát triển bền vững của Thể thao Người khuyết tật, tôn vinh quyền, phẩm giá và tiềm năng của người khuyết tật, đồng thời tăng cường hợp tác và gắn kết giữa các thành viên Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN).